گونه‌شناسی سلفیه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



سلفیه، پدیده‌ای است ناخواسته و نوساخته که انحصارطلبانه، مدعی مسلمانی است و همه را جز خود،
کافرکافر یا همان فاعل کفر به معنی فردی است که ایمان ندارد
می‌شمرد. این در حالی است که باید دید چگونه برساختن مذهبی به نام سلفیه و تکفیر همه دیگر مذاهب، بدعتی است که با ادعای پیروی از سلف سازگاری ندارد. سلفی‌گری، در جهان امروز به گونه های مختلف و متعددی ظهور و بروز یافته‌اند.
سلفیان با تکیه بر حدیث خیره است که پیامبر گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمودند، سه قرن نخستین
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
را بهترین قرون اسلام می‌شمارند و به همین سبب برای کسانی که در این سه قرن زندگی کرده‌اند، مرجعیت در ابعاد مختلف قائل‌اند.


معنای سلف



«سلف» در لغت، به معنای پیشین است. به گفته
ابن فارسابن فارس، ابو الحسین احمد بن فارس بن زکریا بن حبیب، نحوی، لغوی، ادیب، شاعر و یکی از چهره‌های درخشان ادب عربی در سده‌ی ۴ ق می‌باشد
سلف، اصلی است که بر تقدم و سبقت دلالت دارد؛ پس سلف کسانی هستند که در گذشته بوده‌اند. معنای اصطلاحی سلف از دید نظریه‌پردازان سلفیه به صورت‌های گوناگونی تعریف شده است؛ مثلاً
ابن تیمیهاز جمله کسانی که در طول چند قرن اخیر، مورد توجه وهابیون قرار گرفته و برای او ارزش فراوانی قائل شده‌اند؛ احمد بن عبدالحلیم معروف به «ابن تیمیه» است
معتقد است سلف کسانی هستند که در سه قرن بهترِ اسلام زندگی می‌کردند و تمام فضایل را داشتند و برای حل هر مشکلی از دیگران شایسته‌ترند که شامل
صحابهبحث پیرامون صحابه از این جهت ضروری می‌نماید که دین از طریق این افراد به نسل بعدی انتقال یافته است
، تابعان، و تابعانِ تابعان می‌شوند.
[۲] ابن تیمیه، مجموعة الفتاوی، ج۴، ص۹۶.

ابن قیم جوزی، در کتاب اعلام الموقعین، بحثی تحت عنوان «فی جواز الفتوی بالاثار السلفیه و الفتاوی الصحابیه» دارد که با استناد به آیه ۱۰۰
سوره توبهسوره توبه، نهمین سورۀ قرآن کریم، دارای ۱۶ واحد موضوعی (رکوع)، ۱۲۹ (یا ۱۳۰) آیه، ۴۹۷‘۲ کلمه و ۷۸۷‘۱۰ حرف می‌باشد
، را به پیروی از نخستین گروندگان به اسلام، از
مهاجرانمهاجران به کسانی اطلاق می‌شود که از وطن و کاشانه خود به خاطر علتی هجرت کرده باشند و منظور در اینجا مهاجران صدر اسلام بودند که به خاطر دین از وطن خود هجرت کردند؛ مثل مهاجران به حبشه و مهاجران به مدینه
و انصار، دعوت می‌کند.

