آفات نظام اداری و مدیریت
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
آفات نظام اداری و مدیریت
آسیب شناسی نظام اداری از اهم مسائل نظام اداری دراندیشه اسلامی است به هماناندازه که نظام اداری اسلام شرایط و ضوابط مکتبی وتواناییهای تخصصی و علمی لازم را دارد به تناسب کمبود، باضعف این شرایط و تواناییها آفتهایی دامنگیر نظام اداری میگردد که اگر شناخته و پیشگیری نشود نظام اداری نه تنها توان انجام مسؤولیتهای خود را از دست میدهد بلکه به ضد خود تبدیل میشود و بهجای گرهگشایی از جامعه برمشکلات آن میافزاید.
نظام اداری، توانی است که همه انسانها آن را دارند ولی وقتی تناسب مسؤولیت با توانایی از نظر تعهد وعلم بهم خورد، ناگزیر زمینه رشد آفتهای نظام اداری فراهم میگردد دراینجا اهم آفات نظام اداری را به طور اختصار مورد بررسی قرار میدهیم:
۱: سستی ایمان
ایمان دارای سلسله مراتب متفاوتی است.
رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم): الایمان قول وعمل یزیدوینقص
هرگاه آفت سستی ایمان در نظام
اداری ظاهر گردد نه تنها صلاحیت چنین مدیری مورد تردید قرار میگیرد اصولاً از آنجا که انگیزههای عمل انسان بیایمان یا سست ایمان با انگیزههای عمل انسان با ایمان یا قویالایمان متفاوت است واز نظر کمی و کیفی در نفس عمل اثرات متفاوتی دارند و نیز در میزان توانایی مدیر اثر مستقیم دارد، ناگزیر نظام اداری اسلامی باید با آن به عنوان یک آفت مبارزه کرده و به همین دلیل است که اسلام بر جهاداکبر و خودسازی و تربیت معنوی و ارتقاء ایمان تاکید نموده است. داخل نمودن برنامههای تربیتی در کل برنامهریزی سازمان ضروریتی است که سازمان را در برابر این آفت آسیبناپذیر میکند.
۲: ضعف بینش علمی
مدیریت هرسازمان به تناسب گستردگی و پیچیدگی سازمان خود باید به میزان علم و تخصص تجربه بیافزاید و غفلت از این معیار اسلامی در گزینش مدیران موجب خسارتهای جبران ناپذیر خواهد بود ولی حتی اگر در ابتدا انتخاب مدیر براساس صلاحیت علمی در کنار تعهد ایمانی صورت گرفته باشد، نباید از آفت ضعف بینش علمی غافل بود. زیرا ممکن است به دلیل تحولات بعدی و گستردهتر شدن سازمان و پیچیدهتر شدن مدیریت و سازمان، توان علمی و تخصصی مدیر باشرایط کنونی که پس از گزینش او بوجود آمده است، وفق ندهد و از این رو ضعف بیشتر موجب انحراف در تصمیمگیری در عملیات گردد
للجاهل فی کل حاله خسران
بنابراین باید به تناسب پیشرفت سازمان وگستردگی و پیچیدگی آن بینش و معلومات فنی و تخصصی مدیران افزایش یابد.
برنامههای آموزشی ضمن خدمت میتواند تواناییهای مورد نیاز سازمان را فراهم آورد و میزان کفایت مدیران را به سطح مطلوب ارتقاء بخشد.
۳: عدم برنامهریزی
علی (علیهالسّلام) فرمود: قف عند کل امر لتعرف مدخله من مخرجه
در هرکاری نخست درنگ کن و فکر کن و ورود و خروج و برنامه کار را بشناس آنگاه عمل را آغاز کن. تقدیر که درقرآن
بارها به خداوند و آفرینش خدا نسبت داده شده به معنیاندازهگیری و برنامهریزی در آفرینش است که از معیارهای الهی آفرینش و حاکم بر خلقت جهان و انسان میباشد، بی برنامگی مدیریت را از صلاحیت خارج میکند و سازمان را تباه و نیروها و امکانات را نابود میسازد.
۴: یکسونگری
یکسونگری مدیر را از وسعت نظر باز میدارد و او را در تصمیمگیری و عمل دچار اشتباه میسازد. علی (علیهالسّلام) فرمود:
«من جهل وجوه الاراء اعتید الحیل.
کسی که به آراء واندیشههای گوناگون نام آشنا باشد و فقط به یکنظر تکیه کند و نتواند جوانبکار را خوب بشناسد دچار حیلهها میگردد. راهحل این آفت، بازنگری در آراءمخالف و نقطه نظرهای مختلف میباشد.
۵: سستی اراده
اراده مدیران، حرکت ماشین سازمان است و آفت شناخت سرانجام، سستی اراده میآفریند
«علی قدر الرای تکون العزیمه.
سستی اراده موجب تاخیر و سهلانگاری در انجام وظایف میگردد و سرانجام به تضییع حقوق میانجامد.
«من اطاع التوانی ضییع الحقوق».
