پاکستان سی دیار حرم تک

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سفرنامه حج که به زبان اردو می باشد، نوشته نسیم حجازی است.


معرفی اجمالی

[ویرایش]

این سفرنامه نگاهی سیاسی و اجتماعی به حج دارد. نویسنده، عربستان و کشورهای میان راه سفر حج خود را از این منظر بررسی نموده است. این سفرنامه مجموعه یادداشت‌های سفر حج نویسنده به سال۱۳۷۸ق./۱۹۵۹م. است که وی آن‌ها را به تدریج در روزنامه کوهستان چاپ پاکستان منتشر کرده است. او قصد داشته از این یادداشت‌ها برای تالیف اثری دیگر در تاریخ ایران و روم استفاده کند؛ اما چون با استقبال خوانندگان روبه رو شده، آن‌ها را همراه با تغییراتی در همین کتاب به چاپ رسانده است.

زندگی نامه

[ویرایش]

نسیم حجازی نویسنده و رمان نویس نامدار اردو زبان که نام اصلی او شریف حسین است، به سال ۱۹۱۴م. در پنجاب هندوستان زاده شد. به سال ۱۹۴۷م. پس از استقلال پاکستان، به این کشور مهاجرت کرد و تا پایان عمر به سال ۱۹۹۶م. در آن جا ماند. حجازی را از بهترین نویسندگان اردوزبان و از نخستین کسانی دانسته‌اند که به زبان اردو رمان مستند تاریخی نگاشته است. او در این رشته آثار گوناگون دارد. در رمان‌های تاریخی و مستند او، گرایش به ضرورت احیای فرهنگ و تمدن و وحدت اسلامی محسوس است. از این سفرنامه پیدا است که وی از اوضاع سیاسی- اجتماعی جهان به ویژه کشورهای اسلامی آگاه بوده و آسیب‌ها و آفت‌های کشورهای اسلامی را بازشناسی و تحلیل و راه حل ارائه کرده است.

محتوای کتاب

[ویرایش]

سفرنامه پاکستان سے دیار حرم تک (از پاکستان تا سرزمین حرم) بیشتر نگاهی جامعه شناختی به حرمین شریفین و کشورهای اسلامی دارد و از این منظر به حج و نیز کشورهایی که حجازی در طول سفر آن‌ها را دیده است، نگریسته و از این رو، کمتر به وصف آثار و مکان‌های مقدس حرمین پرداخته است. حجازی از مواجهه جامعه اسلامی با پدیده مدرنیته و رواج مظاهر تمدن و فرهنگ غرب نگران است و برای دور ماندن مسلمانان از آسیب‌های احتمالی این مواجهه، نظریه‌هایی ارائه می‌کند؛ با توجه به توانایی حجازی در رمان نویسی، نثر این سفرنامه استوار و اثرگذار و گاه حماسی و عاطفی است. صفحاتی پرشمار از سفرنامه به فتوحات اسلامی در سده‌های گذشته و مقاومت مسلمانان در برابر هجوم غربیان در روزگار معاصر و بازخوانی تاریخ به روایت نویسنده اختصاص یافته است. او در وصف شهرها و مکان‌های میان راه و نیز حجاز، اجمالی از تاریخ آن‌ها را بازگفته است.
[۱] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۱۵-۱۲۰.
تحلیل‌های او از وضعیت سیاسی جهان اسلام ، نشان از آشنایی او با جریان‌ها و گروه‌ها و شخصیت‌های سیاسی آن روزگار دارد.
[۲] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۲-۱۶۵.
دغدغه‌های احیای تفکر اسلامی در جای جای سفرنامه به چشم می‌خورد. وی پیوسته عظمت پیشین جهان اسلام را در سایه فرهنگ اسلامی گوشزد می‌کند.
[۳] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳۲.
حجازی می‌کوشد بر اصالت هویت دینی مسلمانان در برابر هویت ملی آن‌ها تاکید کند و پای فشردن بر تفاوت‌های ملی و قومی را مایه ضعف و عقب ماندگی آن‌ها بشمارد. او بر این باور است که روی آوردن دولت‌های کشورهایی مانند ایران ،ترکیه و عربستان به غرب، نتوانسته است میان مردم این کشورها و هویت دینی آن‌ها فاصله اندازد.
[۴] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۴۹.


سفر به ایران و ترکیه

[ویرایش]

حجازی در راه مکه، از شهرهای تهران ،مشهد، اصفهان ،شیراز ، آنکارا،استانبول ، قونیه و بیروت
[۵] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳.
[۶] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۲۱.
[۷] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۲۵.
[۸] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۳۰.
[۹] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۰.
[۱۰] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۹.
[۱۱] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۶۱.
[۱۲] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۹۵.
دیدن کرده و بخشی از سفر را همراه رئیس جمهور پاکستان ژنرال محمد ایوب خان (حک: ۱۹۵۸-۱۹۶۸م.) بوده و سفر و دیدار رسمی او از ایران و ترکیه را گزارش کرده است. رئیس جمهور پاکستان پس از سفر به آنکارا، به کشورش بازگشته و حجازی باقیمانده راه را خود رفته است.
[۱۳] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۰-۴۵.


وصف ایران

[ویرایش]

در بخش مربوط به ایران، وصف‌های حجازی از تهران و مشهد و وضعیت اجتماعی و اقتصادی ایرانیان خواندنی است. او به شکاف طبقاتی و فرهنگی میان مردم ایران و جدال سنت و تجدد اشاره کرده و درباره خطرهایش هشدار داده و ایران را نیازمند اصلاحات سیاسی و اقتصادی دانسته است.
[۱۴] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۹.
گزارش‌های او از کشور ترکیه نیز با بیان رخدادهای تاریخی و مجاهدت‌های مسلمانان در برابر غربیان همراه است.
[۱۵] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۳-۴۴.


