• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

مقالات دارابی

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


ابوعلی شرف‌الدین محمد بن اسعد بن علی حسینی جَوّانی (متولد جمادی‌الاولی ۵۲۵ق در مصر، متوفی ۵۸۸ یا ۵۹۸ق)، نقیب، نسب‌شناس، شاعر، جغرافیانگار و مورخ سده ششم بود که نسبش بنا بر تبارنامه‌های کتب انساب به عبیدالله اعرج، نواده امام زین‌العابدین (علیه‌السلام)، می‌رسد و برخی چون تاج‌الدین رملی این تبارنامه را ساختگی خوانده‌اند.
او نزد پدر و استادان فقیه و محدث و ادیب دانش آموخت، در مصر به تعلیم و تحديث پرداخت، به دمشق و حلب سفر کرد، چندی نقیب اشراف مصر شد و عمده شهرت او به سبب احاطه‌اش بر علم انساب است.
از آثارش «شجره رسول‌الله»، «التحفه الشریفه» و «اصول الاحساب و فصول الانساب» و کتابی در جغرافیای تاریخی مصر با عنوان «النقط لمعجم ما اُشکل علیه من الخطط» باقی است.


ابوعلی شرف‌الدین محمد بن اسعد بن علی حسینی جَوّانی، نقیب، نسب‌شناس، شاعر، جغرافیانگار و مورخ سده ششم. نسبت جوّانی را برخی بدون تشدید ضبط کرده‌اند.
[۱] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
صَفَدی از او با لقب رشیدالدین و نسبت مازندرانی یاد کرده
[۲] صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.    
اما، ظاهراً وی را با ابن‌شهر آشوب (متوفی ۵۸۸) خلط کرده است.
[۳] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۰، تعلیقه مصطفی جواد، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.


به گفته یاقوت حموی، جَوّانیه ــ که محمد بن اسعد جوّانی و دیگر اشراف علوی بنوجوّانی بدانجا منسوب‌اند ــ جا یا روستایی نزدیک مدینه بوده است.
[۴] یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۲، ص۱۳۷، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.

گفته می‌شود که صلاح‌الدین ایوبی، جوّانیه را به نام محمد جوّانی توقیع کرد و او کسی را به نیابت بدانجا فرستاد تا آن را برای وی بهره‌برداری کند.
[۵] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
[۶] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۷] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۸، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.


بنا بر تبارنامه‌ای که کتب انساب و تراجم ذکر کرده‌اند، نسب جوّانی به عبیداللّه اعرج بن حسین اصغر، نواده امام زین‌العابدین علی بن حسین (علیهماالسلام)، می‌رسد و نسبت حسینی، علوی و عُبَیدلی (عَبدلی) از همین جاست.
[۸] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
[۹] ابن عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، ص۳۱۸ـ۳۲۰، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
[۱۰] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
[۱۱] صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.

غسانی، مؤلف العَسجد المسبوک،
[۱۲] اسماعیل بن عباس غسانی، العسجد المسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، ص۲۲۰، چاپ شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
وی را حسنی خوانده که خطاست.
به‌گفته عمادالدین کاتب، پدر جوّانی در اصل اهل موصل بود که به مصر مهاجرت کرد و در آنجا سکنا گزید. وی عالمی نحوی و ادیب و شاعر بود و ظاهراً به منصب قضاوت رسید.
[۱۳] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۱۴] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۹ـ۱۲۰، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۱۵] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۶۴۵، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.
[۱۶] یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۲، ص۱۳۷، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
[۱۷] علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۶، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.

