خدا شناسی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



یکی از مهم ترین مسائلی که
بشرموجود قائم بر دو پا که در اصطلاح آدم و بشر اطلاق می‌‌شود را انسان گویند
با آن مواجهه است
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
و خداشناسی است. اینکه
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
از کجا آمده است و به کجا می رود. خداشناسی به این معناست که انسان به
حقیقتیحقیقت، به معنای کارگیرى لفظ در معناى وضع شده براى آن گفته می شود
برسد که کند علت و
خالقخالق (الخالق)، از اسماء حسنی می‌باشد
اوست و او عین و متعلق به خداوند است. چنانکه در
قرآنقرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و آله‌و‌سلم) اختصاص پیدا کرده است گفته می‌شود
می فرماید:
«ای مردم شما(همگی) نیازمند به خدایید، تنها خداوند است که بی نیاز و شایسته هرگونه
حمدحمد،عنوان سوره فاتحة الکتاب واولینسوره قرآن می باشد
و ستایش است.»


خداشناسی در قرآن



خداوند در قرآن کریم به ذکر نمونه ها و راه هایی برای خداشناسی پرداخته و می فرماید:
«به زودی نشانه های خود را در اطراف
جهانجهان همان عالَم (به فتح لام) می‌باشد و عالم کلمه‌ای عربی است
و در درون جانشان به آنها نشان می دهیم تا برای آنان
آشکارآشکار به شیء یا فرد پیدا در مقابل شیء یا فرد پنهان و نهان اطلاق می‌شود و از آن در بابهای زکات، خمس، جهاد، تجارت، نکاح و حدود سخن رفته است
گردد که او
حقحق در سه معنا استعمال شده است
است. آیا کافی نیست که بر همه چیز
شاهددر لغت به معنی حاضر باشد
و گواه است.»
«و در
زمینزمین جایی است که همه موجودات زنده روی آن زندگی می کنند
آیاتینماز و آباد کردن مساجدخداوند در قرآن کریم حق آباد کردن مساجد را تنها به‌مومنین عطا نموده است، آنجا که فرمود: «انّما یعمر مساجد الله من امن بالله و الیوم الاخر و اقام الصّلوة و آتی الزّکوة و لم یخش الاّ الله فعسی اولئک ان یکونوا من المهتدین؛ مساجد الهی را تنها کسی آباد می‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و نماز را بر پا دارد و زکات را بپردازد و از چیزی جز خدا نترسد، امید است چنین گروهی هدایت یابند»
برای جویندگان
یقینیقین، ‌عبارت است از اعتقاد ثابت و قطعی انسان به امری که مطابق با واقع بوده و با هیچ شبهه‌ای، هر قدر هم قوی، قابل زوال نباشد
است و در وجود خود شما نیز (آیاتی است)، آیا نمی بیند.»

خداشناسی در روایات



بسیاری در باب خداشناسی مطرح شده که در اینجا به برخی از آنها می پردازیم:
۱. (ع) می فرماید: هر که خدا را
شناختشناخت مجموع حالت‌ها و فرآیندهای روانی مانند تفکر، استدلال، درک و تولید زبان، دریافت حواس پنجگانه، آموزش، آگاهی، احساسات و… می‌باشد
،
معرفتشمعرفت و عرفان، ادراک شیء است به‌ اندیشه و تدبیر در اثر آن چیز، که اخصّ از علم می‌باشد؛ زیرا علم مطلق ادراک است و به تفکّر در خود شیء نیز حاصل می‌شود
کامل گشت.
[۴] میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۵.

۲. امام علی(ع):
علمعلم دارای ارزش ذاتی می‌باشد و در دین مبین اسلام به علم ارزش و بهای بالایی داده شده است
داشتن به خدا، برترین دو علم است.
[۵] میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.

۳. موجب دل برکندن از
دنیادنیا: جهان محسوس و مادّی، مقابل آخرت است
می شود.
[۶] میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.

۴. موجب
ترسبیم از وقوع امری ناخوشایند را ترس می گویند و از آن به مناسبت در بابهایی همچون طهارت، صلات، صوم، حج، حدود و دیات یاد شده است
از خدا می شود.
[۷] میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.

۵. موجب پشت کردن به دنیای فانی می شود.
[۸] میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.

و...