قاطعیت لازمه ایمان است و تقویت ایمان راه علاج آفت سستی اراده است.
۶: س۳خود محوری
خود محوری آفت سهمگینی است که نه تنها اختلال در تصمیمگیری بوجود میآورد اصولاً پیآمدهای آن سازمان را به تباهی میکشاند
«من استغنی بعقله ذل.
خودمحوری نوعی استکبار درونی است که آثار شوم آن در عملکرد سازمانی به مثابه استکبار در عمل سیاسی و اقتصادی جامعه است اصولاً خودمحوری به تباهی میانجامد. لا رای لمن انفرد برایه.
۷: خشونت
آفت خشونت خنثی کننده نقش مدیریت است. زیرا نیروها را از انجام و یکپارچگی به دور و ارتباط آنها را با مدیریت قطع میکند و این درست برخلاف جهتی است که مدیریت باید درآن تلاشی مداوم داشته باشد. (وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غلِیظَ القَلْبِ لانَفَضُّوا مِنَ حَوَلِکَ فَاعَفُ عَنَهُمْ وَاِسْتَغْفِرْ لَهُمْ
۸: دخالت مستقیم درکارها
مراقبت و نظارت و اطلاع یافتن از مجاری امور در سازمان، نباید مدیریت را به دخالت مستقیم درمسؤولیتهای سازمان بکشائد. زیرا این عمل اعتماد نیروها را از میان میبرد ومیزان کارایی آنها را کاهش میدهد و آنها را به سردی وبی تفاوتی و سرخوردئی وا میدارد.
۹. استتار و حاجت گرفتن
جدایی مدیریت از ارباب حاجت و استتار نسبت به نیروهای سازمان تحت مدیریتی، مدیر را از واقعیتها دور میسازد و ارتباطات سازمان را مختل میکند و نظارت وی را ضعیف میگرداند
واجعل لذوی الحاجات منک قسماً تفرغ لهم فیه شخصک وتجلس لهم مجلسا عاما.
در عهدنامه مالک اشتر، امام (علیهالسّلام) حاجت و دربان کرفتن مدیران را مورد نکوهش قرار داده وآن را موجب بروز تنکناها شمرده است
«فان احتجاب الولاة عن الرعیة شعبة من الضیّق
۱۰: ناسپاسی
ناسیاسی و کفور بودن خصلت نکوهیده برای هر انسان است ولی در مدیریت میتواند در حد یک آفت زیان بخش مورد توجه قرارکیرد. انَّ الانسان لکفُورُ
۱۱: تکبر و طغیانگری
هر انسانی ممکن است به تکبر وطغیانکری دچار کردد (اِنَّ الانسانَ لَیَطَغی ان رآهُ اِسْتغْنی)
ولی خطر وقتی صدچندان میشود که این آفت به مدیریت سرایت کند.
۱۲: شتابزدگی
قرآن انسان را بالطبع، عجول وشتاب زده معرفی کرده است. وّ کانَ الاِنسانُ عَجُولاً
عنوان یک خصلت نکوهیده وخطرناک در مدیریت خطر شتابزدئی بیش از میزان خطری است که انسان درکارهای فردی وعادی خود با شتابزدئی به استقبال آن میشتابد.
۱۳: لجاجت و خشکسری
منطقی بودن و هیچ سخنی را بدون دلیل نیذیرفتن ودربرابر باطل ایستادن، غیر از لجاجت و خشکسری است. این خصلت درانسان موجب تباهی نظام اداری نیز هست.
مدیر شایسته باید با حسن نیت و اعتماد به منطق واستدلال واحترام به آراء دیکران این خصلت را در خود بمیراند، زیرا که وَ کانَ آلاِنسانُ اَکْتَرَ شَیِء جَدّلا
۱۴: فخر فروشی و امتیازطلبی
از خود راضیبودن و به دیکران فخر فروختن و خود را از دیکران ممتاز شمردن آفتی است که میتواند تمامی تلاشهای یک مدیر کاردان و لایق را خنثی و موفقیت او را ناچیز کرداند. انسان اکر به حال خود رها شود دچار این آفت نکبت بار میشود. انَهُ لَفَرحُ فَخُورٌ
تواضع در مدیران میتواند در متوقف کردن رشد این خصلت منفی در درون آدمی و ریشه کن نمودن آن مؤثر باشد.
۱۵: عدم پویایی
حرکت، خصیصه هر موجود زنده است. یک سازمان و مدیریت آن وقتی زنده است که پویا و پیشرو باشد، ایستایی در مدیریت و ایجاد وقفه در روند سازمان به معنی مرگ نظام اداری است. من استوی یوماه فهو مغبون
۱۶: تسویف
کار امروز به فردا واگذار کردن (تسویف) نمودار فرار مدیر از مشکلات روزمره است و اگر این کار تکرار شود، آفت خطرناکی، نظام اداری را به تباهی میکشاند. امام صادق (علیهالسّلام) آن را به دریایی تشبیه کرده که غریق را به کام خویش میگیرد. ایاک و التسویف فانه بحر یغرق فیه الهلکی.
