مشارکت سیاسی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مشارکت سیاسی، به معنای حضور و نقشآفرینی آگاهانه مردم در تأثیرگذاری بر حکومت یا حمایت از نظام سیاسی است.
در اندیشه اسلامی، اهتمام به سرنوشت عمومی جامعه از مؤلفههای اساسی دینداری شمرده میشود.
تعالیم نبوی و نهادهای فقهی مانند شورا، مسئولیت همگانی و نظارت عمومی، مشارکت سیاسی را تقویت میکنند.
فقه سیاسی اسلام با تلفیق اطاعت مشروع و مسئولیت اجتماعی، مشارکت فعال مردم را گاه در حد تکلیف دینی ارتقا میدهد.
پديده مشاركت سياسى بيانكننده حضور مردم در صحنه است.
به خصوص چگونگى، ايفاى نقش مردم و جايگاه اراده عمومى را در يک جامعه مشخص مىكند.
در مورد مشاركت سياسى چه در باب تعريف، چه در باب عناصر، مؤلفهها و شاخصههاى آن توافق نظر وجود ندارد.
با آن همه مىتوان گفت كه مشاركت سياسى مجموعهاى از فعاليتها و اعمال شهروندان براى اعمال نفوذ بر حكومت يا حمايت از نظام سياسى است. (۱)
در نظام دينى و باورهاى اسلامى بر متابعت دينى بيش از هر چيز تأكيد مىشود.
زیرا واقعيت اهتمام مردم نسبت به سرنوشت، چيزى است كه بيش از هر نظام فرهنگى و سياسى ديگر مورد توجه بوده است.
چنانكه
پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) در اين مورد مىفرمايد:
هركس روز را آغاز كند و در رابطه با شئون عامه مسلمين بىتفاوت باشد، هرگز خود را مسلمان نداند. (۲)
علاوه بر آن نهادهاى فقهى همانند شورا، مسئوليت همگانى، توجه به آراى عمومى، نصح الائمه، نظارت عمومى و آزادى انتقاد از عمدهترين اصولى است كه هر فرد را نسبت به خويش، جامعه و سرنوشت امت اسلامى حساس كرده است.
از فرو رفتن در لاک سرسپارى و بىخبرى از وضعيت، احوال و شرايط حال و آينده جامعه برحذر مىدارد.
فقه سياسى اسلام زمينهساز مشاركت فعال مردم در امور مربوط به عموم مسلمانان و جامعه اسلامى بوده است.
فرهنگ سياسى و نظام باورها در اين دين به گونهاى رقم خورده که؛
• از يکطرف در صورت واجد شرايط بودن فردى براى كسب منصب حكومتى، براى ديگران اطاعت و تابعيت از اوامر آن را توصيه و به عنوان يک فضيلت تلقى مىكند.
• از سوى ديگر به منظور اين كه افراد در خواب غفلت و بىخبرى از سرنوشت خويش و جامعه اسلامى فرو نروند و جامعه با ركود مواجه نشود، علاوه بر توصيه در امر مشاركت، گاه تا سر حد يک دستور دينى كه لازمهاش تكليف و مسئوليت مشاركت استنباط مىشود، به پيش مىرود.
•
زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۵۲۷.