انواع خداشناسی



بطور کلی،
معرفتمعرفت و عرفان، ادراک شیء است به‌ اندیشه و تدبیر در اثر آن چیز، که اخصّ از علم می‌باشد؛ زیرا علم مطلق ادراک است و به تفکّر در خود شیء نیز حاصل می‌شود
و
شناختشناخت مجموع حالت‌ها و فرآیندهای روانی مانند تفکر، استدلال، درک و تولید زبان، دریافت حواس پنجگانه، آموزش، آگاهی، احساسات و… می‌باشد
یک موجود به حسب آن شی مورد شناخت، به دو صورت تحقق می یابد. یکی شناخت حضوری و دیگری شناخت حصولی. در مورد خداوند متعال نیز همین دو نوع شناخت متصور است. یکی شناخت حضوری که بدون وساطت
مفاهیمدلالت باواسطه و غیرمطابقی کلام را مفهوم گویند
ذهنیدر لغت به معنى فهم و عقل است
، تحقق می یابد و دیگری شناخت کلی و حصولی که به وسیله مفاهیم
عقلیعقل در لغت به معنای امساک و نگاهداری ، بند کردن ، باز ایستادن ، و منع چیزی است
حاصل می شود و مسقیماً به
ذاتذات، از اصطلاحات علم منطق بوده و به معنی شیء قائم به خود، یا حقیقت شیء یا ماهیت آن، می‌باشد
الهی تعلق نمی گیرد.
[۹] مصباح یزدی، محمدتقی؛ معارف قرآن، قم، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خیمنی، چاپ دوم، ۱۳۷۸، ص۱۹.

قرآن کریم انسان را
بالفطرهفطرت نوعی خاص از آفرینش‌ و راهنمای انسان به سوی خدا است
خداشناس معرفی می کند و مدعی است که همه انسان ها در مرحله ای وجود، پروردگار خویش را به صورت عیان کرده و به
ربوبیتربوبيّت: تربيت خلق و تدبير امور آنان در تکوين و تشريع
او کرده اند و به حسب آفرینش خود، یک نوع شناخت از آفریننده خود دارند.
شناخت حصولی و حضوری خداوند را اینگونه بیان می کنیم:


← خداشناسی فطری (حضوری)


منظور از خداشناسی فطری و حضوری این است که دل
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
ارتباط عمیقی با آفریننده ی خود دارد و هنگامی که انسان به عمق دل خود،
توجهآغاز کردن نماز با تکبیرهای هفتگانه را توجّه گویند و از این عنوان در باب صلات سخن رفته است
نماید چنین
رابطه ایرابطه، از اصطلاحات علم منطق بوده و عامل پیوند موضوع و محمول، و مقدم و تالی می‌باشد
را خواهد یافت ولی اکثر مردم مخصوصا در اوقات عادی زندگی که سرگرم امور
دنیادنیا: جهان محسوس و مادّی، مقابل آخرت است
هستند، توجهی به این رابطه قلبی ندارند و تنها هنگامی که توجهشان از همه چیز بریده می شود و
امیدشانانتظار وقوع خیری مسرّت بخش را امید گویند
از همه اسباب قطع می گردد، می توانند به این رابطه قلبی
توجهآغاز کردن نماز با تکبیرهای هفتگانه را توجّه گویند و از این عنوان در باب صلات سخن رفته است
نمایند.

← خداشناسی فطری (حصولی)


منظور از خداشناسی فطری و حصولی این است که
عقلعقل در لغت به معنای امساک و نگاهداری ، بند کردن ، باز ایستادن ، و منع چیزی است
انسان برای تصدیق وجود
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
نیازی به تلاش و کوشش ندارد، بلکه به آسانی می کند که وجود انسان و همه پدیده های
جهانجهان همان عالَم (به فتح لام) می‌باشد و عالم کلمه‌ای عربی است
نیازمند هستند. پس خدای بی نیازی وجود دارد که نیاز آنها را رفع کند.
[۱۰] معارف قرآن، ص۳۵- ۳۶.


راه های خداشناسی



برای شناختن خداوند، راه های متعددی وجود دارد، که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم.

← تفکر و استدلال


خداوند در قرآن کریم می فرماید:
«و خداوند شما را از
شکمشكم به بخشى از بدن بين سینه و لگن گفته مي شود
مادرانتان خارج نمود در حالی که هیچ چیز نمی دانستید و برای شما گوش و
چشمچشم از اعضای بدن است که دارای قوه بینایی بوده , از آن در بابهاى طهارت، صلات، صوم، حج، اطعمه و اشربه، قصاص و دیات سخن رفته است
و
عقلعقل در لغت به معنای امساک و نگاهداری ، بند کردن ، باز ایستادن ، و منع چیزی است
قرار داد، تا
شکرشُکر، اصطلاحی دینی و اخلاقی، به معنای قدردانی کردن از خدا می‌باشد و منظور از آن سپاسگزاری در حوزه نیت، گفتار و رفتار است
نعمت او را بجا آورید.»
[۱۱] مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، قم، انتشارات صدرا، ۱۳۸۵، چاپ سیزدهم، ج۲، ص۲۲۱.

