جهاد و اعلان جنگ (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
جهاد و اعلان جنگ در برخی مکاتب حقوقی معاصر، ضرورت اعلان رسمی
جنگ مورد تردید قرار گرفته و حتی آغاز نخستین حمله نظامی برای تحقق وضعیت جنگ کافی دانسته شده است.
با این حال، بر لزوم اعلان قبلی و صریح جنگ تأکید کرده است.
در
فقه اسلامی،
جهاد پیش از هر اقدام مسلحانه با «
دعوت» آغاز میشود؛ بدین معنا که ابتدا راهکارهای مذاکره، سازش و اتمام حجت بررسی میگردد.
دعوت، فراتر از اعلان صرف، فرصتی برای تبیین دلایل، ارائه
استدلال و امکان توافق فراهم میسازد و بدینترتیب جهاد تنها پس از طی مراحل منطقی و مسالمتآمیز
مشروعیت مییابد.
بسيارى از حقوقدانان و حتى مكتبهاى حقوقى در ضرورت اعلان جنگ ترديد به خود راه دادهاند و آن را نوعى تضعيف خود و يا از دست دادن امكان حملات غافلگيرانه تلقى نمودهاند و احياناً آغاز اولين تهاجم نظامى را براى اعلان جنگ كافى شمردهاند.
لكن كنوانسيون سوم لاهه مورخ (۱۹۰۷ م) به لزوم اعلان جنگ تصريح كرده است كه مىتواند با يک اخطار قبلى و صريح انجام گيرد.
جهاد به مفهوم اسلامى لزوماً بايد با دعوت آغاز گردد به اين معنى كه قبل از هرگونه اقدام مسلحانه راهحلهاى سازش و توافق بررسى و اعمال گردد و دعوت در حقيقت نوعى مذاكره از پيش اعلام شده است كه در صورت شكست به مخاصمات مسلحانه خواهد انجاميد.
در دستورات مربوط به جهاد خواهيم ديد كه نه تنها اعلان لازم است بلكه حتى پس از برخورد نظامى نيز جبهه جهاد اسلامى نخستين طرفى نخواهد بود كه دست به سلاح مىبرد.
انتخاب دعوت به عنوان نخستين گام در گشايش مخاصمات نظامى به دليل آن است كه هر نوع اقدامات مسلحانه بايد مستدل و منطقى باشد و اين امر تنها با اعلان جنگ از يک طرف هرچند مستدل باشد كافى نيست.
بلكه در نظريه دعوت قبل از جهاد به طرف مقابل نيز اين فرصت داده مىشود كه دلايل خود را در چارچوب شيوههاى دعوت ارائه دهد و امكان رسيدن به توافق وجود داشته باشد.
در مذاكراتى كه تحت عنوان دعوت انجام مىگيرد خواهناخواه دولتهاى ديگر و بىطرف هم در جريان امر قرار مىگيرند و اين خود در قضاوت آنها بالخصوص به هنگام ارجاع به
حکمیت مىتواند تأثير مثبت داشته باشد.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۵، ص۲۲۳-۲۲۴.
