|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آهی āhī، لیلی آهی (۱۳۰۸-۱۳۹۷ هـ.ش/ ۱۹۲۹- ۲۰۱۸ م) نویسنده، مترجم و پژوهشگر برجسته ایرانی در حوزه ادبیات کودک و آموزش ابتدایی بود. او تحصیلات خود را در تهران، مسکو و سپس در رشته روانشناسی و تعلیمو تربیت کودک در دانشگاه ادینبرو ادامه داد. آهی از نخستین زنان عضو شورای عالی فرهنگ و از مؤسسان شورای کتاب کودک بود و نقشی کلیدی در تدوین کتابهای درسی فارسی دوره ابتدایی ایفا کرد. وی همچنین در تأسیس نهادها و برنامههای آموزشی، تولید و ترجمه کتابهای کودک، و همکاری با سازمانهای فرهنگی داخلی و بینالمللی سهمی مؤثر داشت. از آثار برجستۀ او میتوان به «نرگس و عروسک موطلایی»، «پالتوقرمز» و مشارکت در تألیف «گذری در ادبیات کودکان» اشاره کرد. لیلی آهی (۱۳۰۸-۱۳۹۷ هـ.ش/ ۱۹۲۹- ۲۰۱۸ م)، از نویسندگان کتاب ادبیات کودک و نوجوان و از بنیادگذاران مؤسسه شورای کتاب کودک. لیلی در تهران زاده شد. پدرش، مجید آهی از رجال سیاسی عهد پهلوی و خواهرش، مهری آهی مترجم و از فعالان اجتماعی بود. لیلی تحصیلات ابتدایی و دوره اول متوسطه را در تهران گذراند؛ اما به سبب آنکه پدرش در (۱۳۲۱ هـ.ش)، به سمت سفیر ایران در اتحاد جماهیر شوروی منصوب شد، به مسکو رفت و تحصیلات متوسطه خود را که مقارن با سالهای پایانی جنگ جهانی دوم بود، در آن شهر به پایان رساند [۱]
پیرایه، «دو زن در شورای عالی فرهنگ»، اطلاعات بانوان، تهران، ۱۳۴۲ ش، شم ۳۳۲، ص۹.
[۲]
فرخزاد، پوران، دانشنامه زنان فرهنگساز ایران و جهان، تهران، ۱۳۷۸ ش، ج۱، ص۱۴۰.
و در (۱۳۲۵ هـ.ش)، به سبب بیماری پدرش به ایران بازگشت.لیلی در دوران اقامت چهارساله خود در مسکو، زبان روسی را آموخت و چند اثر از نویسندگان مشهوری چون چخوف، تولستوی و ماکسیم گورکی را به فارسی ترجمه کرد؛ اما هیچیک از این کتابها به چاپ نرسید. [۳]
پیرنیـا، منصـوره، سالارزنـان ایران، به کوشش داریوش پیرنیا، واشینگتن، ۱۹۹۵ م، ج۱، ص۳۶۲.
او پس از بازگشت به ایران، تحصیلات خود را در دانشگاه تهران در رشته فلسفه و علوم تربیتی از سر گرفت و همزمان با تحصیل، در دو مدرسه گیو و انوشیروان دادگر به تدریس پرداخت. آهی در حوزه تعلیموتربیت کودکان و نوجوانان فعالیتهای بسیاری داشت و از پیشگامان آموزش ادبیات کودکان در ایران به شمار میرود. [۴]
پیرایه، «دو زن در شورای عالی فرهنگ»، اطلاعات بانوان، تهران، ۱۳۴۲ ش، شم ۳۳۲، ص۹.
پایاننامه او در دوره لیسانس، ترجمه کتاب تربیت اطفال بود که چند سال پس از پایان تحصیلاتش به چاپ رسید. [۵]
پیرنیـا، منصـوره، سالارزنـان ایران، به کوشش داریوش پیرنیا، واشینگتن، ۱۹۹۵ م، ج۱، ص۳۶۲.
آهی برای ادامه تحصیل به لندن رفت و در رشته روانشناسی و تعلیموتربیت کودک از دانشگاه ادینبرگ لندن گواهینامه کارشناسی ارشد دریافت کرد. [۶]
خدمتگزاران عالم کتاب، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۷۴.
[۷]
پیرنیـا، منصـوره، سالارزنـان ایران، به کوشش داریوش پیرنیا، واشینگتن، ۱۹۹۵ م، ج۱، ص۹۵.
لیلی آهی در (۱۳۳۷ هـ.ش)، با سمت مشاور فنی در اداره کل مطالعات و برنامههای وزارت فرهنگ مشغول به کار شد. از جمله کارهای وی در این دوره، تدریس ادبیات کودک و نوجوان به مربیان کودکستانها بود. در همین سالها مدرسهای به نام اداره خدمات هدایت حرفهای و راهنمای تربیتی و تحصیلی را برپا ساخت. [۸]
پیرایه، «دو زن در شورای عالی فرهنگ»، اطلاعات بانوان، تهران، ۱۳۴۲ ش، شم ۳۳۲، ص۹.