در این
آیهنماز و آباد کردن مساجدخداوند در قرآن کریم حق آباد کردن مساجد را تنها به‌مومنین عطا نموده است، آنجا که فرمود: «انّما یعمر مساجد الله من امن بالله و الیوم الاخر و اقام الصّلوة و آتی الزّکوة و لم یخش الاّ الله فعسی اولئک ان یکونوا من المهتدین؛ مساجد الهی را تنها کسی آباد می‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و نماز را بر پا دارد و زکات را بپردازد و از چیزی جز خدا نترسد، امید است چنین گروهی هدایت یابند»
کریمهکریم (الکریم)، یکی از اسمای حسنای خداوند است
تصریح شده است که انسان در ابتدای
تولدتَوَلُّد، اصطلاحی کلامی، به معنای پدید آمدن فعلی از فعل دیگر است
فاقد هرگونه شناختی است و خداوند به انسان
حواسادراک و دریافتن چیزی با یکی از حواس پنج‌گانه را حسّ گویند
را عنایت فرموده تا
جهانجهان همان عالَم (به فتح لام) می‌باشد و عالم کلمه‌ای عربی است
را به این وسیله مطالعه و بررسی کند و به او ضمیر و قوه تجزیه و تحلیل داده که آنچه را از راه حواس به دست می آورد، در مرحله بعد
تعمقتعمق یعنی بسیار دقّت کردن
کند و از ظواهر گذشته به درون اشیاء و
قوانینقانون در اصل کلمه‌ای است یونانی به معنی قاعده که وارد زبان عربی شده، معرّب گردیده و از عربی به فارسی راه یافته است
حاکم بر آنها راه یابد.
[۱۳] مجموعه آثار ج۲، ص۲۳۲.


← تزکیه و تصفیه نفس


همانطور که صراحتاً در قرآن حواس و قوه
تفکراندیشیدن را تفکّر گویند و از این عنوان به مناسبت در باب‌های طهارت، صلات، جهاد و امر به معروف و نهی از منکر یاد شده است
بعنوان ابزار
شناختشناخت مجموع حالت‌ها و فرآیندهای روانی مانند تفکر، استدلال، درک و تولید زبان، دریافت حواس پنجگانه، آموزش، آگاهی، احساسات و… می‌باشد
معرفی شده اند،
تزکیه‌تزکیه در لغت به معنای استوار ساختن و دور کردن شئ از عیب و در اصطلاح علم اخلاق عبارت از پاک کردن و پیراستن نفس از نقایص و صفات رذیله و آراستن آن به صفات پسندیده و کمالات نفسانیه است
و
تصفیهتصفیه یعنی پالایش کردن و از آن به مناسبت در بابهای زکات، خمس، تجارت و نیز در بخش مسائلمستحدثه سخن رفته است
نفس"ن ف س" در اصل لغت برخروج نسیم دلالت می‌کند و تنفس نیز به همین معنا می‌باشد
نیز وسیله ای برای شناخت دانسته شده است.
[۱۴] مجموعه آثار ج۲، ص۲۳۲.

خداوند در قرآن می¬فرماید:
«ای کسانی که آورده اید اگر از (مخالفت فرمان)
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
بپرهیزید، برای شما وسیله ای جهت جدا ساختن
حقحق در سه معنا استعمال شده است
از
باطلباطل در لغت، قرآن و حدیث، اسم فاعل از بطلان است و دارای مفهوم تقابلی «ضد حق» است که در قرآن، حدیث، علوم بلاغی، منطق، فلسفه، فقه، اصول فقه، کلام و عرفان بسیار به کار رفته است
قرار می دهد (روشن بینی خاصی که در پرتو آن، حق را از باطل خواهید شناخت) و
گناهانتانگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
را می پوشاند و شما را می آمرزد و خداوند صاحب فضل و عظیم است.»

← مطالعه آثار علمی دیگران


و یاد گرفتن و خواندن
کتابکتاب یکی از اسمای قرآن کریم است
، یکی دیگر از اسباب و ابرازهایی است که برای شناخت خداوند به آن توجه شده است.
[۱۶] مجموعه آثار ج۲، ص۲۲۱.


