رهبری و نیروهای مسلح (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
رهبری و نیروهای مسلح ارتش جمهوری اسلامی، مأموریت پاسداری از
استقلال و نظام با خصلت مکتبی و مردمی دارد.
کنترل و
هدایت ارتش مستقیماً توسط
رهبری از طریق تعیین رئیس ستاد و فرماندهان سهگانه اعمال میشود.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سازمانی با هدف اصلی نگهبانی از دستاوردهای
انقلاب اسلامی تأسیس شد.
وظایف سپاه شامل مبارزه با براندازان، حفظ نظم و همکاری با ارتش و نهادهای اطلاعاتی کشور است.
ساختار فرماندهی سپاه متمرکز است و نصب فرمانده کل آن مستقیماً توسط رهبری و بدون مشورت شورای عالی دفاع صورت میگیرد.
بسیج ملی (مستضعفین) جهت آموزش نظامی همگانی و آمادگی دفاعی همه
مسلمانان بر اساس اصل ۱۵۱ ایجاد شد.
سازمان بسیج ملی در نهایت در سال (۱۳۵۹ هـ.ش) در سپاه پاسداران ادغام گردید و زیر نظر فرماندهی کل سپاه قرار گرفت.
هدف از تشكيل ارتش
جمهوری اسلامی ایران بنابر اصل يكصد و چهل و سوم پاسدارى از استقلال و تماميت ارضى و نظام جمهورى اسلامى كشور است و چنين هدفى ايجاب مىكند كه ارتش، خصلتى مكتبى و مردمى داشته باشد و به اهداف انقلاب اسلامى مؤمن و در راه تحقق آن فداكار باشد. (اصل ۱۴۴)
از آنجا كه تشكيلات از فرد به وجود مىآيد ارتش جمهورى اسلامى
ایران بايد افرادى شايسته را به خدمت بپذيرد و از استخدام افراد خارجى مبرّا باشد. (اصل ۱۴۵)
براى حفظ استقلال كشور، ارتش در برابر قدرتهاى خارجى ضرورتى است اجتنابناپذير و از آنجا كه وجود پايگاهها و مستشاران خارجى نوعى نقض استقلال ارتش و نهايتاً ناقض استقلال كشور است.
قانون اساسى در اصل يكصد و چهل و ششم استقرار هر نوع پايگاه نظامى خارجى در كشور را هر چند به عنوان استفادههاى صلحآميز باشد ممنوع دانسته و در اصل هشتاد و دوم استخدام كارشناسان خارجى را از طرف دولت ممنوع شمرده مگر در موارد ضرورت با تصويب مجلس شوراى اسلامى.
به دليل مكتبى بودن ارتش
جمهوری اسلامی ایران دولت بايد در زمان صلح از افراد و تجهيزات فنى ارتش در كارهاى امدادى، آموزشى، توليدى و
جهاد سازندگى با رعايت كامل موازين عدل اسلامى استفاده كند در حدى كه به آمادگى رزمى ارتش آسيبى وارد نيايد. (اصل ۱۴۷)
طبيعى است ارتشى كه با اين ويژگیها در قانون اساسى توصيف شده بايد توسط
رهبری هدايت و كنترل شود.
ابزار
هدایت و كنترل رهبرى در ارتش از دو طريق انجام مىگيرد:
۱. تعيين رئيس ستاد ارتش.
۲. تعيين فرماندهان نيروهاى سهگانه.
بر اساس قانون اساسى مصوب ۵۸ براى انتقال هدايت و كنترل رهبرى به ارتش، شوراى عالى دفاع نقش عمدهاى را بر عهده داشت و اعضاى شوراى عالى دفاع به منزله مشاوران نظامى رهبر محسوب شدند.
دخالت رهبرى در تعيين فرماندهان نيروهاى سهگانه به طور مستقيم با وجود اينكه رئيس ستاد ارتش توسط رهبرى تعيين مىشود به دليل آن است كه نقش رئيس ستاد ارتش نقش فرماندهى كل نيروهاى ارتش نيست بلكه او هماهنگكننده نيروهاى سهگانه است و از سوى ديگر اين شيوه خود مقتضاى فرماندهى كل نيروهاى مسلح است و معنى فرماندهى كل حضور در نيروهاى سهگانه از طريق نصب فرماندهان به طور مستقيم است.
