آیه تطهیر (فرهنگ شیعه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
آیه تطهیر (احزاب/ ۳۳) از آیات کلیدی در اثبات عصمت اهل بیت (علیهمالسّلام) است.
درباره مصداق «اهل البیت» در این آیه، نظریههای مختلفی مطرح شده است.
شیعه با استناد به قراین متعدد از جمله حدیث کساء، معتقد است که مراد از اهل البیت، پنج تن آل عباء (پیامبر، علی، فاطمه، حسن و حسین) هستند و عصمت آنان را اثبات میکند.
از دستاوردهای این آیه میتوان به اثبات عصمت امامان، اثبات امامت حضرت علی (علیهالسّلام)، استمرار امامت در اهل بیت (علیهمالسّلام)، حجیت احادیث آنان و لزوم حضور معصوم در همه اعصار اشاره کرد.
وَ قَرْنَ في بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِليَّةِ الْأُولى وَ أَقِمْنَ الصَّلاةَ وَ آتينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما يُريدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً (احزاب/ ۳۳).
ترجمه: در خانه خود بمانید، و چنان که در زمان پیشین جاهلیت میکردند، زینتهای خود را آشکار مکنید و نماز بگزارید و زکات بدهید و از خدا و پیامبرش اطاعت کنید. ای اهلبیت! خدا میخواهد پلیدی را از شما دور کند و شما را چنان که باید پاک دارد.
این آیه، بر عصمت پیامبر اسلام (صلّیاللهعلیهوآله)، دختر گرامی او حضرت فاطمه (سلاماللهعلیها) و امامان دوازدهگانه شیعه (علیهمالسّلام) گواهی میدهد.
در این باره که مراد از «اهل البیت» در آیه کریمه کیست، نظریههای متعددی مطرح است (ر. ک. فتح القدیر، ۴/ ۲۷۹؛ احکام القرآن، جصاص، ۵/ ۲۳۰؛ بحار الانوار، ۳۵/ ۲۳۴؛ المیزان، ۱۶/ ۳۱۰؛ پیام قرآن، ۹/ ۱۴۰).
برخی بر آناند که به قرینه آیات پیشین و پسین، مراد، همسران پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) است؛ اما از آن رو که در کلمه «عنکم» ضمیر به صیغه مذکر آمده است، نمیتوان این نظریه را پذیرفت.
بدین روی، برخی گفتهاند مراد، همه اعضای خاندان پیامبر است چه زن و چه مرد.
با نگاهی به روایات پر شمار شیعه و سنی، میتوان دریافت که این نظریه نیز مردود است.
علماى شيعه بر آناند که «اهل البیت» پنج تناند: پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله)، علی (علیهالسّلام)، فاطمه (سلاماللهعلیها)، حسن (علیهالسّلام) و حسین (علیهالسّلام) (المیزان، ۱۶/ ۳۱۲؛ تفسیر نمونه، ۱۷/ ۳۰۲؛ آية التطهیر، ۷۹؛ پیام قرآن، ۹/ ۱۴۱).
شواهدی فراوان گواهی میدهند که مراد قرآن، همان پنج تناند.
از این شواهد است رفتار پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) در ماجرای حدیث کساء.
بدین روی شیعیان، شک روا نمیدارند که مصداق راستین اهل البیت، «خمسه طیبه» است (شواهد التنزیل، ۲/ ۲۹؛ کفایة الطالب، ۳۷۷؛ مجمع البیان، ۹/ ۱۳۸؛ بحارالانوار، ۳۷/ ۳۵).
در منابع تفسیری و کلامی فراوانی، مباحثی مفصل درباره
آیه تطهیر آمده است و کتابهایی مستقل نیز در این باره به نگارش در آمدهاند، مانند:
• آية التطهیر فی احادیث الفریقین نوشته سید علی موحد ابطحی؛
• پژوهشی در
آیه تطهیر، محمد مهدی آصفی، ترجمه محمود رضا افتخارزاده؛
• اهل بیت در
آیه تطهیر، علامه سید جعفر مرتضی عاملی، ترجمه محمد سپهری؛
• آية التطهیر دراسةٌ فی المدالیل والاهداف، نوشته عبدالزهراء عثمان محمد.
الف. اثبات عصمت پنج تن و دیگر امامان شیعه (علیهمالسّلام)؛
ب. اثبات امامت حضرت علی (علیهالسّلام) و شایستگی انحصاریاش برای جانشینی پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) به دلیل برخورداری از عصمت؛
ج. استمرار مقام امامت در اهل البیت (علیهمالسّلام)؛
د. حجیت احادیث اهل البیت (علیهمالسّلام)؛
هـ. حجیت فعل و تقریر امامان شیعه و لزوم حضور معصوم (علیهالسّلام) در همه دورهها.
خطیبی کوشکک، محمد، فرهنگ شیعه، ج۱، ص۴۷.