← خودشناسی


یکی از مهم ترین راه های خداشناسی، است. اکرم(ص) می فرماید: هر کس خود را شناخت، خدای خود را شناخته است.
اگر
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
خویش را بشناسد، هم مبدأ
جهانجهان همان عالَم (به فتح لام) می‌باشد و عالم کلمه‌ای عربی است
امکان را می شناسد و هم به
معاد\'\'\'معاد\'\'\' واژهٔ عربی برگرفته از «عود» است و به‌معنای «بازگشتن»، «رستاخیز» یا «دوباره‌برخاستن» (پس از مرگ) است
می آورد و
حیاتحیات‏ مقابل ممات است
ابدیابد به فتح همزه و باء و سکون دال تلفظ می شود
را پیش از هر چیزی می بیند و به آن دل می بندد و هم مسیر بین آغاز و انجام را می شناسد اما اگر خویش را نشناسد، هم مبدأ یعنی خدا را فراموش می کند و هم به معاد و
حیاتحیات‏ مقابل ممات است
ابدی
توجهیآغاز کردن نماز با تکبیرهای هفتگانه را توجّه گویند و از این عنوان در باب صلات سخن رفته است
ندارد و در واقع با فراموش کردن
نفس"ن ف س" در اصل لغت برخروج نسیم دلالت می‌کند و تنفس نیز به همین معنا می‌باشد
از همه
معارفمعرفت و عرفان، ادراک شیء است به‌ اندیشه و تدبیر در اثر آن چیز، که اخصّ از علم می‌باشد؛ زیرا علم مطلق ادراک است و به تفکّر در خود شیء نیز حاصل می‌شود
باز می ماند.
[۱۸] جوادی آملی، عبدالله؛ فطرت در قرآن، قم، نشر اسراء، ۱۳۷۹، چاپ دوم، ص۸۴.


آثار خداشناسی



شناخت خداوند -و درک این مطلب که مبدأ و معاد از آن خداوند است- آثار و
یرکاتبرکت به معنای زیاد شدن، رشد کردن است و از آن به مناسبت، در باب تجارت و نکاح یاد شده است
فراوانی را هم در زندگی فردی و هم در زندگی
اجتماعیبه جمع شدن چند چیز با هم اجتماع اطلاق می‌شود
بشرموجود قائم بر دو پا که در اصطلاح آدم و بشر اطلاق می‌‌شود را انسان گویند
به دنبال دارد. در اینجا به تعدادی از آنها اشاره می کنیم.

← آثار فردی



←← ایمان و آرامش در زندگی


امروز
تمدناین واژه از اصل عربی «مدینه» گرفته شده و به معنای اقامت در شهر و خو گرفتن به اخلاق مردم آن به کار رفته است
بشری و جهش های زندگی ماشینی آثار مسمومی در زندگی انسان ها گذاشته و اکثر انسان ها را دچار نوعی پریشانی خاطر و
اضطراباضطراب یک نوع پریشانی روانی بدنی است که بر اثر ترسی مبهم و احساس ناایمنی و تیره‌روزی در فرد به وجود می‌آید
کرده است. آنچه قرآن کریم و و
تجاربتجرِبه، اصطلاحی در منطق و فلسفه و از مبادی معرفت است
علمیعلم دارای ارزش ذاتی می‌باشد و در دین مبین اسلام به علم ارزش و بهای بالایی داده شده است
تأکید می کنند این است که
جامعهجامِعه، کتـابـی نـام‌بـردار در روایـات شیعه ، بـه امـلای رسول‌الله (ص) و خط امیرالمؤمنین علی (ع) است
بشری برای رها شدن از این دغدغه ها و نگرانی ها، باید را قوی تر کند. چرا که
اعتقاداعتقاد به معنی باور قلبی داشتن است
به خدای متعال و رعایت تمامی لوازم و شرایط ، مستحکم ترین سنگر معنوی و محافظ
بشرموجود قائم بر دو پا که در اصطلاح آدم و بشر اطلاق می‌‌شود را انسان گویند
در مقابل سختی¬های خرد کننده است.
[۱۹] شیرازی، سید حسن؛ صادقی اردستانی، احمد؛ آشنایی با خدای جهان، تهران، نشر جهان، بی تا، ص۱۱.

