عکرمه بربری (عقاید و مذاهب)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عِکرمه بربری، از راویان و مفسران تابعی و غلام ابن‌عباس، به دانش و گستردگی نقل روایات شهرت داشت، اما درباره وثاقت و گرایش مذهبی او اختلاف‌نظر وجود دارد.
بسیاری از عالمان او را به گرایش خوارج و برخی به فرقه‌های اَباضیه و صُفریه منسوب کرده‌اند؛ بااین‌حال، بخاری به او اعتماد داشت و مسلم و مالک در نقل از او احتیاط می‌کردند.
او در سال‌های ۱۰۵ تا ۱۰۷ ه.ق درگذشت.
یکی از شخصیت‌های خوارج،
عکرمه بربری است.
ذهبى او را چنين توصيف مى كند: او يكى از پيمانه‌هاى علم است.
درباره او از آن جهت كه او صاحب‌نظر بوده، سخن گفته‌اند؛ نه از آن جهت كه او چيزهايى را از ديگران فرا گرفته است. به همين خاطر به خوارجى بودن متهم شده است.
گروهى او را توثيق نموده‌اند و بخارى به او اعتماد نموده است.
اما مسلم از او فاصله گرفته و از او كم سخن گفته و در كنار ديگران از او ياد كرده است.
مالک از او رو برتافته و دورى جسته است و تنها در يک يا دو حديث از او تأييد مى‌كند كه مى‌گويد: ما در مغرب (مراكش) بوديم و عكرمه در ايام حج نزد ما بود و مى‌گفت: دوست داشتم شمشيرى در دست مى‌داشتم و از چپ و راست بر آن‌هايى كه به حج مى‌آيند مى‌تاختم.
از يعقوب حضرمى و او از جدش نقل مى‌كند: عكرمه بر در مسجد ايستاد و گفت: «درون اين مسجد غير از كافر، كسى نيست.» مى‌گويد: او بر عقيده اباضيه بود.
از يحيى بن بكير نقل شده كه گفت: عكرمه وارد مصر شد و مى‌خواست به مغرب برود. مى‌گويد: خوارج مغرب عقايدشان را از او گرفته‌اند.
ابن مدينى مى‌گويد: عكرمه بر عقيده نجده حرورى بود.
مصعب زبيرى مى‌گويد: عكرمه عقيده خوارجى داشت. مى‌گويد: او ادعا مى‌كرد كه ابن عباس عقيده خوارجى داشته است.
از خالد بن نزار نقل شده: عمر بن قيس از عطاء بن ابى‌رياح برايم نقل كرد: عكرمه اباضى بود.
از ابى‌طالب نقل شده: شنيدم كه احمد بن حنبل مى‌گفت: عكرمه داناترين مردم بود ليكن عقيده صفريه را داشت. جايى نمانده كه او آنجا قدم نگذاشته باشد: خراسان، شام، يمن، مصر و آفريقا. او نزد حاكمان مى‌رفت و جوايز آن‌ها را مى‌گرفت. در جَنَد نزد طاوس رفت و او يک ناقه به او داد.
مصعب زبيرى مى‌گويد: عكرمه عقيده خوارجى داشت. وقتى متولى مدينه او را احضار نمود، او نزد داود بن حصين مخفى شد و در همان‌جا در گذشت.
سليمان بن معبد سنجى مى‌گويد: عكرمه و كُثير عَزَّه در يک روز در گذشتند. مردم بر جنازه كُثير حاضر شدند ولى جنازه عكرمه را رها كردند.
عبدالعزيز دراوردى مى‌گويد: عكرمه و كثيرعزه در يک روز مردند. از مردم جز سياهان شهر كسى بر جنازه‌شان حاضر نشد.
از اسماعيل بن ابى‌اويس و او از مالک و او از پدرش نقل مى‌كند: پس از نماز عصر، جنازه عكرمه، برده ابن عباس و كثيرعزه را آوردند. از اهل مسجد كسى را نديدم كه به سوى آن‌ها برود.
عده‌اى مى‌گويند: او در سال ۱۰۵ هـ.ق از دنيا رفته است.
هيثم و ديگران گفته‌اند: او در سال ۱۰۶ هـ.ق درگذشته است و عده‌اى گفته‌اند: او در سال ۱۰۷ هـ.ق از دنيا رفته است.
از ابن مسيب نقل شده كه به غلامش، بُرد مى‌گفت: به من دروغ مبند چنانكه عكرمه بر ابن عباس دروغ بست.
همين سخن از ابن عمر نقل شده كه آن را به نافع گفته است.
در كتاب‌هاى تفسير مطالب زيادى از او نقل شده است و اين كتاب‌ها از سخنان او پر است.
از آنچه كه از او نقل شده، بر مى‌آيد كه او قسم به طلاق را باطل مى‌دانسته است.
ذهبى از عاصم احول نقل مى‌كند كه او از عكرمه جريان مردى را پرسيد كه به غلامش گفته بود: اگر صد تازيانه به تو نزنم، زنم طلاق باشد. عكرمه گفت: نه غلامش را بزند و نه زنش طلاق مى‌شود. اين كار از خطوه‌هاى شيطان است.
(در اين‌جا اشاره به كلام خداوند متعال دارد:
(لا تَتَّبِعواْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ) )
ابوحاتم رازى در «الجرح و التعديل» شرح حال او را با ذكر نظرات مختلف درباره او، آورده است.
[۴] ابن حجر عسقلانى در تهذيب التهذيب به طور مفصل شرح حال او را آورده و همين‌طور نظرات مختلفى را درباره او ذكر نموده است.
[۵] از جمله در آنجا گفته است: على بن مدينى مى‌گويد: عكرمه عقيده نجده را داشته است و يحيى بن معين مى‌گويد: مالک بن انس بدان جهت از عكرمه نام نمى‌برد كه او عقيده صفريه را پذيرفته بود و عطاء مى‌گويد: او اباضى بود و جوزجانى مى‌گويد: من از احمد پرسيدم: آيا عكرمه اباضى بوده است؟ گفت: مى‌گويند او از صفريه بوده است و خلاد بن سليمان از خالد بن ابى‌عمران نقل مى‌كند: موسم حج بود كه عكرمه در افريقا نزد ما آمد و گفت: دوست داشتم هم اكنون در حج بودم و شمشيرى در دست داشتم و از چپ و راست با آن مى‌زدم. مى‌گويد: از آن روز بود كه افريقاييان او را طرد كردند.
مصعب زبيرى مى‌گويد: عكرمه بر عقيده خوارج بود و معتقد بود كه مولايش (ابن عباس) نيز مثل او بوده است.
ابوخلف خراز از يحيى البكاء نقل مى‌كند: شنيدم كه ابن عمر به نافع مى‌گفت: از خدا بترس! واى بر تو اى نافع! مبادا بر من دروغ ببندى چنانكه عكرمه بر ابن عباس دروغ بست!
[۶]
•
سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۵، ص۵۵۹-۵۶۳.
