سجود

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



نهادن پیشانی بر زمین را سجود گویند. از احکام آن به تفصیل در باب صلات سخن گفته‏اند.

فهرست مندرجات

۱ - تعریف سجود
       ۱.۱ - در لغت
       ۱.۲ - در اصطلاح شرع
              ۱.۲.۱ - ثمره اختلاف در اصطلاح شرع
۲ - اقسام
       ۲.۱ - جزئی از عبادت
       ۲.۲ - عبادت مستقل
              ۲.۲.۱ - واجب
              ۲.۲.۲ - مسحب
۳ - حکم تکلیفی
۴ - رکنیت
       ۴.۱ - افزایش دو سجده در نماز مستحب
۵ - واجبات
       ۵.۱ - نهادن اعضای هفتگانه بر زمین
       ۵.۲ - گذاشتن پیشانی بر سجده‌گاه
       ۵.۳ - پاک بودن محل سجده
       ۵.۴ - بلند نبودن جای پیشانی از جای ایستادن
       ۵.۵ - ذکر
       ۵.۶ - طمأنینه
       ۵.۷ - بقای اعضا بر زمین تا پایان ذکر
       ۵.۸ - نشستن و طمأنینه بین دو سجده
۶ - سجده گاه
       ۶.۱ - پنبه و کتان
       ۶.۲ - کاغذ
       ۶.۳ - استخراج شده از زمین
       ۶.۴ - زمین پخته شده
       ۶.۵ - خاکستر
       ۶.۶ - گیاهان داروئی
       ۶.۷ - افضلیت سجده بر زمین
       ۶.۸ - سجده بر ممنوعات در صورت اضطرار
              ۶.۸.۱ - تقدم لباس بر اشیاء دیگر
              ۶.۸.۲ - تقدم یا عدم آن در نبود لباس
       ۶.۹ - سجده بر ممنوع عمدا یا سهوا
۷ - استقرار سجده گاه
۸ - ناتوانی از سجود
       ۸.۱ - اقوال در صورت عدم امکان خم شدن
۹ - مستحبات
۱۰ - مکروهات
۱۱ - سجود برای غیر خدا
۱۲ - پانویس
۱۳ - منبع

تعریف سجود

[ویرایش]


← در لغت


سجود در لغت به معناى خضوع، خم شدن و سر فرود آوردن آمده است.
[۱] المفردات (راغب)، واژه «سجد» ص۳۹۶.
[۲] لسان العرب، واژه «سجد» ج۳، ص۲۰۴


← در اصطلاح شرع


برخى گفته‏اند: سجود در اصطلاح شرع عبارت است از: نهادن پیشانى بر زمین یا آنچه از زمین مى‏روید و خوردنی و پوشیدنی نیست. بنابر این تعریف، سجود در شرع، معنایى ویژه پیدا کرده است و نتیجه آن ثبوت حقیقت شرعی براى سجود خواهد بود.
[۵] کشف الغطاء ج۳، ص۲۰۰.

بعضى علاوه بر پیشانى، نهادن سایر اعضای هفت گانه (کف دو دست، دو زانو و سر انگشتان بزرگ دو پا) را بر زمین در تحقق مسمای سجود لازم دانسته‏اند.
در مقابل، برخى ثبوت حقیقت شرعی در لفظ سجود را نپذیرفته و بر این نظر که نهادن مواضع هفتگانه، حتى پیشانى بر زمین در تحقق مسماى سجود دخیل است، اشکال کرده و گفته‏اند: عرف، حتى عرف متشرعه کسى را که به جاى پیشانى، صورت خود را بر زمین مى‏گذارد و یا پیشانى را بر فرش و مانند آن مى‏نهد، سجده کننده به شمار مى‏آورد.
[۸] مستمسک العروة ج۶، ص۳۴۵.

برخى دیگر گفته‏اند: گذاشتن پیشانى بر زمین بارزترین مصداق سجود به معنای لغوی آن است و شارع مقدس تنها خصوصیاتى را بدان افزوده و رعایت آنها را در سجود لازم دانسته است.
[۹] مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۹۳.