قرآن کریم در این باره می فرماید:
«آنها کسانی هستند که ایمان آورده اند و دل هایشان را به مطمینآرام) است، آگاه باشید، تنها با یاد خدا دل ها
آرامشآرامش‏ به آرام بودن، عدم حرکت و همچنین به معنی سکون داشتن و طمأنینه است که در باب صلات آمده است
می یابد.»
انسان هر چه به خدا ایمان بالاتری پیدا کند، عطش و درونی اش کم می شود و وقتی قدم در راه ایمان به خدا گذاشت، احساس بی نیازی کرده و به آرامش مطلق می رسد و هرگاه به خدای
کاذبکذب، یکی از رذایل اخلاقی است که در تعالیم اخلاقی دین مبین اسلام به شدت از آن نهی شده است
(
هوای نفسدر منابع حدیثی شیعه روایاتی به این نکته اشاره می‌کنند که هوای نفس، تخریب کننده عقل است و در منابع عرفانی و اخلاقی نیز عنوان روایت نقل شده است
) نزدیک شود، اضطرابش زیاد می گردد.
[۲۱] محمدی ری شهری، محمد؛ بهترین راه شناخت خدا، بی جا، نشر پائیز، ۱۳۶۱، چاپ اول، ج۲، ص۱۴۴.


←← اجابت دعا


از دیگر آثار مهم خداشناسی
اجابتاجابت:به معنای پذیرفتن دعوت و خواهش کسى است
دعاستدعا در لغت به معناى خواندن و درخواست كردن است و در اصطلاح عبارت است از درخواست توأم با خضوع و تضرع بنده از خداوند
. شناختی که ملازم با اجابت است. شناخت قلبی پس از رفع کلیه شناخت و گذر از مرحله
تقواپرهیز از گناه را تقوا گویند و از آن به مناسبت در باب‌های اجتهاد و تقلید، صلاة و جهاد سخن رفته است
و رسیدن به مرتبه
یقینیقین، ‌عبارت است از اعتقاد ثابت و قطعی انسان به امری که مطابق با واقع بوده و با هیچ شبهه‌ای، هر قدر هم قوی، قابل زوال نباشد
و طی کردن مراحل
ذکر‌ذکر، در لغت به معنای یادکردن، گفتن، بیان کردن، یادآوری، به زبان جاری کردن در مقابل صمت و در اصطلاح ياد كردن زبانى و قلبى خداوند است
و
انساُنس در لغت به معنای آرام و قرار یافتن قلب بر اثر نزدیک شدن به چیزی است المصباح المنیر، احمد فیّومی، ص۲۵
و
عشقمحبت وقتی که به آن حالت برسد " عشق " نامیده می شود، به یک حالتی که زمام فکر و اراده انسان را می گیرد، بر عقل و بر اراده تسلط پیدا می کند و لهذا حالتی می شود شبه جنون، یعنی عقل را دیگر در آن جا حکمی نیست:قیاس کردم تدبیر عقل در ره عشق ••• چو شبنمی است که بر بحر می کشد رقمی==جنگ عقل و عشق==در مسأله جنگ عقل و عشق می بینید که همیشه پیروزی را با عشق دانسته اند و محکومیت را با عقل:نیکخواهانم نصیحت می کنند ••• خشت بر دریا زدن بی حاصل استشوق را بر صبر قوت غالب است ••• عقل را با عشق دعوی باطل استیکچنین حالتی را " عشق " می نامند
و انقطاع است.
در این مرحله بنده به مرتبه ای می رسد که قادر به دخل و
تصرفبه هر کار ارادی در یک مال که داراى اثر شرعی است تصرف در آن مال گفته میشود
در عالم کاینات است. چرا که از غیر منقطع شده، به
حقحق در سه معنا استعمال شده است
متصل گشته و
اراده اشخواستن و همّت و اراده، آن قدر مهم است که گفته شده، خواستن، توانستن است، یعنی این که اگر کسی علاقمند به انجام کاری باشد در مقابل سختی ها و مشقت های آن مقاومت می کند، پس گویا که از همین الان به مقصد و مقصودش رسیده است
در اراده خداوند فانی می شود.
[۲۲] محمدی ری شهری، محمد؛ پیشین، ص۱۵۱.