در صورتى كه در مورد مديريت سياسى با نصب نخست وزير تعيين وزراء بر عهده نخست وزير گذارده مىشود و اختلاف اين دو مورد به لحاظ تفاوت ماهوى است كه بين مديريت نظامى و مديريت سياسى وجود دارد و اولى هدايت و كنترل مستقيم و بيشترى را ايجاب مىكند.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامى گرچه به ظاهر جزیى از نيروهاى مسلح جمهورى اسلامى ايران به شمار مىرود ولى هدف تشكيلاتى آن با اهداف سازمانى ارتش كاملاً متفاوت مىباشد.
از آنجا كه تشكيل سپاه بر اساس ضرورتهاى
انقلاب صورت گرفت در
قانون اساسی هدف اصلى آن نگهبانى از انقلاب و دستاوردهاى آن معرفى گرديد. (اصل۱۵۰)
اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب مصوب (۱۳۶۱/۶/۱۵ هـ.ش) مجلس شوراى اسلامى
در ماده ۱ در ادامه هدف فوق، كوشش مستمر در راه تحقق آرمانهاى الهى و گسترش
حاکمیت قانون
خدا طبق قوانينى
جمهوری اسلامی ایران و تقويت كامل بنيه دفاعى جمهورى اسلامى از طريق همكارى با ساير نيروهاى مسلح و آموزش نظامى و سازماندهى نيروهاى مردمى را جزیى از اهداف سازمانى سپاه شمرده است.
وظایف سپاه پاسداران طبق اساسنامه فوق به شرح زير است:
۱. مبارزه قانونى با عوامل و جريانهایى كه در صدد خرابكارى، براندازى نظام جمهورى اسلامى و يا اقدام عليه انقلاب اسلامى ايران هستند.
۲. مبارزه قانونى با عواملى كه با توسل به قوه قهريه در صدد نفى حاكميت قوانين جمهورى اسلامى باشند.
۳. اقدام همانند ديگر نيروهاى انتظامى در جهت خلع سلاح كسانى كه بدون مجوز قانونى اسلحه و مهمات حمل و نگهدارى مىنمايند.
۴. همكارى با نيروهاى انتظامى در مواقع لزوم در جهت برقرارى نظم و امنيت و حاكميت قانون كشور.
۵. همكارى با ديگر نيروهاى انتظامى در جهت حفاظت به تشخيص شوراى تأمين محل.
۶. همكارى با ارتش جمهورى اسلامى ايران در مواقع لزوم در جهت پاسدارى از استقلال و تماميت ارضى و نظام جمهورى اسلامى ايران.
۷. همكارى با ارگان اطلاعاتى كل كشور.
۸. برنامهريزى، سازماندهى، اداره و فرماندهى و اجراى آموزشهاى عقيدتى، سياسى و نظامى اعضاى بسيج مستضعفين بر طبق موازين اسلامى.
۹. مشاركت در عمليات امدادى با رعايت كامل موازين عدل اسلامى در زمان صلح.
۱۰. پرورش و آموزش اعضا سپاه طبق تعاليم و موازين اسلامى مبنى بر رهنمودهاى ولايت فقيه در زمينههاى عقيدتى، سياسى و نظامى در جهت كسب توان لازم به منظور انجام مأموريتهاى محوله.
در تشكيلات فرماندهى سپاه، مقام
رهبری به عنوان فرمانده كل قوا تعيين كننده سلسلهمراتب فرماندهى است كه با نصب فرمانده كل سپاه بافت سازمانى سپاه بصورت فرماندهى متمركز توأم با حفظ سلسلهمراتب و رعايت نظم و انضباط كامل بدين شرح تشكيل مىگردد:
۱. فرمانده كل سپاه؛
۲. فرماندهان مناطق؛
۳. فرماندهان نواحى؛
۴. فرماندهان پايگاهها؛
۵. فرماندهان پاسگاهها.