←← ثمره اختلاف در اصطلاح شرع


ثمره اختلاف یاد شده در جایى ظاهر مى‏شود که شارع مقدس در آن جا به مطلق سجود- بدون بیان قیود و شرایط آن- امر کند، مانند سجده تلاوت که بنابر قول به ثبوت حقیقت شرعى براى واژه سجود، رعایت ویژگیها و شرایط شرعی آن در تحقق سجود شرعی لازم خواهدبود.
[۱۰] مهذب الأحکام ج۶، ص۴۱۷.


اقسام

[ویرایش]


← جزئی از عبادت


سجده‌ای که جزء عبادت می‌باشد عبارت است از سجود نماز و نیز قضای سجده فراموش شده در نماز.

← عبادت مستقل


سجده‌ای که عبادت مستقل می‌باشد سجده‌ایست که به سببى بر مکلف واجب یا مستحب شده است؛

←← واجب


واجب عبارت است از سجده تلاوت آیاتی که دارى سجده واجب‏اند و نیز سجده به جهت سهو در نماز

←← مسحب


و مستحب عبارت است از سجده تلاوت آیات دارای سجده مستحب و نیز سجده شکر. موضوع سخن در این نوشتار، سجود نماز است.

حکم تکلیفی

[ویرایش]

در هر رکعت از نمازهای واجب و مستحب، دو سجده واجب است و ترک یا زیاد کردن عمدی یکى از آن دو موجب بطلان نماز مى‏شود؛ لیکن ترک یا افزایش سهوی یکى از دو سجده بنابر قول مشهور، نماز را باطل نمى‏کند و در صورت ترک سهوى، چنانچه پیش از ورود به رکن بعدى (رکوع) متذکر شود، باید برگردد و آن را به جا آورد، و در صورت متذکر نشدن، واجب است پس از سلام نماز قضاى آن را به جا آورد.
[۱۳] مستمسک العروة ج۶، ص۳۴۵-۳۴۶.


رکنیت

[ویرایش]

دو سجده از ارکان نماز به شمار مى‏رود؛ از این رو، ترک یا زیاد کردن آن دو از روى عمد، سهو و یا جهل موجب بطلان نماز است. البته در صورت ترک از روى سهو و متذکر شدن پیش از دخول در رکن بعدى، واجب است برگردد، دو سجده را به جا آورد و نمازش صحیح است. اما اگر پس از آن متذکر گردد، بنابر قول مشهور نمازش باطل است.
برخى قدما میان دو رکعت اول و آخر نماز چهار رکعتى تفصیل داده و گفته‏اند: در دو رکعت نخست چنانچه پس از رکوع متذکر گردد نماز باطل است، اما در دو رکعت آخر بدون اعتنا به رکوعِ انجام گرفته، برمى‏گردد و دو سجده را به جا مى‏آورد؛ سپس بلند مى‏شود و رکعت بعدى را دوباره به جا مى‏آورد.
[۱۷] الإقتصاد، ص۲۶۵-۲۶۶.
[۱۸] الوسیلة، ص۱۰۰.

از برخى قدما جریان حکم یاد شده در دو رکعت آخر، در همه رکعتها نقل شده است.

← افزایش دو سجده در نماز مستحب


بطلان نماز به افزایش دو سجده از روى عمد یا سهو، اختصاص به نماز واجب دارد. در نماز مستحب، زیاد کردن دو سجده از روى سهو موجب بطلان نماز نمى‏شود؛
[۲۲] مستند العروة (الصلاة) ج۷، ص۷۶-۷۹.
[۲۳] مهذب الأحکام ج۸، ص۳۹۰-۳۹۲.

هرچند برخى در عدم بطلان نماز به زیادى سهوى اشکال کرده‏اند.

واجبات

[ویرایش]

امورى در سجده واجب است که عبارتند از:

← نهادن اعضای هفتگانه بر زمین


نهادن هفت عضو از اعضای بدن بر زمین که بنابر قول مشهور عبارتند از: پیشانی؛ کف دو دست، سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پا.
برخى قدما مفصل دو کف دست (مچ) را جایگزین کف دو دست کرده‏اند.
[۲۶] جمل العلم و العمل، ص۶۰.

