روشنیه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
رَوْشَنيّه، نام پیروان
بایزید انصاری است که در
افغانستان می‌زیست و او را پیر روشن می‌خواندند.
بایزید آیینی آمیزه از
اسلام و
مسیحیت داشت و
کتاب خیرالبیان را، که کهن‌ترین اثر پشتو دانسته می‌شود، به او نسبت می‌دهند.
او خود را
مسیح و
مهدی می‌نامید، مردم را به
ریاضت فرامی‌خواند و در
جامعه به اصلاحات می‌پرداخت.
از تعالیمش نفی
قبله در
نماز و بی‌نیازی
غسل از
آب بود و مخالفان خود را با استناد به
قرآن کشتنی می‌دانست.
او و فرزندانش به
راهزنی و گردآوری
خمس اموال در
بیت‌المال می‌پرداختند تا اینکه در
سال ۹۹۴ ه.ق به‌دست خوانین پشتون کشته شد.
پيروان ابويزيد (بايزيد انصارى) هستند كه در افغانستان مى‌زيست و او را پير روشن مى‌خواندند.
در كتاب
دبستان المذاهب آمده است: «حضرت ميان بايزيد انصارى خلف شيخ عبداللّه است كه به هفت پشت به شيخ سراج‌الدين انصارى مى‌رسد و در ايام اواخر حكومت افغان، در شهر
جلندهر پنجاب متولد گشت، چون به رشد رسيد به رياضت پرداخت و جمعى از ارادت او منفعت ديدند.»
مذهب وى تلفيقى از اسلام و مسيحيت بود.
پير روشن، خود را مسيح مى‌خواند و در جامعه به اصلاحات مى‌پرداخت.
وی صاحب امالى يعنى
مجالس است كه آنها را در كتابى به نام خيرالبيان گردآورده‌اند.
ظاهرا اين كتاب، قديمى‌ترين اثر به زبان پشتو است.
كتاب خيرالبيان را به چهار زبان گفته و آن به
عربی،
پارسی، هندى و پشتو يعنى لغت افغان نگاشته است.
آن را خطابى از
حق تعالی بر حضرت بايزيد دانند و صحيفه امر الهى شمرند.
وى كتابى ديگر دارد به نام
حالنامه كه در آنجا احوال خود را شرح داده است.
او تصانيف بسياری به عربى، پارسى، هندى و افغانى دارد.
او خود را مهدى و مسيح خواند و مردم را به رياضت امر مى‌كرد.
وی در نماز جهت را تعيين نمى‌نمود، يعنى روى به قبله نمى‌ايستاد و مى‌گفت:
(. . . فَأَيْنَمٰا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ. . .) «هركجا كه روى كنيد همان‌جا روى خداست.»
او مى‌گفت: غسل را به آب حاجت نيست، چه همين كه
باد رسد تن پاک مى‌شود؛ زيرا چهار عنصر از
مطهرات است.
او مى‌گفت: هركه خدا را و خود را نشناسد آدمى نيست و مانند
گاو و
گوسفند مى‌باشد و كشتن او جايز است.
بنابراين مخالفان خود را كشتن مى‌فرمود و مى‌گفت:
(. . . أُولٰئِكَ كَالْأَنْعٰامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ) همچنین می‌گفت: هركه خود را نشناسد، خبر از زندگى جاويد و
حیات ابدی ندارد و مرده است، و مال آنان كه وارثان اين چنين مرده باشند، به زندگانى رسد.
او و فرزندانش مدت‌ها راهزنى مى‌كردند و اموال از
مسلمانان و غيره ستده خمس اموال در بيت‌المال مى‌داشت.
وقتی احتياج ايشان مرتفع مى‌شد بر اهل
استحقاق قسمت مى‌كرد.
پير روشن، از معاصران همايون پادشاه گوركانى هند بود.
مذهب او در
سال ۹۴۹ هجری رواج يافت و سرانجام خروج كرد.
تا اينكه توسط خوانين پشتون، در سال ۹۹۴ هـ.ق به
قتل رسيد. (به دار آويخته شد.)
قبر او بهتپور از كوهستان افغانان در پشتونستان است.
•
مشکور، محمدجواد؛ مدیرشانه چی، کاظم، فرهنگ فرق اسلامی، ج۱، ص۲۰۵-۲۰۷.
