بردابالکا دانشنامه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بردابالکا یکی از قدیم‌ترین زیستگاه‌های انسان در دوره پارینه سنگی قدیم در دامنه‌های شمال غربی
زاگرس است. این محل نزدیک سلیمانیه امروزی واقع شده و در سال ۱۳۲۸ش/۱۹۴۹ کشف شد.
قدمت آن را حدود هفتاد تا صد هزار سال پیش تعیین کرده‌اند. آثار به دست آمده شامل تبرهای دستی فرهنگ آشولی و ابزارهای سنگی است. نمونه‌های مشابه این فرهنگ در
ایران (پل باریک در
لرستان و
گاکیا نزدیک
کرمانشاه) و مناطق همجوار نیز شناسایی شده است.
بَردابالکا، یکی از قدیم‌ترین زیستگاه‌های انسان در دوره ارینه سنگی قدیم در دامنه‌های شمال غربی زاگرس است. این محل در درّه چمچمال در نزدیکی شهر سلیمانیه امروزی واقع شده است و ارتفاع آن از سطح
دریا هفتصد متر است.
بردابالکا در سال ۱۳۲۸ش/ ۱۹۴۹ کشف شد. دو سال بعد یک گروه از باستان شناسان آمریکایی به کاوش‌های محدودی در این محل پرداختندکه آثار به دست آمده از آن در
دانشگاه شیکاگو نگهداری می‌شود و تاکنون گزارشی درباره این آثار انتشار نیافته است.
چارلز ردمن
بردابالکا را قدیم‌ترین محّل باستانی شناخته شده در زاگرس معرفی کرده و قدمت آن را به قبل از دوره موستری (شانیدر D) یعنی افزون بر صد هزار سال پیش، تعیین کرده است، اما به نوشته فیلیپ اسمیت
قدمت بردابالکا به اواخر آخرین دوره بین یخبندان (ریس ـ ورم) یا آغاز آخرین دوره یخبندان وُرْم، یعنی هفتاد تا صد هزار سال پیش، می‌رسد.
فرانسوا اور، انسان شناس فرانسوی، آثار به دست آمده از بردابالکا را متعلّق به فرهنگ آشولی جدید دانسته است که بیش از صد هزار سال سابقه دارد.
از درون لایه‌های رسوبیِ ایجاد شده در دوره پلئیستوسن بالایی و در بین دو لایه از گل و لای، آثار و نشانه‌های زیر از زندگی
انسان در بردابالکا به دست آمده است:
قلوه سنگ‌های آهکی تراشیده،
ابزار ساخته شده از سنگ چخماق، عمدتاً مشتمل بر تبرهای دستی که از عناصر مشخص فرهنگ آشولی‌اند، با این تفاوت که بعضی از این تبرها بسیار کوچکتر از نمونه‌های شناحته شده‌اند.
ابزارهایی ساخته شده از قطعات کوچک سنگ با اندکی دستکاری (مرمت ـ لب پرشدگی).
این ادوات عمدتاً بدون بهره‌گیری از فن لووالوا که یکی از فنون ابزارسازی مشخص فرهنگی آشولی است، ساخته شده‌اند.
به نظر برخی از محقّقان استخوان‌های بر جای مانده از حیواناتی نظیر
فیل،
کرگدن،
آهو،
گوسفند،
بز وحشی و
اسب وحشی نشانه آن است که سازندگان این ابزارها به شکار این حیوانات می‌پرداخته‌اند. وجود این حیوانات علفخوار خود از پوشش گیاهی فراوان در دامنه‌های غربی زاگرس در این دوره خبر می‌دهد.
همچنین باقیمانده به دست آمده از نوعی حلزون زمینی از این محل نشان می‌دهد که آب و هوای منطقه در آن دوره با آب و هوای امروزی تفاوت چندانی نداشته است.
تا چندی پیش بردابالکا یگانه محل باستانی متعلّق به
دوره آشولی در
خاورمیانه به حساب می‌آمد، اما اخیراً نشانه‌های این فرهنگ در مکان‌های دیگری، در داخل و خارج
ایران، مشاهده شده است.
چنانکه در پی بررسی‌های جدیدتر در درّه دجله در نزدیکی اسکی مُسول (
موصل قدیم) و در کناره
رود فرات در جنوب مرز
سوریه نیز آثاری از این فرهنگ به دست آمده است.
نمونه‌های مشابه دیگری از این فرهنگ در خارج از مرزهای کنونی ایران، در
جمهوری آذربایجان،
ارمنستان،
گرجستان و در مناطقی از قفقاز شناسایی شده است.
از نمونه‌های مشابه این فرهنگ در ایران می‌توان به محلی معروف به پُل باریک، در درّة هُلیلان (
لرستان)، اشاره کرد که در آن تعدادی تبرهای دستی کوچک و ابزارهایی ساخته شده از قلوه سنگ‌های رودخانه‌ای به دست آمده است. (مرتنسن، ص ۱ـ۲)
همچنین آثار کشف شده از محلی به نام گاکیا، در نزدیکی
کرمانشاه، ویژگی‌های بردابالکا را تداعی می‌کند.
۱. Dictionnaire de la Préhistoire, ed. André Leroi-Gourhan, Paris ۱۹۸۸, s.v. "BardaBalka" (by F. Hours).
۲. at BardaBalka", Sumer, vol. ۷ (۱۹۵۱).
۳. Charles L. Redman, The Rise of Civilization: From Early Farmers to Urban Society in the Ancient Near East, San Francisco ۱۹۷۸.
۴. François Valla, "Le Moyen-Orient", in La Préhistoire dans le monde, ed. José Garanger, Paris ۱۹۹۲.
۵. H. E. Jr. Wright and B. Howe, "Preliminary report on soundings".
۶. P. Mortensen, "Survey and soundings in the Holailan Valley ۱۹۷۴", in Proceedings of the ۳rd Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, ed. F. Bagherzadeh, Tehran ۱۹۷۴.
۷. Philip E. L. Smith, Palaeolithic Archaeology in Iran, Philadelphia ۱۹۸۷.
۸. R. J. Braidwood, Seeking the World's First Farmers in Persian Kurdistan, London ۱۹۶۰.
۹. R. Singer and J. J. Wymer, "A Hand-Ax from Northwest Iran: The Question of Human Movement between Africa and Asia in the Lower Palaeolithic Periods", in Views of the Past, ed. L. G. Freeman, The Hague ۱۹۷۸.
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بردابالکا»
