مقالات دارابی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
غنیمت و فیء، یکی از مسائل مطرح در
فقه سیاسی میباشد که به تبیین تفاوت میان «
غنیمت» و «
فیء» در
فقه اسلامی میپردازد و مبانی قرآنی و فقهی تمایز آن دو را از حیث نحوه تحصیل، مالکیت و مصرف بررسی میکند. همچنین دیدگاههای فقهای
شیعه و
اهلسنت و روایات مرتبط درباره قلمرو معنایی، حکم
خمس و نسبت مفهومی غنیمت و فیء تحلیل میشود.
اکثر فقهای
شیعه دو اصطلاح
غنیمت و
فیء را به دو معنی متفاوت و دارای احکام متمایز تفسیر نمودهاند.
غنایم اموالی است که در
جنگ و از طریق قهر و غلبه از
دشمن به دست میآید و فیء عبارت از اموالی است که بدون جنگ به تصرف سپاه اسلام درآید. (در آیات ۶ و ۷
سوره حشر اصطلاح «فیء» بکار برده شده: (مَّا أَفَاء اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى...)
و (فَمٰا اَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ)
آن را از غنیمت که با استفاده از قوای قهریه است متمایز نموده است.)
غنایم جنگی به ترتیب خاصی که توضیح داده خواهد شد، بین رزمندگان تقسیم میشود ولی «فیء» متعلق به
امام و
دولت اسلامی است.
فقهای شیعه در این حکم اتفاقنظر دارند لکن اکثر فقهای
اهل سنت «فیء» را به درآمدهای دیگر دولت اسلامی مانند
جزیه و
خراج توسعه داده و آن را متعلق به عموم
مسلمانان و در اختیار دولت اسلامی دانستهاند.
در روایات
اهل بیت (علیهالسّلام) در مورد فیء، نکات قابل توجهی دیده میشود که به برخی از آنها اشاره مینماییم:
۱. فیء متعلق به همه مسلمانان است.
۲. فیء به غنیمت نیز اطلاق میگردد.
۳. فیء و غنیمت مانند دو کلمه
فقیر و
مسکین است که به هنگام جمع بین دو کلمه دو معنی متفاوت دارند لکن به هنگام افتراق، قریبالمعنی هستند.
۴. فیء حکم
خمس را دارد.
در منابع روایی اهل سنت نیز موارد مشابهی وجود دارد که برخی از آنها را ذکر مینماییم:
الف - «فیء» متعلق به
رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) است.
ب - «فیء» و «غنیمت» متقارب المعنی هستند.
ج - «فیء» متعلق به عموم مسلمانان است.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۶، ص۲۵۳-۲۵۲.