شهرت او «نحوی» بوده است
[۱۸] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۲، ص۸۰، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
و از این‌رو جوّانی را ابن نحوی
[۱۹] یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۳، ص۸۹۹، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
[۲۰] ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات، ج۱، ص۲۹۴، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴.
نیز خوانده‌اند.
برخی، همچون تاج‌الدین رَمْلی نسّابه، تبارنامه جوّانی را ساختگی خوانده‌اند. بنا به گفته وی جد و نیای اعلای جوّانی در کرانه مغرب می‌زیستند و از آنجا به بِجایه و سپس به مصر نقل مکان کردند. اسعد در آنجا ادعای شرافت و انتساب به فاطمیان مصر کرد. او با دختر جوهرِ صقلّی ازدواج کرد و صاحب پسری به نام محمد شد. محمد نام جدش، یحیی، را به علی تغییر داد و به نام پدرش همزه افزود و بعداً به مقام نقابت رسید.
[۲۱] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۲، ص۸۰ـ۸۱، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.

ابن‌ عنبه نیز از طعن در نسب جوّانی گزارش کرده، اما افزوده که به عقیده برخی، اسعد پدر محمد نسّابه، غیر از «اسعد»‌ی است که عُمَری در المَجدی ذکر کرده است.
[۲۲] ابن عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، ص۲۳۹، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
[۲۳] ابن عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، ص۳۲۰ـ۳۲۱، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
ابن‌ عدیم هم اگرچه از طعن در نسب جوّانی یاد کرده، اما گفتار وی نشان می‌دهد که این مطلب را ناشی از برخوردی خصمانه و متقابل با جوّانی می‌دانسته است.
[۲۴] ابن عدیم، بغیه الطلب فی تاریخ حلب، ج۳، ص۱۳۲۸، چاپ سهیل زکار، بیروت (؟ ۱۴۰۸/۱۹۸۸).


جوّانی در جمادی‌الاولی ۵۲۵ در مصر به‌دنیا آمد و همانجا پرورش یافت
[۲۵] علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۶، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
[۲۶] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
از این‌رو، برخی مورخان به او نسبت مصری داده‌اند.
[۲۷] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
[۲۸] صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.
وی نزد پدرش و استادانی فقیه و محدّث و ادیب و لغوی دانش آموخت.
[۲۹] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷ـ۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
[۳۰] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۰ـ۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۳۱] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
[۳۲] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۶ـ۳۰۷، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.

جوّانی در مصر به تعلیم و تحدیث پرداخت،
[۳۳] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۳۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۳۴] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۲۹۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
به دمشق و حلب سفر کرد و در آنجا نیز حدیث گفت.
[۳۵] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۳۶] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۸۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.


شاگردان بسیاری نزد او دانش آموخته و از وی روایت کرده‌اند.
[۳۷] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۸۲ـ۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۳۸] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۸۳، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۳۹] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۳۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۴۰] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۸۸ـ۱۸۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۴۱] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۲۹۸ـ۲۹۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۴۲] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
[۴۳] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
[۴۴] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۷، ص۱۴۵، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
[۴۵] محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه: الثقات العیون فی سادس القرون، ص۲۴۹، چاپ علی‌نقی منزوی، بیروت ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
با وجود این، برخی جوّانی را در روایت جرح کرده‌اند.
منذری اگرچه می‌گوید که استادان ما از وی روایت کرده‌اند،
[۴۶] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
دیگران به نقل از منذری گفته‌اند که «اصول» سماعات وی بیشتر تاریک و مخدوش است و استادان ما به حدیث وی اعتماد نمی‌کرده‌اند.
[۴۷] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
[۴۸] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.

قفطی وی را به سبب پرنویسی در مظانّ کذب
[۴۹] علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۷، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
و رشید عطار روایت او را جای تأمل دانسته است.
[۵۰] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۴ـ۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
ابن‌ حجر عسقلانی پاره‌ای اشکالات و ایرادات را در تألیفات جوّانی یاد کرده است.
[۵۱] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۴ـ۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.