لیلی آهی در سالهای (۱۳۳۶-۱۳۳۷ هـ.ش)، بخش انتشار کتابهای کودکان به زبان فارسی را در بنگاه ترجمه و نشر کتاب راهاندازی کرد. نخستین اثر آهی در (۱۳۳۸ هـ.ش)، با نام نرگس و عروسک موطلایی به چاپ رسید؛ در همین سال، لیلی در گروه بررسی کتابهای درسی ابتدایی در موسسه انتشاراتی فرانکلین به کار مشغول بود. [۹]
«خادمان ادبیات کودکـان»، شورای کتاب کودک، تهران، ۱۳۴۹ ش، س ۸، شم ۱، ص۱۳.
لیلی آهی در سال (۱۳۳۹ هـ.ش)، از طرف وزارت فرهنگ و معارف همراه گروهی از دبیران به منظور مطالعه نحوه تدوین کتابهای درسی، ابتدا به آمریکا سفر کرد و در دانشگاه کلمبیا با روش تألیف کتابهای درسی و همچنین نحوه تهیه و انتشار کتاب برای کودکان و نوجوانان آشنا شد و پس از آن برای انجام تحقیقاتی در زمینه ادبیات کودک و نوجوان، راهی فرانسه و انگلستان شد. [۱۰]
خشایار وزیری، فخری (قویمی)، کارنامه زنان مشهور ایران، تهران، ۱۳۵۲ ش، ص۲۴۸.
آهی در (۱۳۴۲ هـ.ش)، بهعنوان نخستین زن در ایران به عضویت شورای عالی فرهنگ درآمد. [۱۱]
فرخزاد، پوران، دانشنامه زنان فرهنگساز ایران و جهان، تهران، ۱۳۷۸ ش، ج۱، ص۱۴۰.
لیلی پس از آنکه به ایران بازگشت، تدوین کتابهای درسی دوره ابتدایی را بر عهده گرفت؛ کتاب فارسی اول دبستان را با کمک همکاران خود و کتابهای دوم، سوم و چهارم ابتدایی را به تنهایی تدوین کرد. افزونبر تدوین در حوزه کتابهای درسی راهنمایی، کتابهایی نیز برای آموزش آموزگاران این دوره تحصیلی، تألیف و کلاسهایی را نیز به این منظور برگزار کرد. وی پس از ارائه و انجام این خدمات از طرف وزارت فرهنگ در زمان کابینه علی امینی، نشان فرهنگ دریافت کرد. [۱۲]
خدمتگزاران عالم کتاب، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۷۴.
آهی افزونبر تدریس ادبیات کودکان و هنر نمایش در کودکستانها، مربی روانشناسی مدرسه کالیفرنیا، دبیر و مشاورفنی وزارت آموزشوپرورش و مدرس کتابداری در دانشگاه علوم تربیتی دانشگاه تهران نیز بود. [۱۳]
فرهنگ ناموران معاصر ایران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ج۱، ص۳۶۳.
آهی در کنار فعالیتهای آموزشی، با چند مؤسسه علمی و فرهنگی نیز همکاری داشت که از آنمیان میتوان مدیریت طرحهای مطالعاتی مرکز مطالعه و تحقیق و آمار (کمیته ملی پیکار جهانی با بیسوادی) و سرپرستی بخش تحقیقات بینالمللی درباره ارزشیابی پیشرفت شاگردان در خواندن و دریافتن (مؤسسه تحقیقات تربیتی دانشسرای عالی) را برشمرد؛ افزونبر این، وی با مرکز تهیه خواندنیهای نوسوادان به عنوان ویراستار همکاری داشته است. [۱۴]
خشایار وزیری، فخری (قویمی)، کارنامه زنان مشهور ایران، تهران، ۱۳۵۲ ش، ص۲۴۸-۲۴۹.
همکاری وی با مؤسسات فرهنگی، در ایران محدود نمیشد. او در بسیاری از مجامع فرهنگی و بینالمللی شرکت داشت که از آنمیان میتوان به عضویت در جمعیت بینالمللی خواندن اشاره کرد. وی از طرف سازمان یونسکو در (آبان ۱۳۴۶ هـ.ش)، با همکاری وزارت فرهنگ در تهران بهعنوان مدیر فنی سمینار منطقهای نویسندگان کتاب برای عامه، کودکان و نوجوانان برگزیده شد؛ در این سمینار که با هدف تبادل نظر میان نویسندگان تشکیل شده بود، کشورهای ایران، هند، نپال و پاکستان حضور داشتند. [۱۵]
دژم، عذرا، اولین زنان، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۴۵.
[۱۶]
خشایار وزیری، فخری (قویمی)، کارنامه زنان مشهور ایران، تهران، ۱۳۵۲ ش، ص۲۴۹.
