عقاید دروز
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عقايد دروز، اینگونه است که خلیفهٔ فاطمی،
الحاکم بامرالله، را صورت
ناسوتی خداوند و یگانه معبود میدانند.
مقدسات پنجگانهٔ آنان شامل عقل کلی، نفس کلیه، کلمه، جناح الایمن و جناح الایسر است.
آنان به
حلول خداوند در
انسان، انکار وفات الحاکم و ظهور او در
آخرالزمان و همچنین عقیدهٔ
تناسخ باور دارند.
دُروزیه فرقهای است که نام آن از دَرزی به معنای خیاط، برگرفته از مؤسس آن محمد بن اسماعیل نشتکین (ایرانی الاصل) گرفته شده است.
او که ابتدا از
باطنیان اسماعیلی بود، در سال (
۴۰۸ ه.ق) به مصر رفت و با
حمزة بن علی زوزنی، از مقربان الحاکم بامرالله خلیفه فاطمی، آشنا شد و مذهبی به نام
مذهب توحید پدید آورد.
درزی نخستین کسی بود که به الوهیت الحاکم بامرالله قائل شد و مدعی حلول «عقل کل» در
پیامبران و سپس خلفای فاطمی بود.
او نوشیدن شراب و
ازدواج با
محارم را روا دانست و به
تناسخ ارواح معتقد بود.
بههمین سبب مردم
مصر بر او شوریدند و او به
شام مهاجرت کرد و سرانجام بهدست غلامان ترک کشته شد.
گفته میشود مرگ او به تحریک رقیبش حمزة بن علی بوده است.
دروزيه معتقدند منصور بن العزيز باللّٰه بن المعز لدين اللّٰه فاطمى ملقب به الحاكم بامراللّه (
۳۷۵-
۴۱۱ ه.ق) ششمين خليفه فاطمى صورت ناسوتى خداوند است و او خداى واحد، فرد،
صمد و منزّه از ازدواج و عدد است.
شخص موحّد يعنى دروزى چارهاى جز
اطاعت از مولاى جليلالذكر خود ندارد و نبايد كه در
عبادت او كسى را با او شريک بدارد.
بايد جسم، روح و فرزند خود را
تسلیم او كند و به همه
احکام او خشنود و راضى باشد.
موحّد دروزى كسى است كه اقرار كند در
آسمان و زمين جز او خدايى نيست و او را به صفات
مَوْلَانَا، مَوْلَانَا سُبْحَانَهُ، جَلَّ ذِكْرُهُ، عَزَّ اسْمُهُ، لَا مَعْبُودَ سِوَاهُ، لَيْسَ لَهُ شَبَهٌ فِي الْجِسْمَانِيَّةِ، لَا ضِدَّ لَهُ فِي الْجِرْمَانِيِّينَ، لَا كُفْوَ لَهُ فِي الرُّوحَانِيِّينَ، لَا نَظِيرَ لَهُ فِي النَّفْسَانِيِّينَ، وَلَا مَقَامَ لَهُ فِي النُّورَانِيِّينَ توصيف كند.
در رسالۀ
سبب الاسباب چنين آمده است:
«مَوْلَانَا الَّذِي لَا يُدْرَكُ بِوَهْمٍ وَلَا يَدْخُلُ فِي الْخَوَاطِرِ وَالْوَهْمِ، مَا مِنَ الْعَالَمِينَ أَحَدٌ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ، فَهُوَ جَلَّ ذِكْرُهُ أَعْظَمُ مِمَّا يُوصَفُ أَوْ يُدْرَكُ، وَمِنَ الْكُلِّ عَلَيْهِ فَهُوَ يَكْفِيهِ جَمِيعَ مُهَمَّاتِ.»
مقدسات دينى در نزد ايشان پنج است از اين قرار:
• نخست: «عقل كلى» و آن علة العلل است كه او را امام اعظم حمزة بن على بن احمد زوزنى درزى، هادى المستجيبين، قائم الزمان و آدم حقيقى در دور كنونى خوانند.
• دوم: «نفس كليه» و او كسى است كه دانش و علم را از امام اعظم همى مكد، ادريس زمان، اخنوخ اوان، هرمس الهرامسه و شيخ برگزيده است كه همان
ابوابراهیم اسماعیل بن محمد بن حامد تمیمی، صهر (داماد) يا پدر زن حمزة بن على مىباشد.
• سوم: كلمه و او سفير قدرت، شيخ رضى، فخر الموحدين، بشير المؤمنين و عماد المستجيبين ابوعبداللّه محمد بن وهب قرشى است.
• چهارم: جناح الايمن (بال سمت راست) نظام المستجيبين و عز الموحّدين ابوالخير سلامة بن عبدالوهاب سامرى باشد.
• پنجم: جناح الايسر (بال سمت چپ) الشيخ المقتنى، لسان المؤمنين و سند الموحدين، بهاءالدين ابوالحسن على بن احمد سموقى مشهور به الضّيف (مهمان) است.
دروزيه داراى كتابها و رسائل مقدس بسيارى هستند كه عدد آنها به صد و يازده مىرسد و نسخ خطى فراوان از ايشان در كتابخانههاى
اروپا موجود است.
ايشان معتقدند كه خداوند هميشه در انسان حلول مىكند و پيكر آدمى پذيرد و تنها كسى را كه بهعنوان خدايى مىشناسند الحاكم بامر اللّه است.
از اين جهت خود را موحّد مىخوانند و الحاكم بامر اللّه را عبادت كرده او را ربّنا (پروردگار ما) مىخوانند و منكر وفات او هستند و گويند: او از چشم خلق مستور است و در آخرالزمان ظاهر خواهد شد.
عقيدۀ تناسخ در بين ايشان شايع است و نيكان بهصورت زيبا متناسخ مىشوند، امّا بدها بهصورت سگان درآيند.
•
مشکور، محمدجواد؛ مدیرشانه چی، کاظم، فرهنگ فرق اسلامی، ج۱، ص۱۹۳.
