• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

تفسیر لغوی صفات خبری توسط ابن تیمیه (عقاید و مذاهب)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



تفسیر لغوی صفات خبری توسط ابن تیمیه به دیدگاه او درباره چگونگی فهم و تفسیر صفاتی از خداوند می‌پردازد که در قرآن و روایات با تعابیری مانند «وجه»، «ید» و «استواء بر عرش» بیان شده‌اند. در این نوشتار، ابتدا مفهوم صفات خبری و دیدگاه علمای اسلام درباره تفسیر این صفات بررسی می‌شود؛ سپس موضع ابن تیمیه در حمل آن‌ها بر معانی لغوی و عرفی و انتقاد او از تأویل‌کنندگان این صفات تبیین می‌گردد.



در اصطلاح علم کلام، بخشی از صفات خدا را، صفات خبری می‌نامند، صفاتی که قرآن و حدیث از آن خبرداده و خرد آن را درک نکرده است، مانند «وجه» و «:ید» و «استواء بر عرش» و نظائر آنها که قسمتی از آنها در قرآن، و برخی دیگر در حدیث نبوی وارد شده است.


شکی نیست که معانی لغوی این صفات، ملازم با جسمانی بودن خدا است زیرا «وجه» به معنی «صورت» و «ید» به معنی دست و «استواء» به معنی استقرار و یا جلوس، از شؤون موجودات امکانی است، و خدای واجب الوجود، منزه از چنین معانی، می‌باشد، از این جهت همه طوائف اسلامی به جز گروه «مجسّمه» با توجه به قرائنی که در سیاق آیات است، معانی خاصی برای این صفات مطرح می‌کنند، که با مراجعه به تفاسیر و کتاب‌های کلامی روشن می‌گردد.


متاسفانه شیخ الاسلام قرن هشتم، اصرار می‌ورزد که آنچه در این باره وارد شده، بر همان معانی لغوی و متداول عرفی باید حمل گردد و کسانی را که این نوع از صفات را به کمک قرائن موجود در آیات و روایات بر معانی مجازی و کنائی حمل می‌کنند، «مُؤَوِّلِه» نامیده و به باد انتقاد می‌گیرد، و به این نیز اکتفا نمی‌کند و می‌گوید: همه صحابه و تابعان نیز بر این عقیده بوده‌اند و ما در آینده، ترجمه عبارت «رساله حمویّه» او را خواهیم آورد.


در این مقاله، دیدگاه ابن تیمیه درباره تفسیر صفات خبری بررسی شده است. صفاتی مانند «وجه»، «ید» و «استواء بر عرش» از جمله صفاتی هستند که در قرآن و روایات وارد شده‌اند و حمل آن‌ها بر معانی لغوی و ظاهری، مستلزم جسمانیت خداوند دانسته شده است. بر همین اساس، علمای اسلامی به‌جز مجسّمه، با توجه به قرائن موجود در آیات و روایات، معانی متناسب با تنزیه الهی برای این صفات مطرح کرده‌اند. در مقابل، ابن تیمیه بر حمل این صفات بر معانی لغوی و عرفی اصرار ورزیده و مخالفان این دیدگاه را به تأویل متهم کرده است.


• سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۳، ص۲۱.    






جعبه ابزار