دولت جائر (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
دولت جائر در اندیشه سیاسی، به حکومتی گفته میشود که فاقد
مشروعیت دینی یا قانونی است و منبع اقتدار آن با باورهای مردم ناسازگار باشد.
مشروعیت شرط اصلی تبدیل قدرت طبیعی به اقتدار سیاسی و تمایز آن از زور است.
بر اساس دیدگاه رابرت دال، مشروعیت زمانی تحقق مییابد که مردم حکومت را شایسته، درستکار و اخلاقی بدانند.
در اندیشه اسلامی، مشروعیت حکومت از سوی
خداوند و
پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) و
ائمه (علیهمالسلام) تعیین میشود و هر دولتی که به این منبع متصل نباشد،
دولت جائر به شمار میآید.
با این حال، کارآمدی و تداوم چنین حکومتی نیازمند پذیرش و همراهی مردم است.
دولتى نامشروع و غيرقانونى كه منبع مشروعيت آن مغاير با اعتقادات حكومتشوندگان باشد.
عادل يا
جائر بودن دولت ارتباط مستقيم و غيرقابل انفكاک با مفهوم مشروعيت دارد و مشروعيت ويژگى است كه قدرت را به اقتدار و قدرت طبيعى را به
قدرت سیاسی منظم تبديل مىكند و اعمال آن قدرت را حقانى مىكند كه در فقدان آن، قدرت به زور تبديل مىشود.
با تساهل مىتوان پذيرش درونى يک قدرت توسط افراد تحت سطه را معناى اين واژه دانست.
رابرت دال در مورد مشروعيت مىگويد: وقتى حكومتى مشروعيت دارد كه
مردم تحت فرمان، اعتقاد راستين داشته باشند بر اينكه ساختارها، عملكردها، اقدامات، تصميمات، سياستها، مقامات، رهبران و حكومت از شايستگى، درستكارى يا خير اخلاقى برخوردار باشند.
به عبارتى مشروعيت به معناى توانايى ايجاد و حفظ اين اعتقاد است كه نظام سياسى موجود براى
جامعه مناسب است و مردم بايد بىاكراه از آن
اطاعت كنند و آن را شايسته پذيرش و احترام بدانند.
در مباحث اسلامى منبع مشروعيت حكومت، انتصاب آن به خالق هستى خداوند متعال است. پس هر نوع دولت و حكومتى كه مشروعيت آن متصل به خداوند و رسول (صلیاللهعلیهوآله) و ائمه (علیهمالسلام) نباشد،
دولت جائر تلقى خواهد شد.
البته لازم به ذكر است كه تحقق عملى حكومت و كارآمدى آن علاوه بر مشروعيت الهى - دينى مستلزم همراهى مردم با آن است.
• عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۶۴-۶۵.