صفدی
[۵۲] صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.
او را عالمی شیعی دانسته و غسانی
[۵۳] اسماعیل بن عباس غسانی، العسجد المسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، ص۲۲۰، چاپ شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
وی را زیدی خوانده است.
جوّانی در جزوه‌ای طرق حدیث ردّ شمس برای امام علی (علیه‌السلام) را گرد آورده است،
[۵۴] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۶، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
لیکن به نظر می‌رسد که وی به تشیع تمایل داشته؛ چه، از اظهار مذهب سنّت نیز خودداری نمی‌کرده است. وی برای عادل ایوبی کتابی به نام غیض اولی الرفض و المطر فی فضل من یکنّی ابابکر تألیف کرد که با شرح حال ابوبکر آغاز و با شرح حال عادل ایوبی (کنیه‌اش ابوبکر) پایان می‌یافت.
[۵۵] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ابن‌حجر عسقلانی، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
[۵۶] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷ـ۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
با این حال، از میان منابع کهن، تنها مقریزی
[۵۷] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۶، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
از جوّانی با نسبت مالکی یاد کرده است که برخی منابع معاصر آن را تکرار کرده‌اند
[۵۸] Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, ذیل, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
[۵۹] Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Vol. ۱, p. ۶۲۶, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
[۶۰] خیرالدین زرکلی، الاعلام، ج۶، ص۳۱، بیروت ۱۹۸۴.
از این‌رو، چنین نسبتی تردیدآمیز می‌نماید.

جوّانی در مصر چندی نقیب اشراف شد که مقام رسمی دولتی بود.
[۶۱] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۶۲] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۷، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۶۳] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
[۶۴] علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۷، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
[۶۵] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۹۹، تعلیقه مصطفی جواد، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.

بیشتر منابع مرگ جوّانی را در ۵۸۸ یاد کرده‌اند
[۶۶] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
[۶۷] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۲۹۲، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
[۶۸] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
[۶۹] ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۴، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
اما، به نوشته مقریزی،
[۷۰] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
وی در ۱۸ شوال ۵۹۸ در مصر درگذشت.

جوّانی شعری ناب و نیکو داشته
[۷۱] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
[۷۲] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
[۷۳] اسماعیل بن عباس غسانی، العسجد المسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، ص۲۲۰، چاپ شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
و اشعار بسیاری در ستایش بزرگان و امرای روزگار خود سروده که پاره‌ای از آنها باقی است
[۷۴] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۷۵] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۷ـ۱۱۹، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۷۶] علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۷، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
[۷۷] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱ـ۱۰۴، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
اما، عمده شهرت وی به سبب علم و احاطه او به انساب است و همین، وی را شایسته عنوان نسّابه و علامه نسب در عصر خویش و یگانه روزگار در این دانش ساخته بوده است.
[۷۸] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۷۹] محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۷، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
[۸۰] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.


از هجده عنوان کتاب جوّانی که مقریزی
[۸۱] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷ـ۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
ذکر کرده است بیشتر آنها به انساب اختصاص دارد.
او علم انساب را از شریف ثقه الدوله ابوالحسین یحیی بن محمد بن حیدره حسینی ارقطی فراگرفت.
[۸۲] عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
[۸۳] محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.

زمینه دیگر علم و علایق جوّانی تاریخ بود. ابن‌ جُمَّیزی کتاب السیره را از آغاز نزد جوّانی خواند. جوّانی این کتاب را از ابن‌ رفاعه روایت می‌کرد.
[۸۴] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.

از کتاب‌های جوّانی با عنوان شجره رسول‌اللّه یا الشجره المحمدیه درباره نسب‌نامه پیامبر اکرم و خاندان او با یادکردی مختصر از حوادث تاریخی، و نیز التحفه الشریفه و الطُرفه المُنیفه درباره مهم‌ترین رویدادهای تاریخی در زندگانی پیامبر اکرم و صحابه، چند نسخه خطی باقی است.
[۸۵] Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Vol. ۱, pp. ۴۵۱-۴۵۲, ذیل, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
[۸۶] Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Vol. ۱, p. ۶۲۶, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
[۸۷] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۰، تعلیقه مصطفی جواد، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.