در گذاشتن اعضاى یاد شده بر زمین، جز پیشانى مسماى آنها کفایت مى‏کند؛ در حدّى که از نظر عرف با نهادن آن بر زمین، سجده با آن عضو صدق نماید. بنابر این، گذاشتن همه عضو بر زمین واجب نیست. همچنین بنابر قول مشهور، در پیشانى، مسماى پیشانى کفایت مى‏کند.
[۲۹] مفتاح الکرامة ج۴، ص۷۸۰.

برخى، گذاشتن پیشانى بر زمین به اندازه درهم را واجب دانسته‏اند.
نهادن پشت دست بر زمین کفایت نمى‏کند؛ بلکه واجب است کف دست بر زمین گذاشته شود. در پا، آیا نهادن دیگر انگشتان، جز انگشتان بزرگ، کفایت مى‏کند یا نه، اختلاف است. مشهور فقها قائل به وجوب گذاشتن خصوص دو انگشت بزرگ پا بر زمین شده‏اند.
[۳۵] مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۹۸-۱۰۰.

برخى قدما نهادن همه انگشتان پا را بر زمین واجب دانسته‏اند.
آیا واجب است سر دو انگشت بزرگ پا بر زمین نهاده شود یا قسمت پشت و داخل آن نیز کفایت مى‏کند؟ مسئله اختلافى است.
[۴۰] مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۳۸-۱۳۹.

اعتماد بر همه اعضای هفتگانه؛ به معناى انداختن سنگینى بدن بر آنها واجب است.
لیکن برخى گفته‏اند: افزون بر مقدارى که سجده با آن تحقق مى‏یابد واجب نیست؛ هرچند احتیاط در اعتماد است.

← گذاشتن پیشانی بر سجده‌گاه


گذاشتن پیشانى بر چیزى که سجده بر آن صحیح است.

← پاک بودن محل سجده


پاک بودن محل سجده.

← بلند نبودن جای پیشانی از جای ایستادن


به قول مشهور، جاى پیشانى نمازگزار باید از جاى ایستادن او بلندتر از چهار انگشت بسته (یک خشت) نباشد. در اینکه حکم یاد شده در جهت پایین‏تر نبودن بیش از چهار انگشت بسته نیز جارى است یا نه، اختلاف مى‏باشد؛ چنان که در تعمیم حکم محل پیشانى نسبت به سایر اعضاى هفت گانه نیز اختلاف است.
[۴۹] مستمسک العروة ج۶، ص۳۵۱-۳۵۷.


← ذکر


در اینکه هر ذکری که در بردارنده ستایش خداوند متعال است، همچون تکبیر، تهلیل و تسبیح کفایت مى‏کند یا خصوص تسبیح (سبحان اللَّه) واجب است، اختلاف مى‏باشد؛ چنان که عنوان پیوند بنابر قول دوم، در کفایت مطلق تسبیح، یا وجوب تسبیح کبری‌ (سُبْحانَ رَبىَ الأعلى‏ وَ بِحَمْدِهِ)، یا تخییر میان آن و سه بار تسبیح صغری‏ (سُبْحانَ اللَّهِ) و یا وجوب سه بار تسبیح کبرى‏، اختلاف است. در اینکه در تسبیح کبرى‏، آوردن «وَبِحَمْدِهِ» واجب است یا گفتن «سُبْحانَ رَبى الأعْلى‏» کفایت مى‏کند و افزودن آن استحباب دارد، اختلاف مى‏باشد.
البته در حال ضرورت، گفتن یک بار «سبحانَ اللَّه» کفایت مى‏کند.

← طمأنینه


واجب است بدن نماز گزار هنگام ذکر واجب سجده، آرام و بدون حرکت باشد. در وجوب طمأنینه هنگام گفتن ذکرهای مستحب، اختلاف است؛ هر چند بر وجوب آن ادعای اجماع شده است.
[۵۶] مستمسک العروة ج۶، ص۱۴۳-۱۴۴.