دلیل مشروعیت سلف



مهم‌ترین دلیل سلفیه برای مشروعیت سلف، حدیث «خیره» است که پیامبر گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «خیر الناس قرنی، ثم الذین یلونهم، ثم الذین یلونهم، ثم یجیء اقوام تسبق شهادة احدهم یمینه و یمینه شهادة؛ بهترین مردم، مردمان قرن من هستند. سپس کسانی که در پی ایشان می‌آیند و سپس دیگرانی که در پی می‌آیند. پس از ایشان مردمانی می‌آیند که گواهی هر یک سوگندشان، و سوگند هر کدام، گواهی‌شان را نقض می‌کند.»
سلفیان با تکیه بر این حدیث، سه قرن نخستین اسلام را بهترین قرون اسلام می‌شمارند و به همین سبب برای کسانی که در این سه قرن زندگی کرده‌اند، مرجعیت در ابعاد مختلف قائل‌اند.
[۶] علیزاده موسوی، سید مهدی، تبارشناسی سلفی‌گری و وهابیت، ص۳۲.
سلفیه پدیده‌ای است ناخواسته و نوساخته که انحصارطلبانه، مدعی مسلمانی است و همه را جز خود، کافر می‌شمرد. این در حالی است که باید دید چگونه برساختن مذهبی به نام سلفیه و تکفیر همه دیگر مذاهب، بدعتی است که با ادعای پیروی از سلف سازگاری ندارد.
[۷] بوطی، سعید رمضان، سلفیه بدعت یا مذهب، ص۱۶.


عوامل جریان‌های مختلف سلفی‌گری



جریان‌های مختلف سلفی‌گری، هر چند از نظر خاستگاه و پیشینه با هم مشترک‌اند، اما سه عامل «
عقایدایمان از مفاهیم کانونی ادیان الهی از جمله اسلام می باشد که نقش تعیین کننده‌ای در سعادت انسان دارد
»، «
سیاستاصلاح و تدبیر (اداره امور) کشور در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی را سیاست گویند
» و «روش رسیدن به هدف»، تفاوت‌هایی در جریان‌های مختلف سلفی‌گری به وجود آورده است؛ مثلاً در بحث عقاید، در اینکه منبع معرفتی، حدیث است یا اینکه باید مستقیماً به نص مراجعه کرد یا در مورد مکتب دیوبند، که به دو اصل طریقت و
شریعتشَریعت به معنی آنچه خداوند متعال براى بندگان خود وضع و تشریع کرده است، می باشد
قائل‌اند، تفاوت‌هایی وجود دارد.
در بحث
سیاستاصلاح و تدبیر (اداره امور) کشور در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی را سیاست گویند
، مسائلی مانند حد و مرز، حضور در سیاست، چگونگی تعامل با دولت و نحوه برخورد با مسلمانان و غیر مسلمانان، از موارد اختلافی است. آن‌گونه که روش رسیدن به هدف، روش ترور و خشونت و
جهادجهاد بذل جان و مال در راه خدا در جنگ با دشمن اسلام و مسلمانان است
برای رسیدن به هدف با این فرض که همه سعی مسلمانان باید معطوف به جهاد باشد و نیز دعوت و روش تبلیغی، یعنی
امر به معروف و نهی از منکر امر به معروف و نهی از منکر به معنی واداشتن به نیکی و بازداشتن از بدی می باشد
، که مهم‌ترین معرف
توحیداعتقاد به یگانگی خداوند و نفی هرگونه شریک برای او را توحید گویند
و خروج از
شرکدر دین اسلام، شرک در برابر توحید قرار دارد یعنی اعتقاد داشتن به چندین خدا و از گناهان کبیره محسوب می‌شود که نابخشودنی است
است، از بحث‌هایی است که دیدگاه‌های مختلفی در خصوص آن‌ها وجود دارد.

پانویس


 
۱. ابن فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۳، ص۹۵.    
۲. ابن تیمیه، مجموعة الفتاوی، ج۴، ص۹۶.
۳. جوزی، ابن قیم، اعلام الموقعین، ج۵، ص۵۴۳-۵۵۶.    
۴. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج۵۱، ص۳.    
۵. احمد بن حنبل، مسند الامام، ج۷، ص۱۹۹-۲۰۰.    
۶. علیزاده موسوی، سید مهدی، تبارشناسی سلفی‌گری و وهابیت، ص۳۲.
۷. بوطی، سعید رمضان، سلفیه بدعت یا مذهب، ص۱۶.


منبع



پایگاه تخصصی وهابیت‌پژوهی و جریان‌های سلفی، برگرفته از مقاله «اصول روش‌شناسی سلفیه»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۰/۰۱/۱۷.    






جعبه ابزار