یاقوت حموی،
[۸۸] یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۷۸۴ـ۷۸۵، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.
ابن‌ خلّکان،
[۸۹] ابن خلّکان، ج۳، ص۱۵۲.
ابن‌ شاکر کتبی،
[۹۰] ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات، ج۱، ص۲۹۴، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴.
مقریزی
[۹۱] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۴۳۰ـ۴۳۱، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
و ابن‌ تغری بردی
[۹۲] ابن تغری بردی، المنهل الصافی، ج۴، ص۱۸۸ـ۱۸۹، ج ۴، چاپ محمد محمدامین، قاهره ۱۹۸۶.
مطالبی تاریخی از دست‌نوشته‌ها و آثار جوّانی نقل کرده‌اند.
جوّانی به جغرافیا، به ویژه وصف مصر، نیز آگاه بود. یاقوت‌ حموی از کتاب النقط لمعجم (بِعَجم) ما اُشکِلَ علیه من‌الخطط جوّانی مطالبی درباره فسطاط و جغرافیای تاریخی مصر نقل کرده است
[۹۳] یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۱، ص۳۷۸، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
[۹۴] یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۳، ص۸۹۹ـ۹۰۱، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
مقریزی نیز، ضمن کتاب‌هایی که درباره بخش‌ها و نواحی مصر تألیف شده، از این کتاب یاد کرده و مطالبی از آن نقل نموده است.
[۹۵] احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۱، ص۵، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
[۹۶] احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۱، ص۳۳۷، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
[۹۷] احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۱، ص۴۹۱، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
[۹۸] احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۲، ص۸۱، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
جوّانی کتاب خطط مصر محمد بن برکات (متوفی ۵۲۰) را نیز به خط خود تحریر کرد.
[۹۹] احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۴۳۱، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.


از آثار جوّانی رساله‌ای کوچک با عنوان مختصر من الکلام فی الفرق بین مَن اسم ابیه سلّام و سلام به‌کوشش صلاح‌الدین منجّد در دمشق (رجوع کنید به ۱۹۶۵ میلادی) به‌چاپ رسیده است.
دیگر کتاب جوّانی، اصول الاحساب و فصول الانساب یا تحفه الانساب‌ یا تحفه ظریفه و مقدمه لطیفه و هدیه منیفه فی اصول الاحساب و فصول الانساب، درباره نسب پیامبر اکرم تا آدم (علیه‌السلام)، با تعاریفی دقیق از اصطلاحات انساب است که آن را برای قاضی مجیرالدین عبدالرحیم بن علی لخمی نیشابوری (متوفی ‌۵۶۶) تألیف کرد و نسخه‌هایی خطی از آن باقی است.
[۱۰۰] Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
[۱۰۱] ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ابن‌صابونی، تعلیقه مصطفی جواد، همانجاها، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.


۱. ابن‌ عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱؛
۲. ابن‌ عدیم، بغیه الطلب فی تاریخ حلب، چاپ سهیل زکار، بیروت [؟ ۱۴۰۸/۱۹۸۸]؛
۳. ابن‌ صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، چاپ مصطفی جواد، [بغداد] ۱۳۷۷/۱۹۵۷؛
۴. ابن‌ شاکر کتبی، فوات الوفیات، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴؛
۵. ابن‌ زهره، غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع، چاپ ابراهیم بهادری، قم ۱۴۱۷؛
۶. ابن‌ خلّکان‌؛
۷. ابن‌ حجر عسقلانی، لسان‌ المیزان، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱؛
۸. ابن‌ تغری بردی، النجوم الزاهره فی ملوک مصر و القاهره، قاهره [؟ ۱۳۸۳[ـ ۱۳۹۲/]؟ ۱۹۶۳]ـ۱۹۷۲؛
۹. ابن‌ تغری بردی، المنهل الصافی، ج ۴، چاپ‌ محمد محمدامین، قاهره ۱۹۸۶؛
۱۰. محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه: الثقات العیون فی سادس القرون، چاپ علی‌نقی منزوی، بیروت ۱۳۹۲/۱۹۷۲؛
۱۱. محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶؛
۱۲. خیرالدین زرکلی، الاعلام، بیروت ۱۹۸۴؛
۱۳. صفدی‌، الوافی بالوفیات؛
۱۴. محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، [قاهره؟ ۱۹۵۱]؛
۱۵. اسماعیل بن عباس غسانی، العسجد المسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، چاپ شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد ۱۳۹۵/۱۹۷۵؛
۱۶. علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵؛
۱۷. قلقشندی‌؛
۱۸. احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱؛
۱۹. احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد [۱۹۷۰]؛
۲۰. عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱؛
۲۱. یاقوت حموی، کتاب معجم‌ البلدان، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵؛
۲۲. یاقوت حموی، معجم‌ الادباء، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳؛
۲۳. Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur , Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹;
۲۴. Supplementband , ۱۹۳۷-۱۹۴۲.

