نقش عناصر ذهنی در ماهیت جهاد (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
نقش عناصر ذهنی در ماهیت جهاد در تحلیل
جهاد، عنصر ذهنی و منظومه فکری رزمنده نقشی بنیادین دارد.
جهاد تنها برخورد دو نیروی مسلح نیست، بلکه عملی است که بر پایه باورها و آرمانهای اعتقادی شکل میگیرد و باید میان عنصر ذهنی و مادی آن انطباق وجود داشته باشد.
حضور افرادی فاقد این مبانی اعتقادی، عنوان مجاهد را برای آنان محقق نمیسازد.
این توجه به عنصر ذهنی، در برخی نظریات
حقوق بینالملل نیز انعکاس یافته است.
از آنجا كه نبرد مسلحانه همواره با عناصر ذهنى و شاخصهاى معيّن فكرى همراه مىباشد، از اين رو مىتوان ميزان نقش اين عناصر ذهنى را در تعريف ماهيت جهاد مورد بررسى قرار داد.
بدون ترديد رزمندهاى كه در جهاد شركت مىكند و براى پيشبرد اهداف خاص از سلاح و زور استفاده مىكند ذهنيتى خاص نسبت به مسائل جهان،
انسان و جامعه دارد و اين زمينههاى فكرى است كه او را پس از مأيوس شدن از بهرهگيرى از راههاى مسالمتآميز ناگزير از استفاده از سلاح مىكند.
اين عنصر كه از آن به زمينههاى ذهنى و فكرى تعبير مىشود چيزى غير از انگيزه و هدف و غايت و نتايجى كه جهادگر بر اساس آنها در جبهه نبرد مسلحانه شركت مىجويد.
اين عنصر در حقيقت مجموعهاى از باورها، افكار، آراء و آرمانهاى فكرى است كه به انگيزه و هدف و غايت جهاد در ذهن رزمنده، شكل مىدهد و براى مجاهد،
اسلام تبلور اين همه باورها و انديشهها و آرمانها است.
بنابراين به طور مثال مزدورانى كه بدون داشتن چنين زمينههاى ذهنى، يعنى غيرمسلمانان كه صرفاً براى دستيابى به فرد و يا امتيازاتى كه بهدست مىآورند در جبهه نبرد جهاد شركت مىكنند از مجاهدان محسوب نخواهند شد.
گرچه حضور آنها در جبهه در صورتىكه عناصر لازم براى جهاد وجود داشته باشد، وضعيت جهاد را تغيير نخواهد داد.
بنابراين شاخص در جهاد مسأله دو نيرو مسلحانه، خلاصه نمىشود بلكه رزمنده
مسلمان با يک فكر سازمان يافته و آرمان از پيش تعيين شده از طريق يک عمل تغيير دهنده خواهان تحول مطلوب و منطبق با اصول اعتقادى و طرح آرمانى است.
اگر به عناصر مادى چون سلاح متوسل مىشود بدان جهت مىباشد كه راه ديگرى را در يک جستجوى همه جانبه نيافته است.
عناصر عينى و مادى الزاماً بايد بيانگر آن مجموعه سازمان يافته ذهنى و طرحهاى فكرى آرمانى رزمنده مجاهد باشد و بدون تطابق اين دو عنصر ذهنى و مادى، جهاد به مفهوم اسلامى تحقق نخواهد يافت.
برخى از صاحبنظران در حقوق بينالملل مانند ژرژ سل به اين نكته توجه نموده و در تعريف جنگ به آن اشاره كرده و از زمينههاى ذهنى و فكرى به صلاحيتهاى از پيش تعيين شده تعبير نموده است.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۵، ص۲۱۵-۲۱۶.