← آثار اجتماعی



←← عدالت اجتماعی


برای اینکه
عدالتعدالت، یعنی نهادن هر چیزی به جای خود و لفظی است که با معنایی وسیع در کلیه شؤون آدمی حضور مؤثر دارد
در
جامعهجامِعه، کتـابـی نـام‌بـردار در روایـات شیعه ، بـه امـلای رسول‌الله (ص) و خط امیرالمؤمنین علی (ع) است
پیاده شود باید دولت ها و
حکومت¬هاحکومت چهار معنی دارد: ۱
به خدای متعال داشته باشند. زیرا حکومت های بشری که ایمان و
حسادراک و دریافتن چیزی با یکی از حواس پنج‌گانه را حسّ گویند
خداشناسی در آنها حاکم نیست در اجرای
قانونقانون در اصل کلمه‌ای است یونانی به معنی قاعده که وارد زبان عربی شده، معرّب گردیده و از عربی به فارسی راه یافته است
فقط می توانند به مقابله با سرکشی ها و خلاف های
آشکاریآشکار به شیء یا فرد پیدا در مقابل شیء یا فرد پنهان و نهان اطلاق می‌شود و از آن در بابهای زکات، خمس، جهاد، تجارت، نکاح و حدود سخن رفته است
که در سطح جامعه به وجود می آید، بپردازند و هرگز از تعدی های
پنهانیآنچه که مقابل آشکار باشد را پنهان می گویند و از آن در بابهای طهارت، صلات، زکات، صوم، امر به معروف و نهی از منکر، تجارت، نکاح، قضاء، حدود، تعزیرات و دیات به مناسبت سخن گفته شده است
که از دید دستگاه قضایی و نیروی نظامی مخفی است نمی توانند جلوگیری کنند. زیرا ایمانی ندارند تا خود را در محکمه وجدان خویش و حضور مدام
حقحق در سه معنا استعمال شده است
تعالی در هر جا و هر زمان مجرم بشناسند. بر خلاف
حکومتحکومت چهار معنی دارد: ۱
که نه تنها فرد را از
گناهگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
آشکار یعنی و سرکشی در سطح
جامعهجامِعه، کتـابـی نـام‌بـردار در روایـات شیعه ، بـه امـلای رسول‌الله (ص) و خط امیرالمؤمنین علی (ع) است
باز می دارد، بلکه به نهی از انجام
گناهگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
در زندگی می پردازد.
در جامعه ای که زیر بنای آن را
اخلاقاخلاق، جمع خلق به معنای خصلت‌های نفسانی انسان اعم از فضائل و رذائل است
و به خدا تشکیل می دهد،
قانونقانون در اصل کلمه‌ای است یونانی به معنی قاعده که وارد زبان عربی شده، معرّب گردیده و از عربی به فارسی راه یافته است
به وجه نیک اجرا می شود و در زندگی افراد جامعه جاری است.
[۲۳] سبحانی، جعفر؛ خدا و نظام آفرینش، بی جا، نشر توحید، ۱۳۵۷، ص۱۲.


←← وحدت اجتماعی


قرآن کریم می فرماید:
«
برادربرادر، فرد مذکری است که از طرف پدر و مادر یا یکی از والدین با شخص مشترک باشد که از آن در بابهاى طهارت، صلات، نکاح،اطعمه و اشربه،ارث و شهادات آمده است
یکدیگرند، پس دو برادر خود را
صلحصلح یکی از اقسام عقود می‌باشد
و
آشتیایجاد صلح و آشتی بین مردم از سفارشات قرآن است
دهید و
تقوایپرهیز از گناه را تقوا گویند و از آن به مناسبت در باب‌های اجتهاد و تقلید، صلاة و جهاد سخن رفته است
الهی پیشه کنید، باشد که مشمول
رحمتمقابل غضب را رحمت گویند
او شوید.»
اسلاماسلام، گرویدن به آیین آسمانی حضرت محمد صلّی اللّه علیه و آله را گویند که یکی از ادیان توحیدی و ابراهیمی است و از جامعیت خاصی نسبت به دیگر ادیان برخوردار است
با اولین
شعارششعار (به کسر شین) در لغت به علامت، نشانه، رسم، سنت، وسیله شناسایی و لباس زیر گفته می‏شود
، حتی آنجا که (ص) مردم را به یگانه پرستی دعوت می کند، جامعه را به سوی یک هدف و مبدأ دعوت می نماید و امر می کند همه به یک
زبانزبان، عضوی از اعضای بدن انسان است که قدرت حرف زدن را به او می دهد
(عربی) و به سمت یک
قبله تمام شئون و افعال انسان مورد توجه و نظر شارع مقدس قرار گرفته و از آن میان هر چه که برای رسیدن به رشد و سعادت حقیقی او لازم بوده واجب گردیده و از خطرات و انحرافات پرهیز داده شده است
نمازیکی از اعمال و تکالیفی که از طرف خداوند بر انسان واجب شده است نماز می باشد
بخوانند و توده های بشریت را به صورت یک واحد متشکل در می آورد.
بنابراین
توحیداعتقاد به یگانگی خداوند و نفی هرگونه شریک برای او را توحید گویند
و
شناختشناخت مجموع حالت‌ها و فرآیندهای روانی مانند تفکر، استدلال، درک و تولید زبان، دریافت حواس پنجگانه، آموزش، آگاهی، احساسات و… می‌باشد
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
، جامعه بشری را از دوگانه پرستی ها و
بت پرستی هابت جثّه و هیکلی (بت) از جنس نقره، مس یا چوب است که بت‌‌پرستان جهت تقرب به خدا، آنها را وسیله عبادت قرار می‌دادند
و... نجات می دهد و به صورت امت واحد در
صراط مستقیمیکى از اوصاف قرآن صراط مستقیم است که در آیه ۶ سوره مبارکه حمد ذکر شده است
به سوی هدف معینی به نام
الله«الله» اسم است از برای ذات مستجمع جمیع صفات کمالیه بدون لحاظ و تعیین صفتی از صفات
روانه می کند. پس وقتی مبدأ و هدف یکی شد، همگان خود را بنده یکی دانسته و به یک نقطه ختم می شوند.
[۲۵] شیرازی، سید حسن؛ صادقی اردستانی، احمد؛ پیشین، ص۸.


