• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

ابن‌نور

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


اِبْنِ نور، نظام‌الدین یحیی بن حکیم نورالدین عبدالرحمن جعفری طیاری معروف به ابن نور یا ابن حکیم (۶۸۵-۷۶۰ق/۱۲۸۶-۱۳۵۹م)، موسیقی‌دان، خطاط، محدث و شاعر سده ۸ق/۱۴م است.


وی در بغداد متولد شد. پدر او نورالدین چشم پزشکی ماهر و ثروتمند بود و ابن نور با استفاده از امکاناتی که پدرش فراهم آورده بود،
[۱] ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج۶، ص۱۸۵، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
به تحصیل پرداخت. ابن نور خوشنویسی توانا بود و به‌ویژه کوفی و مَعقلی را در کمال استادی می‌نوشت.
[۲] صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج۱۲، ص۱۴۰، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
[۳] زرکلی، اعلام، ج۸، ص۱۵۳.

برای انجام فریضۀ حج به مکه رفت و مقارن دوران زمامداری ملک ناصرالدین محمد بن قلاوون دهمین فرد از ممالیک بحری مصر
[۴] زامباور، معجم الانساب، ج۱، ص۱۶۲، قاهره، ۱۹۵۱م.
از آن‌جا رهسپار مصر شد و یک چند در قاهره و آنگاه مدتی در دمشق در خدمت نجم‌الدین وزیر به سر برد و با کسب فیض از مشایخ آن دیار
[۵] بستانی، ج۴، ص۱۱۲.
به زادگاه خود، بغداد بازگشت و اندکی بعد در آن‌جا درگذشت.
[۶] زرکلی، اعلام، ج۸، ص۱۵۳.
سال درگذشت او را به اختلاف ٧٦٠/١٣٥٩م
[۷] بستانی، ج۴، ص۱۱۲.
یا ٧٦١ق/١٣٦٠م
[۸] صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج١٢، ص١٣٩، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
و حتی بعد از ٧٧٠ق/ ١٣٦٩م
[۹] ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج٦، ص١٨٦، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
نوشته‌اند که شاید دو قول نخستین به حقیقت نزدیک‌تر باشد.

در آغازِ کار در بغداد به خطاطی و نوشتن احکام دیوانی اشتغال ورزید.
[۱۰] زرکلی، اعلام، ج۸، ص۱۵۳.


وی به گردآوری حدیث علاقۀ بسیار داشت و بدین منظور به دمشق و قاهره سفر کرد.
[۱۱] صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج١٢، ص١٣٩، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
[۱۲] ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج٦، ص١٨٥، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
اگر چه اثری در این رشته از او به جای نمانده است، با این‌همه می‌توان او را محدث شناخت.

ابیاتی که صفدی و ابن حجر از او نقل کرده‌اند نیز، می‌تواند بیانگر ذوق ادبی او باشد.
[۱۳] صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج١٢، ص١٤٠-١٤٢، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
[۱۴] ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج٦، ص١٨٥-١٨٦، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.


با آن‌که ابن نور در موسیقی هم دستی داشته، متأسفانه در این رشته اثری از او به جای نمانده است. تنها از عبارت صفدی که می‌گوید: «در دانش موسیقی استاد بود و اقوال و اعمال ساختۀ او در شام و مصر بین اهل این فن رواج داشت»،
[۱۵] صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج۱۲، ص۱۴۰، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
معلوم می‌شود که وی در ساختن تصنیف و آهنگ‌های ضربی مهارتی داشته است، زیرا قول و عمل نوعی تصنیف همراه با شعر عربی و دارای طریقۀ جدول و میانخانه (صوت) و تشییعه (بازگشت) بوده است.
[۱۶] مراغی، عبدالقادر بن غیبی، جامع الالحان، به کوشش تقی بینش، ج۱، ص۲۴۱، تهران، ۱۳۶۶ش.


(۱) ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
(۲) بستانی.
(۳) زامباور، معجم الانساب، قاهره، ۱۹۵۱م.
(۴) زرکلی، اعلام.
(۵) صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
(۶) مراغی، عبدالقادر بن غیبی، جامع الالحان، به کوشش تقی بینش، تهران، ۱۳۶۶ش.
(۷) کرنکو سالم، مقدمه بر الدرر (نک‌ : هم‌، ابن حجر).

۱. ↑ ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج۶، ص۱۸۵، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
۲. ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج۱۲، ص۱۴۰، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
۳. ↑ زرکلی، اعلام، ج۸، ص۱۵۳.
۴. ↑ زامباور، معجم الانساب، ج۱، ص۱۶۲، قاهره، ۱۹۵۱م.
۵. ↑ بستانی، ج۴، ص۱۱۲.
۶. ↑ زرکلی، اعلام، ج۸، ص۱۵۳.
۷. ↑ بستانی، ج۴، ص۱۱۲.
۸. ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج١٢، ص١٣٩، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
۹. ↑ ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج٦، ص١٨٦، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
۱۰. ↑ زرکلی، اعلام، ج۸، ص۱۵۳.
۱۱. ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج١٢، ص١٣٩، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
۱۲. ↑ ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج٦، ص١٨٥، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
۱۳. ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج١٢، ص١٤٠-١٤٢، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
۱۴. ↑ ابن حجر عسقلانی، احمد علی، الدرر الکامنه، ج٦، ص١٨٥-١٨٦، به کوشش سالم کرنکو و شرف‌الدین احمد، حیدرآباد دکن، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۶م.
۱۵. ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، اعیان العصر و اعوان النصر، ج۱۲، ص۱۴۰، نسخۀ خطی احمد ثالث استانبول، شم‌ ۳۱۰، آ.
۱۶. ↑ مراغی، عبدالقادر بن غیبی، جامع الالحان، به کوشش تقی بینش، ج۱، ص۲۴۱، تهران، ۱۳۶۶ش.


دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ابن نور»، ج۵، ص۱۸۷۳.    



جعبه ابزار