تعریف جهاد (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
تعریف جهاد
در بيشتر متون لغت، فقه و تفسير، عنوان جهاد به «
مقاتله العدو» يعنى اقدام به عمليات مسلحانه با دشمن تعريف شده است.
در زبان فارسى از آن به جنگ تعبير مىشود كه خود شامل معانى مختلفى چون كارزار، نبرد، پيكار، ستيز و رزم مىگردد.
در بررسى حقوقى مسأله جهاد، ناگزير بايد به اين نكته توجه داشت كه در قرآن هر دو عنوان جهاد و قتال به چشم مىخورد.
از مجموع آيات مربوط به اين دو عنوان استفاده مىشود كه جهاد نوعى از قتال است كه داراى شرايط و خصوصيات محدود كننده مىباشد.
چنانكه جهاد مورد بحث نيز خود يكى از مصاديق جهاد به معنى عام مىباشد كه به جهاد با نفس و جهاد با دشمن تقسيم مىگردد.
در ديدگاه فقهى بىشك جز عنصر قتال و جنگ مسلحانه عنصر معنوى ديگرى در صدق عنوان جهاد منظور گرديده است كه مبين قصد و انگيزه مجاهدان مىباشد و بايد اين قصد و انگيزه در راه خدا باشد نه براى دستيابى به قدرت، غنايم و فتوحات و امثال آن.
اكنون بايد ديد جز اين دو عنصر مادى و معنوى عناصر ديگرى نيز در مفهوم تعريف جهاد مدخليت دارند يا نه.
اهميت اين بررسى بدان جهت است كه تعريف جهاد چه به لحاظ حكم تكليفى فقهى وجوب آن و چه از نقطهنظر آثار حقوقى مانند:
اسرا، غنايم و فتوحات داراى اثرات فقهى و حقوقى فراوانى است كه تا دقيقاً روشن نگردد، تبين اين آثار نيز امكانپذير نخواهد بود.
به ويژه با توجه به توسعهاى كه امروز در مسأله جنگ و شيوههاى مخاصمات مسلحانه به وجود آمده و امكان جنگها و عمليات نظامى، بدون آثارى چون كشتار و تخريب و نيز امكان ايجاد كشتار و تخريب بدون توسل به سلاح و يا شرايط جنگ سرد و جنگهاى روانى و همچنين عمليات خصمانه خسارتبارى چون جنگ اقتصادى، تهاجم فرهنگى، انواع تحريمها و اقدامات ايذايى فراهم گرديده لازمست براى رسيدن به يك تعريف منطبق با موازين فقهى و واقعيات عينى ابعاد زير را در تعريف جهاد مورد بررسى قرار دهيم.
======
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۵، ص ۱۲۰.
