شورای امنیت آخرین امید صلح (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شورای امنیت آخرین امید صلح شورای امنیت
سازمان ملل متحد نقش محوری در حفظ
صلح و
امنیت بینالمللی دارد.
حق وتوی اعضای دائم آن، به ویژه پنج قدرت بزرگ، میتواند تصمیمات شورا را تحت تاثیر منافع آنها قرار دهد.
مجمع عمومی سازمان ملل برای جبران این محدودیت، اختیاراتی برای صدور توصیهها و ایجاد کمیتههای ویژه حفظ صلح دریافت کرده است.
ناتوانی عملی شورا و پیچیدگیهای سیاسی جهانی اغلب مانع اجرای مؤثر تصمیمات میشود.
تجربه نزدیک به ۴۰ سال گذشته نشان داده است که سازمان ملل علیرغم تلاشها، در حل بسیاری از بحرانها و حفظ صلح واقعی با محدودیتهای جدی مواجه است.
براى بررسى نقش شوراى امنيت كافى است بدانيم كه دو سوم و گاهى بيشتر، از تعداد اعضاى سازمان ملل ممكن است در مجمع عمومى نسبت به مسأله خاصى توصيهاى نمايند.
۹ عضو از ۱۵ عضو شوراى امنيت كه احتمالاً ۵ عضو از ۹ عضو، همان قدرتهایى هستند كه حق وتو دارند بدون توجه به توضيح مزبور تصميم ديگرى اتخاذ كنند.
تحت شرايط سياسى كنونى جهان، چنانچه ضرورت ايجاب كند، اغلب اعضاى شوراى امنيت من جمله اعضاى دائمى كه داراى حق وتو هستند، وادار به حمايت موضعى مىگردند كه
آمریکا و
شوروی و
چین اختيار كردهاند.
هرگاه آنها متحد شوند مىتوانند تحت عنوان صلح و جلوگيرى از جنگ مقاصد خود را بر جهان تحميل نمايند و زمانى كه بين آنها اختلاف درافتد، سازمان ملل متحد فاقد هر نوع نقش مؤثرى خواهد بود.
به قول مورگانتا تئوريسين معروف روابط بينالملل، در حالت بروز چنين وضعيتى تصميم شوراى امنيت كاغذ باطلهاى بيش نخواهد بود.
گزارشهاى رسمى سازمان ملل متحد استنباط مورگانتا را كاملاً تأييد مىكند، زيرا مجمع عمومى سازمان ملل متحد از دومين اجلاس خود در (۱۹۴۷ م) تاكنون قطعنامههایى حاوى توصيههاى كلى به منظور تقويت و حمايت صلح تصويب كرده و اصولى را در جهت حفظ صلح بيان كرده است.
براى اينكه قطعنامهها جنبه عملى داشته باشد در (۱۹۵۰ م) قطعنامهاى زير عنوان صلح از طريق عمل و قطعنامه ديگرى تحت عنوان اتحاد براى صلح به تصويب رسانيد كه مقرر داشت.
شوراى امنيت در اثر عدم اتفاق آراء كامل اعضاء دائمى خود موفق به انجام مسئوليت اساسى خود در حفظ صلح در موردى كه خطرى براى صلح، نقض صلح و يا عمل تجاوز در كار باشد نشود.
مجمع عمومى مىتواند فوراً به رسيدگى پرداخته و به اعضاى مجمع در مورد مسائلى از جمله نقض صلح و يا عمل تجاوز و استفاده از قواى مسلح، در صورت لزوم براى حفظ صلح و امنيت بينالمللى، توصيههایی به عمل آورد.
به دنبال آن كميسيون نظارت صلح و سپس كميته اقدامات مشترک و از آن پس نيروى اضطرارى
سازمان ملل متحد يونف تشكيل گرديد.
سرانجام مجمع عمومى در قطعنامه (۱۹۶۵ م) به رئيس مجمع اختيار داد كه كميته ويژه عمليات حفظ صلح را به رياست خود و با همكارى دبير سازمان ملل متحد تشكيل دهد.
اين كميته پس از چهارده جلسه در گزارش خود صريحاً اعلام نمود كه ظاهراً توافق آراء كامل درباره مفهوم عمليات حفظ
صلح وجود ندارد و مفهوم آن را نمىتوان دقيقاً و آن طور كه همه دولتها را قانع سازد بيان كرد.
تأكيد نمود كه هر گونه اقدام قهرى مىبايستى منحصراً توسط شوراى
امنیت و به موجب مواد منشور ملل متحد به عمل آيد و از آنجا كه ناتوانى شوراى امنيت به دليل نقایص ماهوى آن و نيز ضعفهاى عملى، قابل پيشبينى بود.
قسمت دوم گزارش مزبور حاكى از آن بود كه اگر شوراى امنيت علىرغم توصيههاى محكم مجمع عمومى نتواند اقدام كند، ناتوانى سازمان ملل متحد در دخالت در يک وضع به خصوص، محرز و قابل تصور خواهد بود.
جهان، ناتوانى شوراى امنيت را در حل مشكلات صلح در طول قريب به ۴۰ سال گذشته آزمود و كارایى آن را در جريان مسائل
خاورمیانه به ويژه
فلسطین و مسائل خاور دور به ويژه
ویتنام و مسائل
آفریقا به ويژه
آفریقای جنوبی و مسائل مربوط به كشورهاى آمريكایى، مشاهده نمود.
پيشبينى كميته ويژه عمليات صلح را كه آخرين ترفند قهرآميز سازمان ملل متحد بود در زمينه ناتوانى سازمان ملل به وضوح دريافت.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۳، ص۳۷۰-۳۷۲.
