• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

بردوان دانشنامه

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



منبع: عنوان


بردوان، شهری در بنگال غربی هند در ساحل رود دَمودَر است که بیش از هفت میلیون نفر جمعیت دارد. این شهر در سال ۹۸۲ق به تصرف اکبرشاه درآمد و تا پایان حکومت اورنگ زیب در دست تیموریان هند بود. سپس هندوان و مراتهه‌ها بر آن تسلط یافتند و در سال ۱۱۷۳ق به شرکت هند شرقی واگذار شد.
بردوان در دوره اسلامی مرکز آموزش زبان فارسی و عربی بود و مدارس متعددی داشت که مهم‌ترین آنها مدرسه بوهار با کتابخانه‌ای بزرگ از نسخه‌های خطی بود. پس از بسته شدن مدرسه در سال ۱۳۲۲ق، نسخه‌های آن به کتابخانه همایونی کلکته منتقل شد و اکنون با نام گنجینه بوهار در کتابخانه ملی کلکته نگهداری می‌شود.



بَرْدَوان (بردمان)، شهری در ایالت بنگال غربی در هندوستان با ۲۳ درجه و ۱۴ دقیقه و ۱۰ ثانیه عرض شمالی و ۸۷ درجه و ۵۳ دقیقه و ۵۵ ثانیه طول شرقی، در ساحل چپ رودخانه دَمودَر است. جمعیت آن از هفت میلیون تن متجاوز است.


محصول معادن زغال سنگ بردوان به ۵۶۴۹۳۳ تن در سال می‌رسد. و تولیداتی چون ساری ابریشمی و لُنگ و ابزارهای آهنی و اشیای زرین و نقره‌ای و ظروف برنجی وفراورده‌های کشاورزی منابع اصلی ثروت این شهر را تشکیل می‌دهد.


اکبر شاه در سال ۹۸۲ق این شهر را تصرف کرد.
[۱] ابوالفضل بن مبارک علامی، اکبرنامه، ج۳، ص۱۱۹، کلکته ۱۸۷۷ـ۱۸۸۶.
و از آن پس در منابع تاریخی فارسی هند نام بردوان دیده می‌شود.
[۲] جهانگیر، امپراتور هند، جهانگیرنامه، ص۶۵ـ۶۶، توزک جهانگیری، چاپ محمد هاشم، تهران ۱۳۵۹ ش.
[۳] محمد صالح کنبو، عمل صالح، ج۱، ص۴۱۴، الموسوم به شاه جهان نامه، ترتیب و تحشیه غلام یزدانی، چاپ وحید قریشی، لاهور ۱۹۶۷ـ۱۹۷۲.
تا وفات اورنگ زیب (۱۱۱۸ق) این شهر در دست تیموریان هند بود و پس از او هندوان و مراتْهه‌ها بر آن تسلط یافتند.
در سال ۱۱۷۳ به شرکت هند شرقی واگذار شد و از پایان قرن دوازدهم به بعد، به صورت محل دایمی بنیچه و عواید درآمد. پس از درگذشت اورنگ زیب، با اینکه مهاراجه‌ای هندو بر آن استیلا یافت، بردوان ویژگی اسلامی خود را حفظ کرد.


در اواسط قرن دوازدهم در ناحیه بردوان و کنار مدرسه‌هایی که انگلیسی‌ها به راه انداخته بودند و در ۹۳ مدرسه تدریس زبان فارسی و هشت مدرسه عربی تدریس می‌شد. مهمترین مدرسه را صدرالدین فرزند محمد صادق (متوفی ۱۲۱۱ق) در روستایی به نام بوهار بنا کرد که عبدالعلی بحرالعلوم، دانشمند معروف هند، در آن تدریس می‌کرد.
این مدرسه کتابخانه وقفی بزرگی داشت که پُر از کتاب‌های خطّی بود. پس از بسته شدن مدرسه در سال ۱۳۲۲ق، نسخه‌های خطی کتابخانه آن به کتابخانه همایونی کلکته منتقل شد و هم‌اکنون این مجموعه به نام گنجینه بوهار در کتابخانه ملی (همایونی سابق) کلکته نگهداری می‌شود.