لیلی آهی در برخی مجامع، در حوزه کودک و نوجوان مانند شورای خواندنیهای کمیته ملی یونسکو در ایران، شورای عالی جمعیت ملی اولیا و مربیان، کنگره بینالمللی روانشناسی در مسکو و سمینار ارزشیابی مرکز آسیایی تربیت مربیان و همچنین مراکز تربیت معلم در مانیل، پایتخت فیلیپین، با عنوان نماینده ایران شرکت داشت. [۱۷]
پیرنیـا، منصـوره، سالارزنـان ایران، به کوشش داریوش پیرنیا، واشینگتن، ۱۹۹۵ م، ج۱، ص۹۵.
شورای کتاب کودک از مهمترین عرصههای فعالیت لیلی به شمار میرود؛ در طی مطالعات و تحقیقاتش در ادبیات کودک و نوجوان، به مؤسسهای نیاز بود که ناشر نباشد، اما از ناشران حمایت کند تا بتوانند کتابهای بیشتری را در زمینه ادبیات کودک و نوجوان منتشر سازند. بدینترتیب، شورای کتاب کودک در (۱۳۴۱ هـ.ش)، با حضور تنی چند از همکارانش از جمله توران میرهادی، توراندخت اشتیاقی، محسن آبادی، ناصر آزاد، پرویز اهور، معصومه سهراب (مافی)، جعفر صمیمی، اسماعیل والیزاده و عباس یمینی شریف تشکیل شد. وی از زمان تأسیس شورا تا (۱۳۵۸ هـ.ش)، عضو هیئتمدیره آن بود. شورا نماینده ادبیات کودک ایران در شاخه فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو)، یعنی «دفتر بینالمللی کتاب برای کودکان و نوجوانان» به شمار میرفت. [۱۸]
دیدار، محمد، بیست سال تلاش، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۰-۱۷۷.
[۱۹]
«خادمان ادبیات کودکـان»، شورای کتاب کودک، تهران، ۱۳۴۹ ش، س ۸، شم ۱، ص۱۳.
در سالهای (۱۳۵۴- ۱۳۵۸ هـ.ش)، آهی از طرف شورای کتاب کودک به عضویت کمیته اجرایی کنگره جهانی کتابهای کودک برگزیده شد و در یک دوره نیز سمت نایبرئیس اجرایی آن کمیته را عهدهدار بود. [۲۰]
دیدار، محمد، بیست سال تلاش، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۸۰.
۱۱.۱ - ترجمههااز میان آثاری که لیلی آهی به فارسی برگردانده است، میتوان اطفال دشوار اثر روبن ژیلبرت، انتشارات امیرکبیر؛ هر که پیدا کرد، مال خودش، از ویل نیکلاس و مقدمهای بر آموزش مداوم اثر پل لانگران را نام برد.۱۱.۲ - تألیفات در حوزه ادبیات داستانی کودکاز میان تألیفات لیلی در حوزه ادبیات داستانی برای کودکان، میتوان به کتابهایی مانند:پالتوقرمز، با نقاشیهایی از مرتضى ممیز؛ نرگس و عروسک موطلایی، با نقاشیهای فردریک تالبرگ؛ هدیه شاه پریان؛ هرکس خانهای دارد، از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب؛ گذری در ادبیات کودکان با همکاری توران میرهادی و مهدخت دولتآبادی از انتشارات شورای کتاب کودک و کتاب شادمانه، کودکانه (۱۳۷۱ هـ.ش)، اشاره کرد. ۱۱.۳ - تألیفات آموزشی و درسیدر زمینه تألیف کتابهای درسی که در حوزه تخصص آهی است، میتوان به بخوانیم و باسواد شویم و روش تدریس کلاس دوم، سوم و چهارم دبستان زیر نظر وزارت فرهنگ در (۱۳۴۲ هـ.ش)، اشاره کرد. [۲۱]
فرخزاد، پوران، دانشنامه زنان فرهنگساز ایران و جهان، تهران، ۱۳۷۸ ش، ج۱، ص۱۴۰.
[۲۲]
فرهنگ ناموران معاصر ایران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ج۱، ص۳۶۴.
همچنین در (۱۳۴۰ هـ.ش)، برای آموزگاران مقطع ابتدایی کتاب روش تدریس فارسی در دبستان با همکاری ثمینه باغچهبان و مباحثی از آموزشوپرورش و روانشناسی را با همکاری عباس دیوشلی، برای سپاهیان دانش، به رشته تحریر درآورده است. آهی مقالات متعددی نیز در زمینه ادبیات کودک و نوجوان تألیف کرده است که در مجلاتی مانند سخن، آموزشوپرورش، راهنمای کتاب و کتابهای ماه چاپ شده است. [۲۳]
خدمتگزاران عالم کتاب، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۷۴.
[۲۴]
خشایار وزیری، فخری (قویمی)، کارنامه زنان مشهور ایران، تهران، ۱۳۵۲ ش، ص۲۴۸.
وی در (شهریور ۱۳۹۷ هـ.ش)، در ۸۹ سالگی درگذشت.
• طباطبایی، سارا، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «لیلی آهی»، ص۴۷۹. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | نویسندگان تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