۱. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۲. ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.    
۳. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۰، تعلیقه مصطفی جواد، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۴. ↑ یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۲، ص۱۳۷، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۵. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۶. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۷. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۸، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۸. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۹. ↑ ابن عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، ص۳۱۸ـ۳۲۰، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
۱۰. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۱۱. ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.
۱۲. ↑ اسماعیل بن عباس غسانی، العسجد المسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، ص۲۲۰، چاپ شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۱۳. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۱۴. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۹ـ۱۲۰، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۱۵. ↑ یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۶۴۵، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.
۱۶. ↑ یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۲، ص۱۳۷، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۱۷. ↑ علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۶، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۱۸. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۲، ص۸۰، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۱۹. ↑ یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۳، ص۸۹۹، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۲۰. ↑ ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات، ج۱، ص۲۹۴، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴.
۲۱. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۲، ص۸۰ـ۸۱، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۲۲. ↑ ابن عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، ص۲۳۹، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
۲۳. ↑ ابن عنبه، عمده الطالب فی انساب آل ابی‌طالب، ص۳۲۰ـ۳۲۱، چاپ محمدحسن آل طالقانی، نجف ۱۳۸۰/۱۹۶۱.
۲۴. ↑ ابن عدیم، بغیه الطلب فی تاریخ حلب، ج۳، ص۱۳۲۸، چاپ سهیل زکار، بیروت (؟ ۱۴۰۸/۱۹۸۸).
۲۵. ↑ علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۶، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۲۶. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۲۷. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۲۸. ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.
۲۹. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷ـ۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۳۰. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۰ـ۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۳۱. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۳۲. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۶ـ۳۰۷، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۳۳. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۳۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۳۴. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۲۹۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۳۵. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۳۶. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۸۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۳۷. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۸۲ـ۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۳۸. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۸۳، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۳۹. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۳۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۴۰. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۸۸ـ۱۸۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۴۱. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۲۹۸ـ۲۹۹، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۴۲. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۴۳. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۴۴. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۷، ص۱۴۵، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۴۵. ↑ محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه: الثقات العیون فی سادس القرون، ص۲۴۹، چاپ علی‌نقی منزوی، بیروت ۱۳۹۲/۱۹۷۲.
۴۶. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۴۷. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۴۸. ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
۴۹. ↑ علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۷، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۵۰. ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۴ـ۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
۵۱. ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۴ـ۷۵، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
۵۲. ↑ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۲، ص۲۰۲.
۵۳. ↑ اسماعیل بن عباس غسانی، العسجد المسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، ص۲۲۰، چاپ شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۵۴. ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۶، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