گروهی عالم دین و نویسنده و سراینده فارسی نیز از بردوان برخاسته‌اند، از جمله از متأخرین:
حفیظ‌ الدین احمد بردوانی مترجم عیار دانش (به اردو با عنوان خرد افروز) در سال ۱۲۱۷ق
[۴] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۶۵ـ۶۶، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.

منشی محمدی خادم بردوانی، صاحب دیوان خادم.
[۵] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۳۸، ۱۶۷، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.

سید صدرالدین ثانی (متوفی ۱۳۲۳ق).
[۶] ر.ک.: لف روایح المصطفی من ازهار المرتضی
[۷] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۴۷، ۱۷۱ـ۱۷۲، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
[۸] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۷۱ـ۱۷۲، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.

فضل الکریم بردوانی (متوفی ۱۳۲۷ق).
[۹] ر.ک.: لف تبصرة النحو
[۱۰] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۶، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.

مولوی محمد مَنگل کوتی.
[۱۱] ر.ک.: لفِ وقایة الصرف
[۱۲] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۱۹، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.

شمس‌ العلما ولایت حسین شارح دیوان حضرت علی(علیه‌السلام).
[۱۳] ر.ک.: لف ناله حسینی
[۱۴] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۵۶، ۱۱۳، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.

شمس‌العلما حافظ محمد اسحاق بردوانی.
[۱۵] ر.ک.: لف المکنون فی الامثال اللتی تمثل بهاالامین المأمون
[۱۶] حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۲۹ـ۱۳۰، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.

شمس‌ العلما لطف‌ الرحمان، بنیانگذار مدرسه‌ای در منگل کوت.
شمس العلما هدایت حسین که چندین اثر تاریخی فارسی به کوشش او تصحیح و طبع شده است.

قبر بزرگانی چون عبدالله گجراتی، بایزید صوفی و بهرام سقّای بخارایی در بردوان است.


۱. حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۲. جهانگیر، امپراتور هند، جهانگیرنامه: توزک جهانگیری، چاپ محمد هاشم، تهران ۱۳۵۹ ش.
۳. ابوالفضل بن مبارک علامی، اکبرنامه، کلکته ۱۸۷۷ـ۱۸۸۶.
۴. محمد صالح کنبو، عمل صالح، الموسوم به شاه جهان نامه، ترتیب و تحشیه غلام یزدانی، چاپ وحید قریشی، لاهور ۱۹۶۷ـ۱۹۷۲.
۵. Edward Balfour, The cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia, Graz, Austria ۱۹۶۷-۱۹۶۸, s. v."Bardwan".


۱. ↑ ابوالفضل بن مبارک علامی، اکبرنامه، ج۳، ص۱۱۹، کلکته ۱۸۷۷ـ۱۸۸۶.
۲. ↑ جهانگیر، امپراتور هند، جهانگیرنامه، ص۶۵ـ۶۶، توزک جهانگیری، چاپ محمد هاشم، تهران ۱۳۵۹ ش.
۳. ↑ محمد صالح کنبو، عمل صالح، ج۱، ص۴۱۴، الموسوم به شاه جهان نامه، ترتیب و تحشیه غلام یزدانی، چاپ وحید قریشی، لاهور ۱۹۶۷ـ۱۹۷۲.
۴. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۶۵ـ۶۶، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۵. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۳۸، ۱۶۷، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۶. ↑ ر.ک.: لف روایح المصطفی من ازهار المرتضی
۷. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۴۷، ۱۷۱ـ۱۷۲، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۸. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۷۱ـ۱۷۲، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۹. ↑ ر.ک.: لف تبصرة النحو
۱۰. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۶، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۱۱. ↑ ر.ک.: لفِ وقایة الصرف
۱۲. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۱۹، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۱۳. ↑ ر.ک.: لف ناله حسینی
۱۴. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۵۶، ۱۱۳، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.
۱۵. ↑ ر.ک.: لف المکنون فی الامثال اللتی تمثل بهاالامین المأمون
۱۶. ↑ حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ص۱۲۹ـ۱۳۰، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلام‌آباد ۱۳۶۸ ش.



دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بردوان»    






جعبه ابزار