• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

تواتر معنوی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



متواتر معنوی آن است، كه یك مطلب به الفاظ گوناگون نقل و موجب یقین شود؛ مانند شجاعت علی ـ علیه السلام ـ به نحوی كه تمام راویان، شجاعت او را نقل كرده‌اند؛ اگر چه عبارات آن‌ها مختلف است.




صاحب معالم می‌نویسد: «گاهی اخبار در وقایع زیاد می‌شود؛ ولی هر یك مشتمل بر معنایی است كه بین تمام آن‌ها اشتراك دارد و این اشتراک معنوی، یا به نحو تضمن است، یا به گونه التزام و در نتیجه، به این قدر مشترك علم حاصل می‌شود، و نامش متواتر معنوی است؛ مثل جزئیات كارهای امیرمؤمنان كه در غزوات نقل شده و از مجموع آن‌ها به‌طور التزام استفاده می‌شود، كه آن حضرت، شجاع بوده است.»
[۱] عاملی،‌حسن، معالم الاصول، ص ۱۸۶.




شیخ انصاری درباره اخباری كه گروه اخباریان، بر عدم حجیت ظاهر قرآن كریم اقامه كرده‌اند، می‌فرماید:
«و اقوی ما یتمسك لهم علی ذلك و جهان: أحدهما: الاخبار المتواتره المدّعی ظهورها فی المنع عن ذلك.
قوی‌ترین چیزی كه اخباریان می‌توانند به آن تمسك جویند، دو وجه است: ۱. اخبار متواتر ی كه ادعا می‌كنند ظهور در منع از حجیت ظاهر قرآن دارند... .»
آنگاه یازده حدیث را ذكر می‌كند.
[۲] انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ‌ص ۵۶.

محدث عاملی درباره همین گروه از احادیث فرموده است:
روایات متواتر ی را كه وارد شده و عدد آ‌ن‌ها بیش از ۲۲۰ حدیث است، در یك جا جمع كرده‌ام. این روایات بر عدام جواز استنباط احكام نظری از ظواهر قرآن دلالت می‌كنند؛ مگر این‌كه تفسیر قرآن را از كلام امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ بشناسیم.
[۳] حرّ عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۲۰-۲۱، ـ بحرانی، یوسف، الحدائق الناصره، ج ۱، ص ۲۹.

شیخ اعظم در مورد روایتی كه برای حجیت خبر واحد بدان تمسك كرده‌، می‌فرماید:
«منها الأخبار... مثل النبوی المستفیض بل المتواتر «إنه من حفظ علی أمتی أربعین حدیثاً بعثه الله عالماً یوم القیامه».»
[۴] انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ص ۱۴۳، ـ بهایی عاملی، محمد بن الحسین، الاربعین، ص ۱۰.

شیخ انصاری درباره اخباری كه می‌گوید:‌آنچه را مخالف قرآن است طرد كن، می‌نویسد:
«و الاخبار الوارده فی طرح الاخبار المخالفه للكتاب و السنه و لو مع عدم المعارض، ‌متواتره جداً.»
[۵] انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ص ۱۱۱، ۱۱۲، ۱۶۰، ـ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲،‌ ص ۲۴۵.

اخباری كه در مورد طرح اخبار مخالف با کتاب و سنت وارد شده‌اند ولو این كه معارض نداشته باشند، واقعاً متواتر هستند.
آنگاه، ‌نه روایت را نقل كرده، ‌در مقام نقد آن‌ها فرموده است:
«أما أخبار العرض علی الكتاب فهی و إن كانت متواتره بالمعنی إلا أنها بین طائفتین.»
[۶] انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ‌ص ۱۱۱.

اخبار عرض بر كتاب، گرچه متواتر معنوی هستند، ‌اما دو طایفه‌اند.



 
۱. عاملی،‌حسن، معالم الاصول، ص ۱۸۶.
۲. انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ‌ص ۵۶.
۳. حرّ عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۲۰-۲۱، ـ بحرانی، یوسف، الحدائق الناصره، ج ۱، ص ۲۹.
۴. انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ص ۱۴۳، ـ بهایی عاملی، محمد بن الحسین، الاربعین، ص ۱۰.
۵. انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ص ۱۱۱، ۱۱۲، ۱۶۰، ـ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲،‌ ص ۲۴۵.
۶. انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ‌ص ۱۱۱.




سایت اندیشه قم    



جعبه ابزار