علم کلام (فرهنگ شیعه)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
علم کلام دانشی است برای اثبات اصول دین و دفع شبهات، که موضوع آن نزد متکلمان محل اختلاف است.
بر اساس دیدگاه استاد مطهری، این علم موضوع واحد اعتباری ندارد و مجموعهای از مطالب از علوم گوناگون را برای دفاع از دین گرد میآورد.
متکلم با بهرهگیری از قرآن و سنت، عقاید را استخراج، تبیین و با استدلال عقلانی پاسداری میکند و در این مسیر از هر ابزار علمی برای رد مخالفان بهره میبرد.
«
کلام»، عبارت از علم به قواعد و مسائلى است که نتیجه آن توانایى بر اثبات اصول دین و دفع شبهات است.
درباره موضوع
علم کلام، متکلمان مسلمان نظریههای متعددى پیش کشیدهاند.
بنا بر نظر استاد فرزانه مطهرى از آنجا که مسائل
علم کلام داراى وحدت اعتبارىاند، لازم نیست این دانش موضوع واحدى داشته باشد (آشنایى با علوم اسلامى، ۱۴۸).
بنا بر این نظریه،
علم کلام مجموعه مطالبى است براى دفاع از حرم دین و اثبات احکام دینى و رد مخالفان و معاندان.
این مجموعه را از هر جا و هر علمى مىتوان فراهم ساخت و بدین سان، متکلم مىتواند به عرصه مسائل جامعهشناختى، روانشناختى، اخلاقى، حقوقى و ... پاى نهد و از آن لحاظ
که با دین و دیانت پیوند مىخورند، بدانها نظر کند و اگر در این مسائل علیه دین نتایجى برآمده است، با ابزار ویژه خویش، آنها را بررسى و اصلاح کند.
متکلم، عقاید اسلامى را از متون اصلى دین -قرآن و سنت- برون مىکشد و سپس به توضیح و تشریح آنها مىنشیند و آنگاه از گذر توجیه عقلانى به پاسدارى از آنها برمىخیزد و در رویارویى با اندیشههاى باطل، درستى عقاید دینى را به کرسى اثبات مىنشاند و در این رهگذر هیچ محدودیتى ندارد.
خطیبی کوشکک، محمد، فرهنگ شیعه، ج۱، ص۲۶.
