• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

ابن‌عقیله

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


اِبْن‌ِ عَقیله‌، ابوعبدالله‌ جمال‌الدین‌ محمد بن‌ احمد بن‌ سعید حنفی‌ مکی‌، ملقب‌ به‌ ظاهر (د ۱۱۵۰ق‌/۱۷۳۷م)، محدث‌، صوفی‌ و مورخ‌ می‌باشد.


او در مکه‌ زاده‌ شد و در همان‌جا نشأت‌ یافت.

از عبدالله‌ بن‌ سالم‌ بصری‌، شهاب‌الدین‌ احمد بن‌ محمد نخلی‌، الیاس‌ بن‌ ابراهیم‌ کورانی‌، ابن‌ عبدالغنی‌ و دیگران‌ علم‌ آموخت‌. محمد بن‌ علی‌ احمدی‌ و عبدالله‌ بن‌ علی‌ سقاف‌ به‌ او تلقین‌ ذکر کردند و علی‌ بن‌ عبدالله‌ عیدروس‌ از هندوستان‌ برای‌ او اجازه‌ نوشت‌ و سرانجام‌ خرقه قادریه‌ را از دست‌ قاسم‌ بن‌ محمد بغدادی‌ پوشید.
[۱] مرادی‌، محمد خلیل‌، سلک‌ الدرر، ج۴، ص۳۰، بغداد، ۱۳۰۱ق.

او به‌ شام‌ و روم‌ و عراق‌ سفر کرد و عده زیادی‌ از او دانش‌ آموختند، در دمشق‌ علاوه‌ بر تشکیل‌ حلقه ذکر ، مدتی‌ نیز در مدرسه جقمقیه‌ تدریس‌ نمود،
[۲] مرادی‌، محمد خلیل‌، سلک‌ الدرر، ج۴، ص۳۱، بغداد، ۱۳۰۱ق.
از اجازه‌ نامه‌ای‌ که‌ از او در دست‌ است‌، معلوم‌ می‌شود که‌ در ۱۱۴۳ق‌ در دمشق‌ بوده‌ است‌.
[۳] زرکلی‌، اعلام‌، ج۶، ص۱۳.
و در ۱۱۴۵ق‌ به‌ بغداد رفت‌ و در آنجا، محمد سعید سویدی‌ محضر او را درک‌ کرد و از او حدیث‌ شنید
[۴] کتانی‌، عبدالحی‌، فهرس‌ الفهارس‌، ج۲، ص۴۰، فاس‌، ۱۳۴۷ق.
و سپس‌ به‌ مکه‌ بازگشت.
[۵] مرادی‌، محمد خلیل‌، سلک‌ الدرر، ج۴، ص۳۰، بغداد، ۱۳۰۱ق.


امرالله‌ بن‌ عبدالخالق‌ مزجاجی‌ از او روایت‌ کرده‌ است‌
[۶] کتانی‌، عبدالحی‌، فهرس‌ الفهارس‌، ج۲، ص۴۰، فاس‌، ۱۳۴۷ق.
و عبدالرحمان‌ بن‌ محمد رفاعی‌ و پسرش‌ احمد و مصطفی‌ بن‌ عبدالجلیل‌ تلداوی‌ از او اجازه گرفته‌اند.
[۷] بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۲۴، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.
[۸] بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۱۲۰، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.
[۹] بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۱۲۳، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.


ابن‌ عقیله‌ در مکه‌ درگذشت.

از آثار او المنطق‌ الفحوانی‌ و المشهد الروحانی‌ فی‌ المعاد الانسانی‌ است‌ که‌ در ۱۳۲۸ق‌ در مصر به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌؛
[۱۰] تیموریه‌، فهرست، ج۴، ص۱۳۴.

از دیگر آثار او که‌ به‌ صورت‌ خطی‌ باقی‌ مانده‌، موارد ذیل‌ قابل‌ ذکرند:
۱. الاسرار المطویة فی‌ الاسماء السهروردیة
[۱۱] ازهریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۳۳۵.

۲. الجوهر المنظوم‌ فی‌ تفسیر القرآن‌ العظیم‌ بالمرفوع‌ من‌ کلام‌ سید المرسیلین‌ و المحکوم‌؛
۳. عقد الجواهر فی‌ سلاسل‌ الاکابر
[۱۲] تیموریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۲۳.
[۱۳] ششن‌، رمضان‌، نوادر المخطوطات‌ العربیة فی‌ مکتبات‌ ترکیا، ج۲، ص۲۲۳، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م.

۴. فقه‌ القلوب‌ و معراج‌ الغیوب‌؛
۵. الفوائد الجلیله فی‌ مسلسلات‌ ابن‌ عقیله، که‌ در ۱۱۴۵ق‌ نوشته‌ شده‌ است؛
[۱۴] خدیویه‌، فهرست‌، ج۱، ص۵۹۱.
[۱۵] تیموریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۳۰۸.
[۱۶] ازهریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۳۶۴.
[۱۷] ششن‌، رمضان‌، نوادر المخطوطات‌ العربیة فی‌ مکتبات‌ ترکیا، ج۲، ص۲۲۴، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م.