موانع شناخت خدا



با توجه به اهمیت و
ضرورتواژه ضرورت در لغت ،منطق و فلسفه کاربرد دارد
خداشناسی، گاهی باز هم عواملی وجود دارد که شناخت خدا و رسیدن به آثار و
برکاتبرکت به معنای زیاد شدن، رشد کردن است و از آن به مناسبت، در باب تجارت و نکاح یاد شده است
آن می شود. در اینجا به مواردی از این موانع اشاره می کنیم:

← شیطان


در
قرآنقرآن، در اصل مصدر است و به کتابی که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و آله‌و‌سلم) اختصاص پیدا کرده است گفته می‌شود
کریم درباره
کافرانکافر یا همان فاعل کفر به معنی فردی است که ایمان ندارد
و دلباختگان به عالم طبیعت می فرماید:
«
شیطانهر موجود سرکش و متمرد از فرمان خداوند متعال از جن و انس که دور از رحمت است و کارش وسوسه خلق است را شیطان می‌گویند
بر آنان مسلط شده و را از خاطر آنها برده، آنها
حزبحزب به معنای گروه است
شیطانند. بدانید حزب شیطان زیانکارانند
تمام تلاش شیطان این است که سرمایه خداخواهی را از
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
بگیرد و اگر کسی این سرمایه را باخت، خودش را از یاد می برد. این آیه به این نکته اشاره دارد که شیطان در برابر انسان دسیسه می کند تا بر او یابد و سرمایه او را از او بگیرد.
[۲۷] جوادی آملی، عبدالله؛ فطرت در قرآن، قم، نشر اسراء، ۱۳۷۹، چاپ دوم، ص۱۰۱- ۱۰۳.


← تعلق به دنیا


(ع) می فرمایند: از فرومایگی
دنیادنیا: جهان محسوس و مادّی، مقابل آخرت است
همین بس که خدا در هیچ عالمی، نه در عوالم قبل از
دنیادنیا: جهان محسوس و مادّی، مقابل آخرت است
و نه در عوالم بعد از دنیا نمی شود، تنها در دنیا معصیت می شود.
[۲۸] دشتی، محمد؛ نهج البلاغه، قم، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمونین، پاییز۱۳۸۱، حکمت۳۸۵.
باید توجه داشت که مقصود از دنیا،
زمینزمین جایی است که همه موجودات زنده روی آن زندگی می کنند
و
آسمانآسمان همان فضای بی‌پایان و نیلگونی است که بالای سر ما دیده می‌شود
و
دریاتوده ی بسیار بزرگى از آب را دریا می گویند
و
صحراصحرا، دشت و بیابان است
و نیست؛ زیرا همه این پدیده¬های عالم، آیات الهی¬اند و هرگز نشانه¬های خدا مذموم نخواهد بود. بلکه مراد از دنیا، عناوین اعتباری است که هر کدام مایه
تفاخرخود ستایی و فخر فروشی بر یکدیگر را تفاخر گویند
بیجاست. مثل اینکه کسی افتخار کند که این
مالمال همان سرمایه و ثروت انسان است که در آموزه‌های دینی از احکام ویژه‌ای برخوردار است
انبوه از آن من است و یا آن مقام اعتباری به من تعلق دارد.
بنابراین آن کس که خود را شناخت و به ارزش جاودانه خویش پی برد، خود را به خدا می فروشد و آنکه خود را نشناخت، گرفتار طبیعت شده و به آن مشغول می گردد.
[۲۹] جوادی آملی، عبدالله؛ پیشین، ص۱۰۳.