۵۵. ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ابن‌حجر عسقلانی، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
۵۶. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷ـ۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۵۷. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۶، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۵۸. ↑ Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, ذیل, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
۵۹. ↑ Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Vol. ۱, p. ۶۲۶, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
۶۰. ↑ خیرالدین زرکلی، الاعلام، ج۶، ص۳۱، بیروت ۱۹۸۴.
۶۱. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۶۲. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۷، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۶۳. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۶۴. ↑ علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۷، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۶۵. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۹۹، تعلیقه مصطفی جواد، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۶۶. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۷، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۶۷. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۲۹۲، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۶۸. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۶۹. ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۷۴، حیدرآباد دکن ۱۳۲۹ـ۱۳۳۱، چاپ افست بیروت ۱۳۹۰/ ۱۹۷۱.
۷۰. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۷۱. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۷۲. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۷۳. ↑ اسماعیل بن عباس غسانی، العسجد المسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، ص۲۲۰، چاپ شاکر محمود عبدالمنعم، بغداد ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۷۴. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۷۵. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۷ـ۱۱۹، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۷۶. ↑ علی بن یوسف قفطی، المحمدون من الشعراء و اشعارهم، ص۲۰۷، چاپ ریاض عبدالحمید مراد، دمشق ۱۳۹۵/۱۹۷۵.
۷۷. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۱ـ۱۰۴، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۷۸. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، قسم شعراء مصر، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۷۹. ↑ محمد بن محمد عمادالدین کاتب، خریده القصر و جریده العصر، ج۱، ص۱۱۷، قسم شعراء مصر، چاپ احمد امین و دیگران، (قاهره؟ ۱۹۵۱).
۸۰. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۸۱. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷ـ۳۰۸، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۸۲. ↑ عبدالعظیم بن عبدالقوی منذری، التکمله لوفیات النقله، ج۱، ص۱۷۸، چاپ بشار عواد معروف، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.
۸۳. ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ص۳۰۷، چاپ عمر عبدالسلام تدمری، حوادث و وفیات ۵۸۱ـ۵۹۰ ه، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
۸۴. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۳۰۷، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۸۵. ↑ Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Vol. ۱, pp. ۴۵۱-۴۵۲, ذیل, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
۸۶. ↑ Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Vol. ۱, p. ۶۲۶, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
۸۷. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ص۱۰۰، تعلیقه مصطفی جواد، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.
۸۸. ↑ یاقوت حموی، معجم الادباء، ج۲، ص۷۸۴ـ۷۸۵، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۹۳.
۸۹. ↑ ابن خلّکان، ج۳، ص۱۵۲.
۹۰. ↑ ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات، ج۱، ص۲۹۴، چاپ احسان عباس، بیروت ۱۹۷۳ـ۱۹۷۴.
۹۱. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۴۳۰ـ۴۳۱، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۹۲. ↑ ابن تغری بردی، المنهل الصافی، ج۴، ص۱۸۸ـ۱۸۹، ج ۴، چاپ محمد محمدامین، قاهره ۱۹۸۶.
۹۳. ↑ یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۱، ص۳۷۸، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۹۴. ↑ یاقوت حموی، کتاب معجم البلدان، ج۳، ص۸۹۹ـ۹۰۱، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶ـ۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵.
۹۵. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۱، ص۵، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
۹۶. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۱، ص۳۳۷، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
۹۷. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۱، ص۴۹۱، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
۹۸. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار، ج۲، ص۸۱، المعروف بالخطط المقریزیه، بولاق ۱۲۷۰، چاپ افست بغداد (۱۹۷۰).
۹۹. ↑ احمد بن علی مقریزی، کتاب المقفی الکبیر، ج۵، ص۴۳۱، چاپ محمد یعلاوی، بیروت ۱۴۱۱/۱۹۹۱.
۱۰۰. ↑ Carl Brockelmann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Leiden ۱۹۴۳-۱۹۴۹.
۱۰۱. ↑ ابن صابونی، تکمله اکمال الاکمال فی الانساب و الاسماء و الالقاب، ابن‌صابونی، تعلیقه مصطفی جواد، همانجاها، چاپ مصطفی جواد، (بغداد) ۱۳۷۷/۱۹۵۷.


• دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جوانی ابوعلی شرف‌الدین»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۵/۰۸/۱۷.    



جعبه ابزار