۶. نسخة الوجود فی‌ الاخبار عن‌ حال‌ الموجود، در امر جهان‌ از مبدأ تا معاد.
[۱۸] خدیویه‌، فهرست‌، ج۱، ص۱۶۷.
[۱۹] ازهریه‌، فهرست، ج۶، ص۴۰۰.
[۲۰] بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۲۴- ۲۵، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.
[۲۱] زرکلی‌، اعلام‌، ج۶، ص۱۳.
[۲۲] سید، فهرس‌ المخطوطات‌ المصورة، ج۱، ص۳۴، قاهره‌، ۱۹۵۴م.
[۲۳] ششن‌، رمضان‌، ج۲، ص۲۲۳، نوادر المخطوطات‌ العربیة فی‌ مکتبات‌ ترکیا، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م.
[۲۴] طلس‌، محمد اسعد، الکشاف‌ عن‌ مخطوطات‌ خزائن‌ کتب‌ الاوقاف‌، ج۱، ص۲۸۹، بغداد، ۱۳۷۲ق‌/ ۱۹۵۳م.
[۲۵] ظاهریه‌، خطی‌ (حدیث)، ج۱، ص۸۷.
[۲۶] کتانی‌، عبدالحی‌، فهرس‌ الفهارس‌، ج۲، ص۳۹، فاس‌، ۱۳۴۷ق.
[۲۷] بغدادی‌، هدیه‌، ج۲، ص۳۲۳.


(۱) ازهریه‌، فهرست.
(۲) بغدادی‌، هدیه.
(۳) تیموریه‌، فهرست.
(۴) خدیویه‌، فهرست.
(۵) زرکلی‌، اعلام.
(۶) سید، فهرس‌ المخطوطات‌ المصورة، قاهره‌، ۱۹۵۴م.
(۷) ششن‌، رمضان‌، نوادر المخطوطات‌ العربیة فی‌ مکتبات‌ ترکیا، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م.
(۸) طلس‌، محمد اسعد، الکشاف‌ عن‌ مخطوطات‌ خزائن‌ کتب‌ الاوقاف‌، بغداد، ۱۳۷۲ق‌/ ۱۹۵۳م.
(۹) ظاهریه‌، خطی‌ (حدیث).
(۱۰) کتانی‌، عبدالحی‌، فهرس‌ الفهارس‌، فاس‌، ۱۳۴۷ق.
(۱۱) مرادی‌، محمد خلیل‌، سلک‌ الدرر، بغداد، ۱۳۰۱ق.
(۱۲) بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.

۱. ↑ مرادی‌، محمد خلیل‌، سلک‌ الدرر، ج۴، ص۳۰، بغداد، ۱۳۰۱ق.
۲. ↑ مرادی‌، محمد خلیل‌، سلک‌ الدرر، ج۴، ص۳۱، بغداد، ۱۳۰۱ق.
۳. ↑ زرکلی‌، اعلام‌، ج۶، ص۱۳.
۴. ↑ کتانی‌، عبدالحی‌، فهرس‌ الفهارس‌، ج۲، ص۴۰، فاس‌، ۱۳۴۷ق.
۵. ↑ مرادی‌، محمد خلیل‌، سلک‌ الدرر، ج۴، ص۳۰، بغداد، ۱۳۰۱ق.
۶. ↑ کتانی‌، عبدالحی‌، فهرس‌ الفهارس‌، ج۲، ص۴۰، فاس‌، ۱۳۴۷ق.
۷. ↑ بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۲۴، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.
۸. ↑ بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۱۲۰، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.
۹. ↑ بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۱۲۳، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.
۱۰. ↑ تیموریه‌، فهرست، ج۴، ص۱۳۴.
۱۱. ↑ ازهریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۳۳۵.
۱۲. ↑ تیموریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۲۳.
۱۳. ↑ ششن‌، رمضان‌، نوادر المخطوطات‌ العربیة فی‌ مکتبات‌ ترکیا، ج۲، ص۲۲۳، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م.
۱۴. ↑ خدیویه‌، فهرست‌، ج۱، ص۵۹۱.
۱۵. ↑ تیموریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۳۰۸.
۱۶. ↑ ازهریه‌، فهرست‌، ج۱، ص۳۶۴.
۱۷. ↑ ششن‌، رمضان‌، نوادر المخطوطات‌ العربیة فی‌ مکتبات‌ ترکیا، ج۲، ص۲۲۴، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م.
۱۸. ↑ خدیویه‌، فهرست‌، ج۱، ص۱۶۷.
۱۹. ↑ ازهریه‌، فهرست، ج۶، ص۴۰۰.
۲۰. ↑ بخیت‌، محمد عدنان‌ و دیگران‌، فهرس‌ المخطوطات‌ العربیة المصورة، ج۳، ص۲۴- ۲۵، عمّان‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م.
۲۱. ↑ زرکلی‌، اعلام‌، ج۶، ص۱۳.
۲۲. ↑ سید، فهرس‌ المخطوطات‌ المصورة، ج۱، ص۳۴، قاهره‌، ۱۹۵۴م.
۲۳. ↑ ششن‌، رمضان‌، ج۲، ص۲۲۳، نوادر المخطوطات‌ العربیة فی‌ مکتبات‌ ترکیا، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌/۱۹۸۰م.
۲۴. ↑ طلس‌، محمد اسعد، الکشاف‌ عن‌ مخطوطات‌ خزائن‌ کتب‌ الاوقاف‌، ج۱، ص۲۸۹، بغداد، ۱۳۷۲ق‌/ ۱۹۵۳م.
۲۵. ↑ ظاهریه‌، خطی‌ (حدیث)، ج۱، ص۸۷.
۲۶. ↑ کتانی‌، عبدالحی‌، فهرس‌ الفهارس‌، ج۲، ص۳۹، فاس‌، ۱۳۴۷ق.
۲۷. ↑ بغدادی‌، هدیه‌، ج۲، ص۳۲۳.


دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن‌ عقیله‌»، ج۴، ص۱۵۳۱.    



جعبه ابزار