سنت (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
سنت در
فقه شیعه، سنت به گفتار، رفتار و تأیید معصوم اطلاق میشود که به طور قطعی یا ظنی معتبر نقل شده باشد.
منظور از معصوم
پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و
ائمه معصومین (علیهالسلام) هستند که گفتار و سیره آنان کاشف از
احکام وحی دانسته میشود.
فقهای شیعه سنت معصومان را در کنار قرآن از منابع اصلی استنباط
احکام الهی میدانند.
در مقابل، فقهای اهل سنت تنها سنت پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) را معتبر دانسته و گاه به گفتار و عمل صحابه نیز استناد میکنند.
سنت در
فقه سیاسی شامل احادیث و سیرههای سیاسی پیامبر و ائمه است که در منابعی چون «
السیر»، «
المغازی»، «
المواثیق» و «
المکاتیب» گردآوری شدهاند.
در اصطلاح فقهاى شيعه، مفهوم سنت عبارت از گفتار، عمل و تأييدى است كه از معصوم به طور قطعى (متواتر) و يا ظنى معتبر (خبر واحد) به دست ما رسيده باشد.
كلمه
معصوم در اين تفسير شامل پيامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و
عترت معصوم وى مىشود.
به اعتقاد شيعه همانطور كه سنت پيامبر حاكى از وحى بوده و عمل به آن به دستور
قرآن الزامى است، (۱) همچنين كاشفيت و دليل بودن سنت ائمه معصومين (علیهالسلام) نسبت به احكام وحى از راه قرآن و سنت پيامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) ثابت شده است. (۲)
فقهاى اهل سنت تنها گفتار، عمل و تأييد پيامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) را به عنوان سنت و منبع استنباط
احکام الهی مىدانند؛ گرچه در عمل در برخى موارد به گفته و عمل و تأييد صحابه نيز، استناد مىكنند.
منبع بودن و اعتبار (حجيت) گفتار، عمل و تأييد ائمه معصومين (علیهالسلام) از نظر شيعه منافاتى با پايان يافتن وحى پس از
رحلت پيامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) ندارد، زيرا گفتار و عمل و تأييد ائمه (علیهالسلام) حاكى از مضمون وحى نازل شده بر پيامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) است.
در حقيقت آنان از جانب
خدا براى بيان احكام
دین آن گونه كه بر پيامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) وحى شده، منصوب شدهاند.
مواردى از سنت كه در رابطه با مسائل فقه سياسى است، بخش قابل توجهى از احاديث و سيره سياسى پيامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و ائمه (علیهالسلام) را شامل مىشود كه بخشى از آن تحت عناوينى چون «
السير» و «
المغازى» و «
الموائيق» و «
المكاتيب» و غيره دستهبندى وتدوين شده، ولى بخشهاى ديگر همجنان در لابهلاى كتب
احادیث و سيرهها به طور پراكنده جمعآورى شده است.
منابع دیگر:
۱ - به دليل آياتى چون: مٰا يَنْطِقُ عَنِ اَلْهَوىٰ إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْيٌ يُوحىٰ و آيات ديگر؛
۲ - به دليل آياتى چون: أَطِيعُوا اَللّٰهَ وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ و نيز به دليل احاديثى مانند حديث ثقلين و منزلت.
•
زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۱۴۶.
