تاثیر تعصب قبیله‌ای در شکل گیری مذاهب (عقاید و مذاهب)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
تاثیر تعصب قبیله‌ای در شکل گیری مذاهب، نخستین اختلاف
امت اسلامی پس از
رحلت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مسئله
خلافت رخ داد؛ جایی که گروه‌های
سقیفه (
انصار و
مهاجرین) با تکیه بر تعصبات قبیله‌ای و معیارهای جاهلی، از ضوابط اصیل اسلامی همچون
تقوا و دانش رویگردان شدند و به جایگاه تنصیصی
امام علی (علیه‌السّلام) پشت کردند.
این رویکرد طایفه‌ای، نخستین بستر شکل‌گیری
تفرقه و
انحراف در ساختار فکری امت اسلامی را رقم زد.
نخستین اختلاف در میان
مسلمانان، پس از در گذشت پیامبر گرامی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مساله خلافت و تعیین جانشین بود.
کسانی که مساله خلافت را یک مقام تنصیصی می‌اندیشیدند، با تکیه بر احادیث
پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) خلافت را از آن امام علی (علیه‌السّلام) می‌دانستند. (مانند
حدیث غدیر، و
حدیث منزلت که در کتاب‌های کلامی به‌طور گسترده پیرامون سند و دلالت آنها بحث شده است.)
در منطق این گروه، هرگز تعصبات قبیله‌ای مطرح نبود و این عقیده، از سخنان رسول گرامی، برخاسته بود.
ولی منطق مخالفان علی (علیه‌السّلام) در سقیفه، چه انصار و چه مهاجر، بر محورهای دیگری دور می‌زد که قدر مشترک آن را گرایش‌های قبیله‌ای و تعصّبات حزبی و در باطن، خود خواهی تشکیل می‌داد. ما، در این جا، نخست منطق انصار، سپس مهاجر را، که مدّعی اولویت در مساله
امامت و خلافت بودند، منعکس می‌سازیم، تا روشن گردد که هر دو گروه، معیار
عصر جاهلیت را مطرح می‌کردند و می‌خواستند از این طریق، صاحب مقام و منصب گردند، در حالی که شایسته هر دو گروه این بود که (برفرض انتخابی بودن مقام امامت) فرد یا گروهی را انتخاب کنند که با دیگر موازین
اسلام منطبق باشد.
زیرا مساله
تقوی و پرهیزکاری، قدرت بر اراده، داشتن بینش صحیح، و اطلاع از اصول و فروع، چیزی نبود که در گزینش خلیفه، به دست فراموشی سپرده شود، ولی متاسفانه، هیچ یک از دو گروه بر این معیارها تکیه نکردند، بلکه هر کدام، خدمات قبیله خود را نسبت به صاحب
رسالت مطرح ساختند.
•
سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۱، ص۶۱.