البته چنانچه استحباب ذکر، مطلق باشد- نه در خصوص نماز- آرام بودن بدن هنگام گفتن آن ذکر، واجب خواهد بود.
ترک عمدی طمأنینه در حال ذکرِ واجب، موجب بطلان نماز مى‏شود، بر خلاف ترک سهوی؛ لیکن در ترک سهوى چنانچه قبل از سر برداشتن از سجده متذکر شود، باید دوباره ذکر را با طمأنینه بگوید.
ظاهر کلام برخى قدما رکن بودن طمأنینه است.
لیکن به گفته برخى، مقصود از رکن بودن در کلام آنان، وجوب طمأنینه در قبال قول به عدم وجوب آن است، نه رکنى از ارکان نماز بودن، مانند رکوع که ترک آن مطلقا؛ از روى عمد یاسهو موجب بطلان نماز شود.
[۶۱] . تلخیص الخلاف ج۱، ص۱۲۳.

برخى گفته‏اند: اگر اصل سجود (مسماى آن) فاقد طمأنینه باشد، نماز باطل است؛ هرچند ترک آن از روى سهو باشد؛ اما اگر طمأنینه از روى سهو تنها در حال ذکر ترک شود نه در اصل (مسماى) سجود، نماز صحیح است.
[۶۳] مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۰۱-۱۰۳.


← بقاى اعضا بر زمین تا پایان ذکر


بنابر این، چنانچه در حال ذکر و از روى عمد یکى از آنها را از زمین بردارد، نماز باطل مى‏شود و اگر از روى سهو باشد، باید آن عضو را بر زمین بگذارد و ذکر را دوباره بگوید. البته از زمین برداشتن اعضا جز پیشانى در غیر حال ذکر اشکال ندارد.
[۶۶] مستمسک العروة ج۶، ص۳۵۰-۳۵۱.


← نشستن و طمأنینه بین دو سجده


سر برداشتن از سجده نخست و راست نشستن با طمأنینه. ترک عمدى آن موجب بطلان نماز است.

سجده گاه

[ویرایش]

چیزى که بر آن سجده مى‏شود باید از جنس زمین باشد یا آنچه از زمین مى‏روید، به شرط آنکه خوردنی و پوشیدنی نباشد. بنابر این، در غیر حال ضرورت و تقیه سجده بر غیر زمین یا خوردنیها و پوشیدنیهاى روییده از زمین، صحیح نیست؛
[۷۱] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۴۳.


← پنبه و کتان


مگر پنبه و کتان که جواز سجده بر آن دو، اختلافى است و دیدگاه مشهور عدم صحت سجده بر آن دو است. قول مقابل مشهور، کراهت سجده بر آن دو است.
[۷۲] الحدائق الناضرة ج۷، ص۴۴۹.


← کاغذ


فقها قائل به صحت سجده بر کاغذ شده‏اند؛ لیکن در اینکه سجده بر آن مطلقا صحیح است؛ هرچند از چیزى که سجده بر آن صحیح نیست ساخته شده باشد یا اینکه صحّت منوط به ساختن آن از گیاه است و یا علاوه بر آن، منوط به این است که گیاه خوردنى و پوشیدنى نباشد، در مسئله سه قول مطرح است. بنابر قول نخست، سجده بر کاغذ گرفته شده از غیر گیاه، همچون کاغذ تهیه شده از ابریشم صحیح است؛ لیکن بنابر قول دوم، صحیح نخواهد بود و لازم است مادّه کاغذ گیاه باشد؛ هرچند خوردنى یا پوشیدنى؛ مانند پنبه و کتان؛ اما بنابر قول سوم، سجده بر کاغذ گرفته شده از پنبه و کتان نیز صحیح نخواهد بود و تنها بر کاغذى صحیح است که مادّه آن گیاه غیر خوردنى و پوشیدنى باشد.
[۷۵] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۴۷-۱۵۲.


