عهدنامه مالک اشتر (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عهدنامه مالک اشتر مجموعهای از رهنمودهای سیاسی و اداری منسوب به
علی بن ابیطالب (علیهالسلام) است.
این متن شامل دستوراتی درباره اداره دولت، سیاست داخلی و خارجی،
حقوق اداری و اقتصاد و امنیت عمومی میباشد.
عهدنامه مخاطب خود را فقیهی
عادل و کاردان معرفی میکند و اجرای آن برای حاکمان غیرمعصوم نیز ممکن است.
اهداف آن شامل جمعآوری درآمدهای مشروع، تأمین
امنیت و
جهاد، اصلاح مردم و آبادانی کشور است.
این سند بهعنوان منبع بنیادین فقه سیاسی شیعه و مرجع استخراج احکام مربوط به
حکومت اسلامی شناخته میشود.
يكى از آثارى كه خطبهها و نامهها و كلمات قصار على (علیهالسلام) را جمعآورى كرده و گنجينهاى از دانش سياسى و احكام مربوط به فقه سياسى را در اختيار فقها قرار داده، عهد نامه مالک اشتر است كه حاوى يک دوره مدون فقه سياسى است.
در اين عهدنامه، سياست داخلى و سياست خارجى و مسائل حكومت و روابط بينالملل به صورت كلى بيان شده و آنچه كه مربوط به دولت و اداره
جامعه اسلامی است، به طور فشرده و به صورت فرمانهاى صريح ذكر شده، در اين عهدنامه به جز مسائل سياسى، آنچه كه مربوط به حقوق ادارى و اقتصادى و سياسى و حتى مسائل نظامى و جامعه شناسى سياسى است، در قالب كليات تفريع و تشريح شده است.
اگر هيچ منبع مدونى از فقه سياسى جز عهدنامه مالک اشتر در اختيار فقيه شيعى نباشد، همين ميراث گرانمايه براى استخراج تمامى مباحث فقه سياسى و استنباط احكام مربوط به حقوق اساسى و حقوق بينالملل اسلام و مسائل
حقوق بشر و حقوق ادارى نظام اسلامى كافى به نظر مىرسد.
عهدنامه مالک اشتر از اين نظر نيز جالبتوجه است كه مفاد آن عملكرد
امام معصوم (علیهالسلام) و يا آنچه امام معصوم بايد انجام دهد، نيست و اگر چنين مىبود جاى اين شبهه بود كه شايد اين دستور العمل در خور زمامدار و نظامى است كه از مزيت عصمت برخوردار باشد.
ولى مخاطب آن كسى بود كه گرچه فرصت پياده كردن آن را نيافت، ولى فقيهى عادل و فاقد عصمت بود و امكانات و شايستگى او در حد يک فقيه عادل و كاردان بود و هركس ديگر نيز با اين اوصاف (
عدالت، فقاهت و كاردانى) مىتوانست فرمان امام را به اجرا درآورد.
اهدافى كه در اين منشور براى اعزام مالک ذكر شده، مىتواند در مورد هر كشور و ملتى صدق كند اين اهداف عبارتند از:
۱ - جمع آورى درآمدهاى مشروع دولت جهت تأمين هزينههاى جارى اداره كشور.
۲ -
جهاد با دشمن و برقرارى امنيت در مرزهاى كشور و ايجاد
حاکمیت صحيح دولت در داخل كشور.
۳ - اصلاح مردم و
هدایت مريدانه ملت كه هدف اصلى رسالت اسلام و اقامه
دولت اسلامی است.
۴ - آباد كردن بلاد و عمران كشور.
اهداف چهارگانه فوق كه انگيزه اعزام نماينده امام براى اقامه حكومت حق و عدالت در مصر بيان شده مىتواند در مورد هر
فقه عادل و مدبر و هر كشور و
سرزمین صدق كند.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۲۷۰-۲۷۱.
