مقالات دارابی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بختیار بن حَسَنویه (درگذشتهٔ
۳۷۰ق)، از امیران خاندان حسنویه در مناطق
کردستان،
لرستان و
جبال، پس از مرگ پدرش حسنویه، با رویآوری به
عضدالدوله دیلمی، کوشید تا با واگذاری قلعهٔ سرماج، حمایت او را جلب کند، اما با دورنگی و نوسان موضع، اعتماد عضدالدوله را از دست داد.
او سرانجام در
محرم ۳۷۰ به همراه برادرانش به حضور عضدالدوله بار یافت و به دستور او بازداشت شد و پس از گشودن قلعهٔ سرماج و تصرف ذخایر خاندان، عضدالدوله همهٔ فرزندان حسنویه را به جز
ابونجم بدر، به
قتل رساند و دوران حکومت این خاندان را به پایان برد.
بختیار بن حَسَنویه، از امیران سلسله مستقل و محلی
بنو حسنویه که از حدود
۳۵۰ تا حدود
۴۱۰ بر بخشهای مهمّی از
کردستان و
لرستان و
جبال حکومت کردند.
بختیار (متوفی
۳۷۰) یکی از هفت پسر
حسنویه بن حسین بَرْزکانی (حک:
۳۴۸-
۳۶۹) سر دودمان این سلسله بود.
پس از مرگ حسنویه میان پسران اختلاف افتاد، برخی به
عضدالدوله دیلمی (حک:
۳۳۸-
۳۷۲) و بعضی به
فخرالدوله دیلمی (حک:
۳۶۶-
۳۸۷) روی آوردند، اما
بختیار بن حسنویه که مقیم قلعه سَرْماج (محل و دژی کهن میان هرسین و بیستون) و حافظ ذخایر پدر بود، آشکارا از برادران جدایی گزید و به عضدالدوله نامه نوشت و اظهار تمایل کرد که به او بپیوندد، قلعه را به او واگذار کند و از حمایت او برخوردار شود.
به گفته
مسکویه،
بختیار بعداً دو رنگی نمود و عضدالدوله رهسپار جبال شد.
در محرم ۳۷۰ پسران حسنویه، که پیشتر ابونصر خواشاذه، وزیر دیلمی، پیام فرمانبرداری آنها را فرستاده بود، به حضور عضدالدوله بار یافتند و امیر ایشان را مورد نوازش قرار داد.
بختیار را با چند تن از دبیران و ملازمان بازداشت کردند و ابونجم بدر بن حسنویه را به ریاست کردان گماشتند.
ابوالوفا طاهر بن محمّد، از سرکردگان سپاه دیلمی، به قلعه سرماج گسیل شد که آنجا را گشود و ذخایر حسنویه را گرفت. عضدالدوله در همان ماه رهسپار
نهاوند شد.
برادران حسنویه که از ریاست
ابونجم بدر دلگیر شده بودند سرکشی آغاز کردند. عضدالدوله لشکری اعزام داشت و آنها را شکست داد و خود در راه بازگشت از
همدان به
بغداد در
ربیعالاخر ۳۷۰، همه قلاع و ذخایر بنو حسنویه را گشود و همه فرزندان حسنویه را، جز ابونجم بدر، به وضعی خشونت بار از دم تیغ گذراند.
۱. ابناثیر، الکامل فیالتاریخ، بیروت ۱۳۹۹-۱۴۰۲/۱۹۷۹-۱۹۸۲، ج ۸، ص ۷۰۶-۷۰۸؛
۲. مسعر بن مهلهل ابودلف خزرجی، رساله ابیدلف، الرساله الثانیه، در ابنفقیه، البلدان، نسخه خطی کتابخانه آستان قدس رضوی، ش ۵۲۲۹، گ ۱۹۰؛
۳. مسعر بن مهلهل ابودلف خزرجی، ترجمه فارسی، سفرنامه ابودلف در ایران، چاپ مینورسکی، ترجمه ابوالفضل طباطبائی، تهران ۱۳۴۲ ش، ص ۶۴، ۱۲۶؛
۴. احمد بن محمد مسکویه، کتاب تجاربالامم، ج ۲، چاپ آمدروز، مصر ۱۳۳۳؛
۵. یاقوت حموی، معجم البلدان، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ۱۸۶۶-۱۸۷۳، چاپ افست تهران ۱۹۶۵، ج ۳، ص ۸۲.؛
•
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بختیار بن حَسَنویه».