← استخراج شده از زمین


سجده بر آنچه از زمین استخراج شده، لیکن بر اثر استحاله و مانند آن، از مصداق زمین بودن خارج گشته، از قبیل معادن همچون طلا و نقره و قیر، صحیح نیست؛ لیکن در صحّت سجده بر بعضى مصادیق معدن به جهت اختلاف دیدگاهها در خروج آن از عنوان زمین، مانند سنگهای قیمتی نظیر عقیق و فیروزه، اختلاف است. دیدگاه مشهور عدم صحّت سجده بر چنین سنگهایى است؛ هرچند برخى قائل به صحت آن شده‏اند.
[۷۸] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۵۲.


← زمین پخته شده


در اینکه زمین با پخته شدن، از مصداق زمین بودن خارج مى‏شود یا نه، اختلاف است. بنابر قول نخست، سجده بر سفال و آجر صحیح نخواهد بود؛ بر خلاف قول دوم که سجده بر آن محکوم به صحت است.
[۸۰] مفتاح الکرامة ج۳، ص۴۳۳-۴۳۵.
[۸۱] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۶۳-۱۶۴.

قول دوم به ظاهر کلمات مشهور متأخران نسبت داده شده است.
به قول مشهور، سجده بر سنگ آهک و نوره قبل از پخته شدن صحیح است.

← خاکستر


سجده بر خاکستر صحیح نیست؛ لیکن بر زغال اختلافى است؛
[۸۷] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۶۱-۱۶۲.


← گیاهان داروئی


چنان که در صحّت سجده بر گیاهان دارویی اختلاف مى‏باشد.
[۹۰] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۶۷-۱۶۸.


← افضلیت سجده بر زمین


سجده بر زمین افضل از گیاه است؛ چنان که با فضلیت‏ترین زمینها تربت کربلا مى‏باشد.

← سجده بر ممنوعات در صورت اضطرار


اگر سجده بر آنچه سجده بر آن صحیح است امکان پذیر نباشد؛ خواه به جهت در دسترس نبودن یا تقیه و یا عوارضى دیگر، سجده بر آنچه ممنوع مى‏باشد، صحیح است.

←← تقدم لباس بر اشیاء دیگر


در این صورت با وجود لباس، لباس مقدم بر اشیاى دیگر است؛ لیکن در اینکه تقدم، شامل هر لباسى مى‏شود، هرچند از غیر پنبه یا کتان باشد یا آنکه اختصاص به لباس کتان و پنبه‏اى دارد، اختلاف است. بنابر قول دوم، در صورت در دسترس نبودن لباس کتان یا پنبه‏اى آیا سجده بر مطلق لباس مقدم بر دیگر اشیا است یا نه؟ اختلاف مى‏باشد.

←← تقدم یا عدم آن در نبود لباس


در صورت نبود مطلق لباس یا خصوص لباس کتان و پنبه‏اى- بنابر اختلاف دیدگاهها- آیا تمامى آنچه سجده بر آنها ممنوع است در عرض یکدیگر قرار دارند و هیچ یک بر دیگرى تقدم ندارد و در نتیجه سجده بر هر کدام از آنها صحیح است، یا آنکه‏ بعضى بر بعضى دیگر تقدم دارند؟ مسئله محل اختلاف است. بنابر قول دوم، در اینکه پشت دست بر دیگر اشیا مقدم است و در صورت عدم امکان آن، معادن مقدم است، یا نمازگزار میان سجده بر معدن و پشت دست مخیر است، یا آنکه پشت دست مقدم است و با عدم امکان سجده بر آن، تفاوتى میان معادن و سایر اشیا نیست و نمازگزار مى‏تواند بر هر کدام سجده کند، دیدگاهها متفاوت است.
[۹۵] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۸۵-۱۹۰.


← سجده بر ممنوع عمدا یا سهوا


اگر نمازگزار از روى عمد بر چیزى که سجده بر آن صحیح نیست سجده کند، نمازش باطل مى‏شود؛ لیکن چنانچه از روى سهو باشد، در صورتى که در حال سجده متذکر شود باید پیشانى خود را روى چیزى که سجده بر آن صحیح است قرار دهد؛ لیکن در اینکه واجب است سر خود را بدون آنکه آن را بردارد، بکشد و بر روى چیزى که سجده بر آن صحیح است بگذارد، یا اینکه مى‏تواند آن را بر دارد و دوباره بگذارد، اختلاف است. اگر پس از سر بر داشتن از سجده متذکر شود، نمازش صحیح است و نیازى به اعاده سجده نیست.
[۹۷] مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۴۸.


