بردوان دانشنامه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بردوان، شهری در
بنگال غربی هند در ساحل رود دَمودَر است که بیش از هفت میلیون نفر
جمعیت دارد. این شهر در سال
۹۸۲ق به تصرف
اکبرشاه درآمد و تا پایان حکومت اورنگ زیب در دست تیموریان
هند بود. سپس هندوان و مراتههها بر آن تسلط یافتند و در سال
۱۱۷۳ق به شرکت هند شرقی واگذار شد.
بردوان در دوره اسلامی مرکز آموزش
زبان فارسی و
عربی بود و مدارس متعددی داشت که مهمترین آنها مدرسه بوهار با کتابخانهای بزرگ از نسخههای خطی بود. پس از بسته شدن مدرسه در سال
۱۳۲۲ق، نسخههای آن به کتابخانه همایونی
کلکته منتقل شد و اکنون با نام گنجینه بوهار در کتابخانه ملی کلکته نگهداری میشود.
بَرْدَوان (بردمان)، شهری در ایالت بنگال غربی در
هندوستان با ۲۳ درجه و ۱۴ دقیقه و ۱۰ ثانیه عرض شمالی و ۸۷ درجه و ۵۳ دقیقه و ۵۵ ثانیه طول شرقی، در ساحل چپ رودخانه دَمودَر است.
جمعیت آن از هفت میلیون تن متجاوز است.
محصول معادن زغال سنگ بردوان به ۵۶۴۹۳۳ تن در سال میرسد. و تولیداتی چون ساری ابریشمی و لُنگ و ابزارهای آهنی و اشیای زرین و
نقرهای و ظروف برنجی وفراوردههای
کشاورزی منابع اصلی ثروت این شهر را تشکیل میدهد.
اکبر شاه در سال
۹۸۲ق این شهر را تصرف کرد.
و از آن پس در منابع تاریخی فارسی هند نام بردوان دیده میشود.
تا وفات اورنگ زیب (
۱۱۱۸ق) این شهر در دست تیموریان هند بود و پس از او هندوان و مراتْههها بر آن تسلط یافتند.
در سال ۱۱۷۳ به شرکت هند شرقی واگذار شد و از پایان قرن دوازدهم به بعد، به صورت محل دایمی بنیچه و عواید درآمد. پس از درگذشت اورنگ زیب، با اینکه مهاراجهای هندو بر آن استیلا یافت، بردوان ویژگی اسلامی خود را حفظ کرد.
در اواسط قرن دوازدهم در ناحیه بردوان و کنار مدرسههایی که انگلیسیها به راه انداخته بودند و در ۹۳ مدرسه تدریس
زبان فارسی و هشت مدرسه
عربی تدریس میشد. مهمترین مدرسه را صدرالدین فرزند محمد صادق (متوفی
۱۲۱۱ق) در روستایی به نام بوهار بنا کرد که
عبدالعلی بحرالعلوم، دانشمند معروف
هند، در آن تدریس میکرد.
این مدرسه کتابخانه وقفی بزرگی داشت که پُر از کتابهای خطّی بود. پس از بسته شدن مدرسه در سال
۱۳۲۲ق، نسخههای خطی کتابخانه آن به کتابخانه همایونی کلکته منتقل شد و هماکنون این مجموعه به نام گنجینه بوهار در کتابخانه ملی (همایونی سابق) کلکته نگهداری میشود.
گروهی عالم دین و نویسنده و سراینده فارسی نیز از بردوان برخاستهاند، از جمله از متأخرین:
حفیظ الدین احمد بردوانی مترجم عیار دانش (به اردو با عنوان خرد افروز) در سال
۱۲۱۷ق منشی محمدی خادم بردوانی، صاحب دیوان خادم.
سید صدرالدین ثانی (متوفی
۱۳۲۳ق).
فضل الکریم بردوانی (متوفی
۱۳۲۷ق).
مولوی محمد مَنگل کوتی.
شمس العلما ولایت حسین شارح دیوان
حضرت علی(علیهالسلام).
شمسالعلما حافظ محمد اسحاق بردوانی.
شمس العلما لطف الرحمان، بنیانگذار مدرسهای در منگل کوت.
شمس العلما هدایت حسین که چندین اثر تاریخی
فارسی به کوشش او تصحیح و طبع شده است.
قبر بزرگانی چون عبدالله گجراتی، بایزید صوفی و بهرام سقّای بخارایی در بردوان است.
۱. حبیب الرحمن آخوندزاده، ثلاثه غسّاله، ترجمه و تعلیقات عارف نوشاهی، اسلامآباد ۱۳۶۸ ش.
۲. جهانگیر، امپراتور هند، جهانگیرنامه: توزک جهانگیری، چاپ محمد هاشم، تهران ۱۳۵۹ ش.
۳. ابوالفضل بن مبارک علامی، اکبرنامه، کلکته ۱۸۷۷ـ۱۸۸۶.
۴. محمد صالح کنبو، عمل صالح، الموسوم به شاه جهان نامه، ترتیب و تحشیه غلام یزدانی، چاپ وحید قریشی، لاهور ۱۹۶۷ـ۱۹۷۲.
۵. Edward Balfour, The cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia, Graz, Austria ۱۹۶۷-۱۹۶۸, s. v."Bardwan".
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «بردوان»