رضخ (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
رضخ در
فقه اسلامی نوعی پاداش است که به کسانی داده میشود که سهمی در غنائم جنگی ندارند اما در پیشبرد
جهاد نقش داشتهاند.
این پاداش شامل زنان
مسلمان و برخی غیرمسلمانانی است که به جبهه
اسلام در امور امدادی، درمانی و پشتیبانی کمک کردهاند.
برخی فقها پرداخت رضخ به غیرمسلمانان را تنها از منابع مطمئن مانند مصارف
زکات مجاز دانستهاند و یاری گرفتن از آنان را مشروط به اطمینان میدانند.
فقهای
شیعه برخی مسلمانان کماطلاع یا اعراب مسلمان را که در جهاد شرکت داشتهاند، از سهم غنائم محروم و مشمول رضخ کردهاند.
هدف از اختصاص رضخ به این گروه کنترل انگیزههای غارتگری و تنظیم مشارکت آنان در عملیات جنگی بوده است.
«رضخ» عبارت از نوعى پاداش است كه به كسانى كه داراى سهم در غنايم جنگى نيستند، ولى در پيشبرد جهاد و غنايم نقشى داشتهاند، پرداخت مىشود.
تخصيص «رضخ» به كسانى كه بنا به امر و
اذن امام و
دولت اسلامی در جبهه شركت كردهاند، صورت مىگيرد، مانند:
زنان مسلمان و يا افرادى از غيرمسلمانان كه در جنگ به نفع جبهه اسلام مشاركت و به عمليات امدادى، درمانى و پشتيبانى كمک مىكنند.
بعضى از فقها در پرداخت پاداش از غنايم (رضخ) به غير مسلمانانى كه در جهاد مشاركت داشتهاند، ترديد كرده و پاداش آنان را از سهم مؤلفه قلوبهم كه از مصارف زكات است؛ قابل پرداخت دانستهاند و اصولا [يارى گرفتن از كفار را جز در مواردى كه مورد اطمينان مىباشند محل اشكال شمردهاند. (۱)
بسيارى از فقهاى شيعه مانند
شیخ طوسی در
المبسوط و
علامه حلی در «
النهایه» افرادى را كه به زبان مسلمانند، ولى معرفت كافى و اطلاع در حد متعارف نسبت به
معارف و
احکام اسلام ندارند و چيزى جز نام اسلام نمیشناسند (در صورتى كه در جهاد شركت داشته باشند) برخوردار از سهم غنيمت ندانسته و براى آنان حق «رضخ» قائل شدهاند.
در
اصطلاح قرآنی و فقهى به اين گروه از مسلمانان «اعرابى» گفته مىشود.
جز، ابن ادريس، ديگر فقها در اين مسئله نظر مخالف ندادهاند و ابن ادريس باوجود اجماعى بودن محروميت اعراب مسلمان از غنايم و اختصاص «رضخ» به آنها اين نظريه را مخالف با اصول و مسلميات ضرورى دانسته و گفته است فرقى بين اين گروه از مسلمانان و ديگران نيست و رواياتى كه دلالت بر تفاوت اين دو گروه مىكند داراى شذوذ هستند و برخى از اين روايات اختصاص به موارد قراردادى دارد كه
پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) با جمعى از اعراب مسلمان پيمان بست كه در جاى خود بمانند و در صورتى كه دشمن تهاجم نمايد، آنها را برانند، اما در غنايم مشاركتى نداشته باشند. (۲)
شايد محروم كردن اعراب مسلمان از غنايم جنگى به اين دليل باشد كه آنان به دليل عدم آشنايى با اهداف و احكام جهاد ممكن است به انگيزه غارت در جهاد شركت كنند و براى از ميان بردن اين نيّت و انگيزه و آثار ناشى از آن.
از ابتداء به آنان تفهيم مىشود كه مشاركت آنان در جهاد مشروط به عدم داشتن سهم از غنيمت است و به اين ترتيب عمليات رزمى آنان قابل كنترل مىشود. (۳)
منابع دیگر:
۱ - مستدرك الوسيله، باب ۶۱ از ابواب جهاد به نقل از جواهر الكلام ۱۹۳/۲۱؛
۲ - وسائل الشيعه ۸۵/۱۱؛
۳ - فقه سياسى ۲۷۷/۶-۲۷۶.
•
زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۱۰۲-۱۰۳.