سفر به عربستان

[ویرایش]

حجازی با هواپیما از بیروت به جده و مکه و سپس مدینه رفته است.
[۱۶] پاکستان سی دیار حرم تک،ص۹۹-۱۰۰
او سفارش نامه‌ای از سفیر عربستان در پاکستان داشته
[۱۷] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۰.
و در عربستان مهمان سفیر کشور خود بوده است.
[۱۸] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۱-۱۰۲.
بخشی از مطالب مربوط به مکه، به وصف گسترش‌های مسجدالحرام در دوره حکومت سعودی اختصاص دارد.
[۱۹] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۸.
گزارش‌های سفرنامه از مناسک حج ، عاطفی و احساسی و حاکی از حالات باطنی حجازی است. وی زیارت مکان‌های مقدس را برای احیای فرهنگ و اندیشه اسلامی مفید می‌داند و بر این باور است که در حجاز، مکان‌هایی بسیار هستند که خاطرات گذشته اسلام را زنده می‌کنند و هر مسلمان با دیدن آن‌ها در روح و جان خود احساس طراوت می‌نماید
[۲۰] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳۷.
؛ اما سعودی‌ها مردم را از زیارت این مکان‌ها بازمی دارند تا جایی که بومیان مکه از نشان دادن راه غار حراء و ثور نیز می‌پرهیزند.
[۲۱] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۵۹.
او هنگام زیارت قبرهای بزرگان اسلام در قبرستان مکه که به دست آل سعود ویران گشته‌اند، گله کرده است: «دیوارها را می‌توان ویران کرد. گنبدها را می‌توان فروریخت. اما آیا کسی می‌تواند انوار الهی را از تابیدن بر این قبرهای ویران بازدارد؟»
[۲۲] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۵۸.


← توصیف عربستان


به باور حجازی، عربستان از خطرهای فراروی دیگر کشورهای عربی خاورمیانه ایمن نیست و رژیم اسرائیل در قلب پیکره جهان عرب به صورت یک غده سرطانی در حال رشد، برای همگان خطرساز است.
[۲۳] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۹.
به گفته او، مردم عربستان به صورت برابر از ثروت نفت برخوردار نیستند و بخشی بسیار از درآمد کشور صرف آسایش و عیش اعضای خانواده سلطنتی می‌شود، نه بهبود وضع معیشت عمومی.
[۲۴] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۱.
رهبران ریاض هنوز نتوانسته‌اند شور زندگی را در مردم خود بدمند و گویا مردم این کشور به رهبران شام و مصر چشم دوخته‌اند.
[۲۵] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۲.
جنبش‌های قومی و نژادی می‌توانند مردم یک کشور را مدتی کوتاه دچار هیجان‌های احساسی کنند؛ ولی نمی‌توانند جایگزین یک ایدئولوژی ریشه دار برای زندگانی ملت‌ها شوند. مردم عرب میان ملی گرایی عربی و اسلام حیرانند؛ اما در پی گذار از اضطراب‌ها و حیرت‌های موجود، راهی جز دین فطری در پیش نخواهند دید.
[۲۶] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۲-۱۶۷.

حجازی عمل کردن به احکام اسلامی را گره گشای بسیاری از گرفتاری‌های فردی و اجتماعی دانسته است. او اجرای حدود اسلامی را در عربستان عاملی مهم در کاستن از جرائم شمرده است. با این حال، نقدهایی نیز درباره برخی از احکام دارد و از جمله به جواز خرید و فروش برده در عربستان معترض است.
[۲۷] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۵۰-۱۵۱.


← توصیف مردم مدینه


نویسنده در بخش مربوط به مدینه، مردم این شهر را به تواضع، خوش اخلاقی، نیک گفتاری و وسعت نظر ستوده و تصریح کرده است که مردم مدینه با دیگر ساکنان جهان اسلام و کشورهای عربی تفاوت دارند. آن‌ها کشور پاکستان را دوست دارند و پاکستانی‌های مقیم مدینه با رفتار خود تاثیری نیک بر جای نهاده‌اند. به گفته او، مواد غذایی در مدینه فراوان و نرخ آن از دیگر شهرهای خاور میانه ارزان تر است.
[۲۸] پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳۷-۱۴۰.

این کتاب از سال ۱۹۶۰م. چند بار چاپ شده است. واپسین چاپ که مبنای این مقاله نیز بوده، به سال ۲۰۰۵م. صورت پذیرفته است. کتاب در انتشارات جهانگیر لاهور پاکستان با ۱۶۷ صفحه در قطع رقعی چاپ شده است.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۱۵-۱۲۰.
۲. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۲-۱۶۵.
۳. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳۲.
۴. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۴۹.
۵. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳.
۶. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۲۱.
۷. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۲۵.
۸. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۳۰.
۹. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۰.
۱۰. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۹.
۱۱. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۶۱.
۱۲. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۹۵.
۱۳. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۰-۴۵.
۱۴. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۹.
۱۵. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۴۳-۴۴.
۱۶. پاکستان سی دیار حرم تک،ص۹۹-۱۰۰
۱۷. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۰.
۱۸. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۱-۱۰۲.
۱۹. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۸.
۲۰. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳۷.
۲۱. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۵۹.
۲۲. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۵۸.
۲۳. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۰۹.
۲۴. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۱.
۲۵. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۲.
۲۶. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۶۲-۱۶۷.
۲۷. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۵۰-۱۵۱.
۲۸. پاکستان سی دیار حرم تک، ص۱۳۷-۱۴۰.


منبع

[ویرایش]

حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، برگرفته از مقاله«پاکستان سی دیار حرم تک».    



جعبه ابزار