شعر معاصر حسینی (شعر عاشورایی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
«
رثا»، از صادقترین
اغراض شعری است که گوی سبقت را از دیگر
فنون شعری ربوده است، اما در دوره معاصر با روح
حماسه، امید و مبارزه همراه شده است.
همچنین
قالبهایی چون
مدح،
هجو، حماسه و
حکمت در
اشعار عاشورایی حضوری پررنگ دارند و شاعران از طریق آنها فضایل
امام حسین (علیهالسلام) و یاراناش، ظلمستیزی و آزادگی را بازتاب میدهند.
شعر معاصر حسینی، علاوه بر روایت واقعه
کربلا، به مسائل سیاسی و اجتماعی جهان
اسلام نیز توجه کرده و عاشورا را الگویی برای مقاومت، عدالتخواهی و مبارزه با ظلم معرفی میکند.
در این دوره، نمادهای عاشورایی به زبان مشترک
شاعران با گرایشهای مختلف تبدیل شده و قیام
امام حسین (علیهالسلام) به عنوان نماد جاودانه آزادی و ایستادگی شناخته میشود.
در میان اغراض شعری
شعر معاصر حسینی، همچنان «رثا»، از صادقترین اغراض شعری است که گوی سبقت را از دیگر فنون شعری ربوده است، زیرا از دلهای سوخته و عواطف سرشار سرچشمه میگیرد و همراه با درد آه و آتشی است که از دل
مرثیهسرا برمیخیزد.
شعر حسینی، در همه عصرها، مملو از
رثای دردناک است که به صورتی غالب و تأثیرگذار، اثر شاعران را در هر فنّی پوشش داده است.
تراژدی دردناک عاشورا، از عوامل عمده این رنگآمیزی در
اشعار عرب است. از اینرو است که هر چه زمان به عاشورا نزدیکتر میشود، سوز و گداز و حرارت رثا بیشتر و عمق فاجعه در ترنّم حزین شاعران فزونتر میشود.
تفاوت عمدهای که در رثای این دوره نسبت به دورههای گذشته شعر حسینی به چشم میخورد، وجود روح حماسه و امید زندگی در آن است که در قرون گذشته به سمت یأس و خاموشی سوق داده شده بود.
احمد امین میگوید:
«این حوادث ـ قتل شیعیان و فشار بر آنان ـ با فاجعه قتل حسین (علیهالسلام) و اهل بیت او آغاز گردید.
قصاید اشکبار،
خطابههای آتشین، گفتار از خون برخاسته، انعکاسی برای خونهای ریخته شده و پیکرهای به خاک غلتیده بود.
این یاد، در همه نسلها اندوه را زنده میکرد و اندوه نیز
ادب را برپا میداشت...»
رثای معاصر با وجود حفظ بسیاری از
شیوههای قدیم، از نظر محتوا از روح بدبینی و خمودگی که در قرون گذشته بر آن حاکم گردیده بود فاصله میگیرد.
در دهههای اخیر با شروع نهضتهای آزادیبخش در کشورهای اسلامی، رثا به سرعت جای خود را به
فخر و حماسه میدهد.
از جلوههای مهم رثا در
شعر معاصر به موارد زیر میتوان اشاره نمود:
برخی شاعران به پیروی از
سبک قدیم شعر عربی، بر اطلال و دمن به جای مانده از یاران سفر کرده گریستهاند.
اما شاعر حسینی، تداوم زندگی محبوب کربلایی خویش را یادآور میشود و با ترسیم خرابیهای بهجامانده از دیار یار، از ظلم و ستمی که دشمن به اهل و کاشانه آنان روا نموده است میگوید و شدت مصیبت
اهل بیت (علیهمالسلام) را در رثای خویش مجسّم میکند.
در اکثر
مرثیههایی که به
سبک کلاسیک سروده شده است سخن از اشک و آه است.
رثای برخی
شاعران معاصر از عشق زائدالوصف درونشان پرده برمیدارد.
از نکات بارز در
مرثیههای حسینی، بهکارگیری
وصف است.
وصف تشنگی حسین (علیهالسلام) و اطفال آن حضرت، سر بریده و رفتار زشت و متأثرکننده یزید در اهانت به سر، وضعیت دلخراش اسرا و...
صحنههایی که عرش را به لرزه درمیآورد و همه چیز را به گریه وامیدارد.
مرثیههای حسینی در دهههای اخیر تپش زندگی و روح ماندن را به خواننده منتقل میکند.
شاعر لبنانی، حسین (علیهالسلام) و
کربلا را در جنوب مییابد. او کربلا را رمزی میبیند که در درگیری
جنوب لبنان تمثل یافته است.
اشعار حسینی گرچه به صورت غالب رنگ و بوی ماتم و رثا دارد، ولی مدح فضایل حضرت (علیهالسلام) و اصحاب ایشان نیز شعر برخی شاعران را طراوت بخشیده است.
این ستایشها به گونهای ناخودآگاه و خودجوش به واسطه عشق و عظمتی که
شاعر شیعی نسبت به خاندان
پیامبر (صلّیاللهعلیهوآله) احساس میکرد فوران میکند و اکثراً صدق و صفای شاعر را به نمایش میگذارد.
عمدهترین مسائلی که فنّ مدح در عصر حاضر بدان پرداخته عبارتاند از:
از مصادیق بارز مدح در شعر حسینی، ذکر پدران، اجداد و خاندان پاک حضرت است.
ذکر خصوصیات قهرمانان کربلا به شیوههای مختلف در شعر معاصر آمده است.
این مدایح مقدمهای است برای تحرک و جنبش و دعوتی است به سیر در مسیر حسین (علیهالسلام).
هجو را در تقابل مدح دانستهاند.
بالطبع
شاعر مدیحهسرا دشمن ممدوح را شایسته هجو و طعن میداند و زبان به نکوهش او میگشاید.
شاعران معاصر، خصوصاً در دهههای اخیر بسیار در این فن سرودهاند.
حماسه حسینی در اشعار معاصر با حماسه انقلابیون در سراسر سرزمینهای اسلامی درآمیخته است.
• محمدزاده، مرضیه،
دانشنامه شعر عاشورایی، ج۱، ص۵۲۳.
