ضمایر قرآن•

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ضمایر قرآن، الفاظ قرآنی جایگزین اسم را ضمایر قرآنی گویند.


تعریف

[ویرایش]

«ضمیر» کلمه‌ای است که جای اسم می‌آید و فایده آن اختصار کلام و جلوگیری از تکرار اسم است.

ضمیر نزد کوفیان

[ویرایش]

ضمیر -که کوفیان به آن کنایه یا مکنی نیز می‌گویند- کلمه‌ای است که یا بر متکلم، دلالت می‌کند؛ مثل «انا» در (انی انا ربک…) یا بر مخاطب؛ مثل «انت» در (قلنا لا تخف انک انت الاعلی). یا بر غایب؛ مانند «هو» در (وهو الذی خلق السماوات والارض بالحق…).

تقسیمی دیگر

[ویرایش]

ضمیر در تقسیمی دیگر یا بارز است یا مستتر.

← ضمیر بارز


ضمیر بارز آن است که صورتش در لفظ پیدا باشد؛ مانند: (لاقطعن ایدیکم وارجلکم من خلاف)؛ «حتما دستها و پاهای شما را از چپ و راست خواهم برید». در این آیه، ضمیر «کم» بارز است.

← ضمیر مستتر


ضمیر مستتر آن است که در لفظ نشانی از آن نباشد؛ مانند: (وانذر عشیرتک الاقربین)؛ «و خویشان نزدیکت را هشدار ده». ضمیر «انت» در فعل «انذر» مستتر است.
[۷] کمالی دزفولی، علی، ۱۲۹۲ -، قرآن ثقل اکبر، ص(۲۳۹-۳۴۸).
[۸] بستانی، بطرس، ۱۸۹۸ - ۱۹۶۹، محیط المحیط قاموس مطول للغة العربیة، ص۵۳۹.


عناوین مرتبط

[ویرایش]

ضمیر فصل؛
ضمیر شأن؛
ضمیر قصه؛
قواعد ضمایر.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. طه/سوره۲۰، آیه۱۲.    .
۲. طه/سوره۲۰، آیه۶۸.    .
۳. انعام/سوره۶، آیه۷۳.    .
۴. شعرا/سوره۲۶، آیه۴۹.    .
۵. شعراء/سوره۲۶، آیه۲۱۴.    .
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۲، ص(۳۳۴-۳۴۴).    
۷. کمالی دزفولی، علی، ۱۲۹۲ -، قرآن ثقل اکبر، ص(۲۳۹-۳۴۸).
۸. بستانی، بطرس، ۱۸۹۸ - ۱۹۶۹، محیط المحیط قاموس مطول للغة العربیة، ص۵۳۹.


منبع

[ویرایش]

فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «ضمایر قرآن».    



جعبه ابزار