از نظر
قانون اساسی در نصب فرمانده كل سپاه احتياج به مشاوره و نظر خواهى از شوراى عالى دفاع ندارد و اين به دليل ماهيت مكتبى سپاه و ارتباط مستقيم آن با
رهبری انقلاب است.
از آنجا كه مسئوليت دفاعى در
نظام سیاسی اسلام به صورت واجب كفایى و بر عهده كليه مسلمانانى است كه توانایى مشاركت در امر دفاع را دارند و از سوى ديگر كسب توانایى دفاعى بر همه افراد
جامعه اسلامی به عنوان يک فريضه مقرر شده است.
(وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اِسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِبٰاطِ اَلْخَيْلِ) اصل يكصد و پنجاه و يكم قانون اساسى بنابراين اساس اسلامى دولت را موظف كرده است كه براى همه افراد كشور برنامه و امكانات آموزش نظامى بر طبق موازين اسلامى فراهم آورد به طورى كه همه افراد همواره توانایى دفاع مسلحانه از كشور و نظام جمهورى اسلامى را داشته باشند.
شوراى انقلاب اسلامى براى اولين بار در تاريخ (۱۳۵۹/۲/۲۸ هـ.ش) پيرو فرمان رهبر انقلاب مبنى بر ايجاد، آموزش و بسيج ارتش بيست ميليونى جهت پيشگيرى و مقابله با هر گونه تهديد و تجاوز نظامى، سياسى، اقتصادى، فرهنگى و سوانح طبيعى سازمانى به نام سازمان بسيج ملى زير نظر فرمانده كل قوا و وابسته به وزارت كشور تشكيل داد
و لايحه قانونى تشكيل سازمان بسيج ملى نيز در تاريخ (۱۳۵۹/۴/۱۹ هـ.ش) به تصويب شوراى انقلاب جمهورى اسلامى ايران رسيد.
وظايف كلى سازمان بسيج ملى به شرح زير اعلام گرديد:
۱. تهيه و اجراى برنامههاى تعليمات نظامى، عقيدتى و حفاظتى براى كليه داوطلبان ارتش بيست ميليونى در سراسر كشور.
۲. سازماندهى و تجهيز كليه داوطلبان متعهد براى مبارزه و دفاع در برابر تجاوز، تهديد و دخالت دشمنان خارجى و عوامل سر سپرده داخلى آنان.
۳. تهيه طرحها و برنامههاى ضرورى متناسب با شرايط روز.
۴. ايجاد آمادگى در مردم به منظور پيشگيرى از بروز سوانح طبيعى و حوادث غير مترقبه و مقابله با آثار آنها.
۵. نظارت بر اقدامات انجام شده و تقديم گزارشات لازم به مراجع ذيربط.
در اين مصوبه تعيين خطمشى كلى بسيج بر عهده شوراى عالى دفاع نهاده شده است.
مجلس شوراى اسلامى طى مصوبهاى در تاريخ (۱۳۵۹/۱۰/۲۸ هـ.ش) سازمان بسيج ملى (مستضعفين) را در سپاه پاسداران ادغام نمود و فرماندهى آن را به سپاه پاسداران واگذار كرد.
سرانجام در تاريخ (۱۳۶۱/۶/۱۵ هـ.ش) اساسنامه واحد بسيج مستضعفين در ضمن اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامى توسط مجلس شوراى اسلامى به تصويب رسيد
و طبق اين اساسنامه تشكيل هستههاى مقاومت محلى با همكارى روحانيون و معتمدين محل و شوراهاى محلى قانونى در سطح كليه محلات كشور بر عهده سپاه پاسداران قرار گرفت
افراد ارتش بيست ميليونى به صورت زير دستهبندى شد:
الف. اعضاى عادى كه از كليه اقشار معتقد به
قانون اساسی و اهداف
انقلاب اسلامی كه پس از آموزش به عضويت در آمدهاند سازماندهى مىشوند.
ب. اعضاى فعال كه با برنامههاى ويژه و تداوم آموزش انسجام آنها حفظ مىشود.
ج. اعضاى ويژه كه در حد صلاحيت يک پاسدار هستند.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۱، ص۴۹۲-۴۹۷.