استقرار سجده گاه

[ویرایش]

سجده گاه باید استقرار داشته باشد؛ بدین معنا که پیشانى روى آن قرار گیرد و ثبات پیدا کند. بنابر این، سجده بر گل صحیح نیست.
[۹۸] مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۹۱.


ناتوانى از سجود

[ویرایش]

چنانچه نمازگزار از خم شدن کامل برای سجده ناتوان باشد، به اندازه توانایى خم مى‏شود و سجده گاه را بالا مى‏آورد و پیشانى را بر آن مى‏نهد؛ به گونه‏اى که پیشانى بر آن استقرار یابد. سایر اعضا را نیز در جاى خود قرار مى‏دهد.
[۱۰۱] مستمسک العروة ج۶، ص۳۸۰-۳۸۱.

برخى گفته‏اند: فرض این مسئله جایى است که امکان خم شدن به اندازه صدق عرفی سجود باشد؛ هرچند با مقدارى خم شدن و بالا آوردن محل سجده و نهادن پیشانى بر آن.
[۱۰۲] مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۶۷.

اگر نماز گزار هیچ نتواند خم شود، براى سجده با سر اشاره مى‏کند؛ بدین گونه که با پایین آوردن سر ذکر سجده را مى‏گوید و سپس سر را بلند مى‏کند و چنانچه از اشاره با سر نیز ناتوان باشد، به قول مشهور، با بستن و بازکردن چشم عمل سجده را انجام مى‏دهد.

← اقوال در صورت عدم امکان خم شدن


آیا در این فرض‏ (عدم امکان خم شدن) گذاشتن چیزى که سجده بر آن صحیح است، بر پیشانى واجب است یا نه؟ پنج قول وجود دارد:
۱. وجوب، بدون نیاز به اشاره با سر یا چشم.
۲. تخییر میان گذاشتن آن و اشاره کردن.
۳. وجوب هر دو.
۴. افضل بودن جمع بین هر دو.
۵. وجوب گذاشتن در صورت ناتوانى از اشاره.
[۱۰۴] مستند العروة (الصلاة) ج۳، ص۲۴۰-۲۴۷.
[۱۰۵] مهذب الأحکام ج۶، ص۲۲۹-۲۳۴.


مستحبات

[ویرایش]

۱. گفتن تکبیر هنگام رفتن از رکوع به سجده، پس از بلند شدن از سجده و هنگام رفتن براى سجده دوم.
۲. نهادن مرد، نخست دستها و زن، زانوها را بر زمین، هنگام رفتن به سجده پس از رکوع.
۳. بنابر مشهور، نهادن بینی بر چیزى که سجده بر آن صحیح است.
۴. روبه قبله قرار دادن انگشتان و چسبانیدن آنها- جز شصت- به هم و محاذى گوشها قرار دادن در حال سجده.
۵. نگاه کردن به نوک بینى در حال سجده.
۶. خواندن دعاى وارد شده قبل از ذکر سجده.
۷. تکرار ذکر سجده و ختم آن به عدد فرد، همچون سه، پنج و هفت و گفتن ذکر صلوات و طولانى کردن سجده.
۸. اختیار تسبیح کبرى‏ بر دیگر ذکرها.
۹. برابر قرار دادن محل پیشانى با محل دیگر اعضا.
۱۰. دعا کردن و درخواست حاجت، بویژه روزی حلال در حال سجده.
۱۱. نشستن به گونه تورّک پس از سجده.
۱۲. استغفار بین دو سجده هنگام نشستن و آرام گرفتن بدن.
۱۳. قرار دادن مرد آرنجها را همچون دو بال گشوده و چسباندن زن آنها را به پهلو و نیز چسباندن سایر اعضاى بدن.
۱۴. گذاشتن دستها بر روى رانها هنگام نشستن.
۱۵. به قول مشهور، نشستن بعد از سجده دومِ رکعت اول نماز دو رکعتى و سه رکعتى‏ و رکعت اول و سوم نماز چهار رکعتى.
۱۶. بلند کردن زانوها از زمین پیش از دستها هنگام برخاستن از سجده براى قیام.
۱۷. گفتن ذکر «بِحَولِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ أقُومُ وَ أقْعُدُ» هنگام برخاستن جهت قیام.

