تفسیر لغوی صفات خبری توسط ابن تیمیه (عقاید و مذاهب)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
تفسیر لغوی صفات خبری توسط ابن تیمیه به دیدگاه او درباره چگونگی فهم و تفسیر صفاتی از خداوند میپردازد که در
قرآن و
روایات با تعابیری مانند «
وجه»، «
ید» و «
استواء بر عرش» بیان شدهاند. در این نوشتار، ابتدا مفهوم صفات خبری و دیدگاه علمای اسلام درباره تفسیر این صفات بررسی میشود؛ سپس موضع
ابن تیمیه در حمل آنها بر معانی لغوی و عرفی و انتقاد او از تأویلکنندگان این صفات تبیین میگردد.
در اصطلاح
علم کلام، بخشی از
صفات خدا را، صفات خبری مینامند، صفاتی که قرآن و حدیث از آن خبرداده و خرد آن را درک نکرده است، مانند «وجه» و «:ید» و «استواء بر عرش» و نظائر آنها که قسمتی از آنها در قرآن، و برخی دیگر در حدیث نبوی وارد شده است.
شکی نیست که معانی لغوی این صفات، ملازم با جسمانی بودن خدا است زیرا «وجه» به معنی «صورت» و «ید» به معنی دست و «استواء» به معنی
استقرار و یا جلوس، از شؤون موجودات امکانی است، و خدای
واجب الوجود، منزه از چنین معانی، میباشد، از این جهت همه طوائف اسلامی به جز گروه «
مجسّمه» با توجه به قرائنی که در سیاق آیات است، معانی خاصی برای این صفات مطرح میکنند، که با مراجعه به تفاسیر و کتابهای کلامی روشن میگردد.
متاسفانه
شیخ الاسلام قرن هشتم، اصرار میورزد که آنچه در این باره وارد شده، بر همان معانی لغوی و متداول عرفی باید حمل گردد و کسانی را که این نوع از صفات را به کمک قرائن موجود در آیات و روایات بر معانی مجازی و کنائی حمل میکنند، «
مُؤَوِّلِه» نامیده و به باد انتقاد میگیرد، و به این نیز اکتفا نمیکند و میگوید: همه
صحابه و
تابعان نیز بر این عقیده بودهاند و ما در آینده، ترجمه عبارت «رساله حمویّه» او را خواهیم آورد.
در این مقاله، دیدگاه ابن تیمیه درباره تفسیر صفات خبری بررسی شده است. صفاتی مانند «وجه»، «ید» و «استواء بر عرش» از جمله صفاتی هستند که در قرآن و روایات وارد شدهاند و حمل آنها بر معانی لغوی و ظاهری، مستلزم
جسمانیت خداوند دانسته شده است. بر همین اساس، علمای اسلامی بهجز مجسّمه، با توجه به قرائن موجود در آیات و روایات، معانی متناسب با تنزیه الهی برای این صفات مطرح کردهاند. در مقابل، ابن تیمیه بر حمل این صفات بر معانی لغوی و عرفی اصرار ورزیده و مخالفان این دیدگاه را به تأویل متهم کرده است.
•
سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۳، ص۲۱.