← گناه


یکی دیگر از عواملی که باعث خدا و از او می شود،
گناهگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
است که همچون پرده ای بین
انسانانسان اصلش از «إِنْسیان» است، زیرا لغت شناسان عربی، مصغّر آن را «اُنیسیانْ» دانسته اند
و
خداآفرینندۀ جهان هستی را خدا گویند
آویخته می شود و در نتیجه انسان خداوند را فراموش می کند.
مرحوم
شیخ صدوقابن بابِوِیه‌ْ، محمد بن علی‌ بن حسین‌ بن موسی‌ بن بابویه‌ قمی‌، ملقب‌ به‌ شیخ‌ صدوق‌ (ح‌ ۳۰۵-۳۸۱ق‌/ح‌۹۱۷-۹۹۱م‌)، محدث‌ و فقیه‌ بزرگ‌ شیعه امامیه‌، در قرن چهارم هجری قمری بود
از
امام رضاامام رضا (علیه السلام) هشتمین امام شیعیان‌ و دهمین تن از چهارده معصوم (علیهم السلام) است
(ع) نقل می کند که شخصی پرسید: چرا خدا محجوب است؟ فرمودند: او محجوب نیست. اینکه شما او را نمی بینید در اثر کثرت
گناهانگناه به معنای خلاف است و در اسلام هرگونه کاری که برخلاف فرمان خداوند باشد گناه است
است که همانند پرده ای جلوی شهود
فطرتفطرت نوعی خاص از آفرینش‌ و راهنمای انسان به سوی خدا است
را می گیرد و نمی گذارد انسان با چشم فطرت خداوند را مشاهده کند.
[۳۰] جوادی آملی، عبدالله؛ پیشین، ص۱۰۳ به نقل از توحید صدوق، ص۲۵۲.



پانویس


 
۱. فاطر/سوره۳۵، آیه ۱۵.    
۲. فصلت/سوره۴۱، آیه ۵۳.    
۳. ذاریات/سوره۵۱، آیه ۲۰ – ۲۱.    
۴. میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۵.
۵. میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.
۶. میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.
۷. میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.
۸. میزان الحکمه ج۸، ص۳۵۸۷.
۹. مصباح یزدی، محمدتقی؛ معارف قرآن، قم، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خیمنی، چاپ دوم، ۱۳۷۸، ص۱۹.
۱۰. معارف قرآن، ص۳۵- ۳۶.
۱۱. مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، قم، انتشارات صدرا، ۱۳۸۵، چاپ سیزدهم، ج۲، ص۲۲۱.
۱۲. نحل/سوره۱۶، آیه ۷۸.    
۱۳. مجموعه آثار ج۲، ص۲۳۲.
۱۴. مجموعه آثار ج۲، ص۲۳۲.
۱۵. انفال/سوره۸، آیه ۲۹.    
۱۶. مجموعه آثار ج۲، ص۲۲۱.
۱۷. بحارالانوار ج۲، ص۳۲، ح۲۳.    
۱۸. جوادی آملی، عبدالله؛ فطرت در قرآن، قم، نشر اسراء، ۱۳۷۹، چاپ دوم، ص۸۴.
۱۹. شیرازی، سید حسن؛ صادقی اردستانی، احمد؛ آشنایی با خدای جهان، تهران، نشر جهان، بی تا، ص۱۱.
۲۰. رعد/سوره۱۳، آیه ۲۸.    
۲۱. محمدی ری شهری، محمد؛ بهترین راه شناخت خدا، بی جا، نشر پائیز، ۱۳۶۱، چاپ اول، ج۲، ص۱۴۴.
۲۲. محمدی ری شهری، محمد؛ پیشین، ص۱۵۱.
۲۳. سبحانی، جعفر؛ خدا و نظام آفرینش، بی جا، نشر توحید، ۱۳۵۷، ص۱۲.
۲۴. حجرات/سوره۴۹، آیه ۱۰.    
۲۵. شیرازی، سید حسن؛ صادقی اردستانی، احمد؛ پیشین، ص۸.
۲۶. مجادله/سوره۵۸، آیه ۱۹.    
۲۷. جوادی آملی، عبدالله؛ فطرت در قرآن، قم، نشر اسراء، ۱۳۷۹، چاپ دوم، ص۱۰۱- ۱۰۳.
۲۸. دشتی، محمد؛ نهج البلاغه، قم، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمونین، پاییز۱۳۸۱، حکمت۳۸۵.
۲۹. جوادی آملی، عبدالله؛ پیشین، ص۱۰۳.
۳۰. جوادی آملی، عبدالله؛ پیشین، ص۱۰۳ به نقل از توحید صدوق، ص۲۵۲.


منبع



پژوهشکده باقر العلوم.    



جعبه ابزار