مکروهات

[ویرایش]

۱. نشستن به گونه اقعاء.
۲. فوت کردن محل سجده.
۳. قرائت قرآن در سجده.
۴. بر نداشتن دستها از زمین هنگام نشستن بین دو سجده.

سجود براى غیر خدا

[ویرایش]

سجود براى غیر خداوند حرام است؛ خواه براى معصومان علیهم السّلام باشد یا اولیای الهی یا غیر ایشان. البته سجود نزد قبر معصومان علیهم السّلام براى خدا به قصد شکر گزاری بر توفیق یافتن به زیارت قبر ایشان جایز است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. المفردات (راغب)، واژه «سجد» ص۳۹۶.
۲. لسان العرب، واژه «سجد» ج۳، ص۲۰۴
۳. تحریر الأحکام ج۱، ص۲۵۳.    
۴. جامع المقاصد ج۲، ص۲۹۶.    
۵. کشف الغطاء ج۳، ص۲۰۰.
۶. ذکری‌ الشیعة ج۳، ص۴۶۵.    
۷. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۲۳-۱۲۴.    
۸. مستمسک العروة ج۶، ص۳۴۵.
۹. مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۹۳.
۱۰. مهذب الأحکام ج۶، ص۴۱۷.
۱۱. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۲۷-۱۳۰.    
۱۲. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۵۴.    
۱۳. مستمسک العروة ج۶، ص۳۴۵-۳۴۶.
۱۴. جامع المقاصد ج۲، ص۲۹۶-۲۹۷.    
۱۵. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۲۷-۱۳۰.    
۱۶. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۵۴.    
۱۷. الإقتصاد، ص۲۶۵-۲۶۶.
۱۸. الوسیلة، ص۱۰۰.
۱۹. الجامع للشرائع، ص۸۳.    
۲۰. المبسوط ج۱، ص۱۱۹.    
۲۱. العروة الوثقی‌ ج۳، ص۳۱۶.    
۲۲. مستند العروة (الصلاة) ج۷، ص۷۶-۷۹.
۲۳. مهذب الأحکام ج۸، ص۳۹۰-۳۹۲.
۲۴. مستمسک العروة ج۷، ص۵۸۴-۵۸۵.    
۲۵. الحدائق الناضرة ج۸، ص۲۷۶.    
۲۶. جمل العلم و العمل، ص۶۰.
۲۷. کتاب السرائر ج۱، ص۲۲۵.    
۲۸. الحدائق الناضرة ج۸، ص۲۷۷-۲۷۸.    
۲۹. مفتاح الکرامة ج۴، ص۷۸۰.
۳۰. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۴۲-۱۴۶.    
۳۱. المقنع، ص۸۷.    
۳۲. کتاب السرائر ج۱، ص۲۲۵.    
۳۳. الدروس الشرعیة ج۱، ص۱۸۰.    
۳۴. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۳۸-۱۴۱.    
۳۵. مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۹۸-۱۰۰.
۳۶. غنیة النزوع، ص۸۰.    
۳۷. الکافی فی الفقه، ص۱۱۹.    
۳۸. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۴۱-۱۴۲.    
۳۹. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۶۱.    
۴۰. مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۳۸-۱۳۹.
۴۱. الدروس الشرعیة ج۱، ص۱۸۰.    
۴۲. رسائل المحقق الکرکی ج۱، ص۱۱۱.    
۴۳. الحدائق الناضرة ج۸، ص۲۷۹.    
۴۴. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۴۷.    
۴۵. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۶۱.    
۴۶. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۴۸.    
۴۷. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۵۷.    
۴۸. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۵۰-۱۵۶.    
۴۹. مستمسک العروة ج۶، ص۳۵۱-۳۵۷.
۵۰. مدارک الأحکام ج۳، ص۳۸۹-۳۹۳.    
۵۱. مدارک الأحکام ج۳، ص۴۰۹.    
۵۲. جواهر الکلام ج۱۰، ص۸۹-۹۰.    
۵۳. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۶۶.    
