• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

مجازی (صرف و نحو)

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: مجازی (صرف و نحو)

مجازی از اصطلاحات ادبیات عرب، به معنای مذكّر و مؤنّث مجازى در برابر حقیقی؛ به اسم‌هایی اطلاق می‌شود که دلالت بر جنسیت حقیقی ندارند، اما به صورت مجازی به آن‌ها جنسیت نسبت داده می‌شود و از قاعدۀ مذکّر و مؤنّث پيروى مى‌كنند.


مجازی در اصطلاح ادبیات عرب، به معنای مذكّر و مؤنّث مجازى در برابر حقیقی؛ به اسم‌هایی اطلاق می‌شود که دلالت بر جنسیت حقیقی ندارند، اما به صورت مجازی به آن‌ها جنسیت نسبت داده می‌شود و از قاعدۀ مذکّر و مؤنّث پيروى مى‌كنند.

مذکّر يا مؤنّث دو نوع است:
۱. مذکّر حقیقی، دلالت بر جنس نر انسان‌ها و حيوانات مى‌كند:
«أَبُ، أَسَدٌ».
۲. مؤنّث حقيقى، دلالت بر جنس مادۀ انسان‌ها و حيوانات مى‌كند:
[۱] یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۶۰۱.    
«أُمّ‌ُ، لَبُؤَةُ».
۳. مذكّر مجازى و مؤنّث مجازى، بر اسم چيزهايى دلالت مى‌كند كه فقط از قاعدۀ مذکّر و مؤنّث پيروى مى‌كنند اما در جنسیت اینگونه نیستند:
[۲] یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۶۰۱.    
[۳] فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۹۲۳.    
[۴] فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۹۶۲.    
«بَيْتُ»، مذكّر.
«شجَرةُ»، مؤنّث.
در ادامه برخی شواهد قرآنی مربوط به مجازی ارائه می‌شود:

۳.۱ - الشَّمْسِ (سوره کهف/سوره۱۸، آیه۹۰)

• (حَتَّیٰ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَیٰ قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًا)
[۵] کهف/سوره۱۸، آیه۹۰.    
الشّمس: مؤنّث مجازی

۳.۲ - الْاَنْهارُ (سوره طه/سوره۲۰، آیه۷۶)

• (جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا ۚ وَ ذَٰلِکَ جَزَاءُ مَن تَزَکَّیٰ)
[۶] طه/سوره۲۰، آیه۷۶.    
الانهار: مذکر مجازی

۳.۳ - اللَّیْلِ وَ النَّهارِ (سوره آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۰)

• (إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلَافِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ لَآیَاتٍ لِّأُولِی الْأَلْبَابِ)
[۷] آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۰.    
اللیل و النهار: مذکر مجازی

۳.۴ - بِنَفْسِكَ (سوره اسراء/سوره۱۷، آیه۱۴)

• (اقْرَأْ کِتَابَکَ کَفَیٰ بِنَفْسِکَ الْیَوْمَ عَلَیْکَ حَسِیبًا )
[۸] اسراء/سوره۱۷، آیه۱۴.    
النفس: مؤنّث مجازی

۳.۵ - الْقَلَمِ (سوره قلم/سوره۶۸، آیه۱)

• (ن ۚ وَ الْقَلَمِ وَ مَا یَسْطُرُونَ)
[۹] قلم/سوره۶۸، آیه۱.    
القلم: مذکر مجازی

۳.۶ - الْكِتَابُ (سوره بقره/سوره۲، آیه۲)

• (ذَلِکَ الْکِتَابُ لَا رَیْبَ فِیهِ هُدًی لِّلْمُتَّقِینَ)
[۱۰] بقره/سوره۲، آیه۲.    
الکتاب: مذکر مجازی

۳.۷ - الْقَمَرَ (سوره انعام/سوره۶، آیه۷۷)

• (فَلَمَّا رَأَی الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَٰذَا رَبِّی ۖ فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ یَهْدِنِی رَبِّی لَأَکُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّینَ)
[۱۱] انعام/سوره۶، آیه۷۷.    
القمر: مذکر مجازی
۱. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۶۰۱.    
۲. ↑ یعقوب، امیل، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ص۶۰۱.    
۳. ↑ فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۹۲۳.    
۴. ↑ فوال بابتی، عزیزه، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج۲، ص۹۶۲.    
۵. ↑ کهف/سوره۱۸، آیه۹۰.    
۶. ↑ طه/سوره۲۰، آیه۷۶.    
۷. ↑ آل عمران/سوره۳، آیه۱۹۰.    
۸. ↑ اسراء/سوره۱۷، آیه۱۴.    
۹. ↑ قلم/سوره۶۸، آیه۱.    
۱۰. ↑ بقره/سوره۲، آیه۲.    
۱۱. ↑ انعام/سوره۶، آیه۷۷.    


• فرهنگ اصطلاحات صرف و نحو عربی، دحداح، انطوان، ص۳۴۳.    


رده‌های این صفحه : ادبیات عرب | اصطلاحات صرف و نحو | مذکر | مونث
جعبه ابزار