عیون (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عیون شبکه اطلاعاتی در
حکومت اسلامی نهادی برای جمعآوری اخبار و اطلاعات و تأمین امنیت داخلی و خارجی بود.
در نظام نبوی مأموران اطلاعاتی با عناوین «عين» و «عيون» فعالیت میکردند و حرکتهای مشکوک و اخبار دشمن را رصد میکردند.
استفاده نظاممند از این شبکه از زمان
پیامبر اسلام آغاز شد و در جنگ بدر کاربرد یافت.
در عصر علوی، به دلیل گسترش فتنهها و توطئههای داخلی، سازمان اطلاعات به صورت منسجم و حرفهای شکل گرفت.
امام علی (علیهالسلام) اهمیت این سازمان را در نامهها و عهدنامهها برای تقویت بنیه دفاعی و
هدایت امور نظامی و امنیتی مورد تأکید قرار داد.
سازمان اطلاعاتى كه هدف آن كسب اخبار و اطلاعات است.
از جمله عناوين و سمتها در نظام نبوى در
مدینه، عين و عيون بوده كه به مأموران امنيتى و اطلاعاتى اطلاق مىشده است.
استفاده از «عيون» و افراد تيز بين و امين در كسب اطلاعات مربوط به حركتهاى مشكوک در قلمرو حكومت و نيز جمع آورى و ارسال خبرهاى مربوط به دشمن از زمان شخص پيامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) آغاز شد و در جنگ بدر براى اولين بار از اين شيوه بهرهبردارى شد.
اما در عصر علوى به دليل توسعه فتنههاى داخلى به ويژه تحركات و توطئههاى موذيانه معاويه و ديگر مخالفان مرموز و حيلهگر، شبكه اطلاعاتى به صورت سازمان يافته به وجود آمد.
امام (علیهالسلام) در يكى از نامههاى ادارى و دستورالعملهاى حكومتى كه به يكى از كارگزاران خود هشدار مىدهد، به وجود چنين شبكه مخفى و سازمان منسجم اشاره مىكند:
«فَإِنَّ عَیْنِی بِالْمَغْرِبِ کَتَبَ إِلَیَّ یُعْلِمُنِی...» مخاطب اين نامه كارگزار مكه است كه مأمور مخفى امام (علیهالسلام) از مغرب، مسائل مربوط به
مکه و توطئههاى دشمنان در زمان
حج را به امام گزارش داده و امام (علیهالسلام) آن را به والى مكه انتقال مىدهد.
يكى از نكات مورد تأكيد امام (علیهالسلام) در عهدنامه مالک اشتر كه دستور العمل حكومتى و ادارى محسوب مىشود، تأسيس سازمان اطلاعات براى تقويت بنيههاى دفاعى و امنيتى است. (۲)
در ديگر آثار ماندگار امام (علیهالسلام) اشاره به اهميت اين بخش از سازمان ادارى هر كشورى ديده مىشود از آن جمله است:
«وَ اعْلَمُوا أَنَّ مُقَدِّمَهَ الْقَوْمِ عُیُونُهُمْ وَ عُیُونَ الْمُقَدِّمَهِ طَلاَئِعُهُمْ» اين پيام كه خطاب به فرماندهان سپاهى كه به جنگ اعزام مىشدند، صادر شده، بيانگر اين حقيقت است كه نوک برخورد با دشمن بايد تشكيلات اطلاعاتى يک ارتش نيرومند باشد.
۲ - نهج البلاغه / ۵۳؛
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۲۷۱-۲۷۲.