۵۴. جواهر الکلام ج۱۰، ص۹۷.    
۵۵. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۴۹۰.    
۵۶. مستمسک العروة ج۶، ص۱۴۳-۱۴۴.
۵۷. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۴۹۰-۴۹۱.    
۵۸. مدارک الأحکام ج۳، ص۴۰۹.    
۵۹. جواهر الکلام ج۱۲، ص۲۷۷.    
۶۰. الخلاف ج۱، ص۳۵۹.    
۶۱. . تلخیص الخلاف ج۱، ص۱۲۳.
۶۲. العروة (الصلاة) ج۴، ص۲۸.    
۶۳. مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۰۱-۱۰۳.
۶۴. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۶۴.    
۶۵. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۵۶.    
۶۶. مستمسک العروة ج۶، ص۳۵۰-۳۵۱.
۶۷. الحدائق الناضرة ج۸، ص۲۹۰.    
۶۸. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۶۸-۱۶۹.    
۶۹. الحدائق الناضرة ج۷، ص۲۴۵.    
۷۰. جواهر الکلام ج۸، ص۴۱۱-۴۱۲.    
۷۱. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۴۳.
۷۲. الحدائق الناضرة ج۷، ص۴۴۹.
۷۳. الحدائق الناضرة ج۷، ص۲۴۷-۲۴۹.    
۷۴. جواهر الکلام ج۸، ص۴۳۰-۴۳۲.    
۷۵. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۴۷-۱۵۲.
۷۶. تذکرة الفقهاء ج۲، ص۴۳۵-۴۳۶.    
۷۷. جواهر الکلام ج۸، ص۴۱۲.    
۷۸. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۵۲.
۷۹. المعاد، ص۲۴۱.    
۸۰. مفتاح الکرامة ج۳، ص۴۳۳-۴۳۵.
۸۱. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۶۳-۱۶۴.
۸۲. مستندالشیعة ج۵، ص۲۵۱.    
۸۳. الحدائق الناضرة ج۷، ص۲۶۲.    
۸۴. الحدائق الناضرة ج۴، ص۲۹۹-۳۰۰.    
۸۵. مستند الشیعة ج۵، ص۲۵۲.    
۸۶. جواهر الکلام ج۸، ص۴۱۶.    
۸۷. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۶۱-۱۶۲.
۸۸. الروضة البهیة ج۱، ص۵۵۶.    
۸۹. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۳۹۰.    
۹۰. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۶۷-۱۶۸.
۹۱. الحدائق الناضرة ج۷، ص۲۵۹-۲۶۰.    
۹۲. الحدائق الناضرة ج۷، ص۲۵۱.    
۹۳. جواهر الکلام ج۸، ص۴۳۷-۴۴۳    
۹۴. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۳۹۴-۳۹۵.    
۹۵. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۸۵-۱۹۰.
۹۶. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۶۳.    
۹۷. مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۴۸.
۹۸. مستند العروة (الصلاة) ج۲، ص۱۹۱.
۹۹. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۶۵.    
۱۰۰. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۶۶.    
۱۰۱. مستمسک العروة ج۶، ص۳۸۰-۳۸۱.
۱۰۲. مستند العروة (الصلاة) ج۴، ص۱۶۷.
۱۰۳. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۴۸۱-۴۸۳.    
۱۰۴. مستند العروة (الصلاة) ج۳، ص۲۴۰-۲۴۷.
۱۰۵. مهذب الأحکام ج۶، ص۲۲۹-۲۳۴.
۱۰۶. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۶۹-۱۸۹.    
۱۰۷. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۷۳-۵۷۵.    
۱۰۸. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۷۵-۵۷۶.    
۱۰۹. جواهر الکلام ج۱۰، ص۱۲۴-۱۲۷.    
۱۱۰. العروة الوثقی‌ ج۲، ص۵۸۷.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، ج۴، ص۴۰۰-۴۰۹.    




جعبه ابزار