مقالات دارابی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
محمد بن رستم بدخشی (
۱۰۹۸‑
۱۱۶۱ق)، از عالمان
حدیث و
رجال شبهقاره هند که در جلالآباد کابل زاده شد و نیاکانش از
بدخشان به
هند مهاجرت کردند؛ او در خانوادهای اهل علم و وابسته به دربار اورنگزیب پرورش یافت و علم حدیث را نزد شیخ مقربالله دهلوی آموخت و در دربار اورنگزیب از منصب سهصدی تا ششصدی ترقی کرد.
مهمترین اثر او «تاریخ محمدی» در دو جلد است که تاریخ اسلام را از زمان
پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) تا عصر مؤلف دربر میگیرد و در آن از شصت منبع
فارسی و
عربی استفاده کرده و خطاهای مورخان گذشته را اصلاح نموده است.
محمد بن رستم بدخشی، از علمای
علم حدیث و
رجال در
شبه قاره هند میباشد.
در ۲۱
جمادی الاولی ۱۰۹۸ در جلالآباد (
کابل)
افغانستان به دنیا آمد و در
۱۱۶۱، زمان سلطنت محمدشاه (حک:
۱۱۳۱-
۱۱۶۱) درگذشت.
دلیل انتساب او به
بدخشان آن است که نیاکانش در آنجا ساکن بودند و بعدها نیای بزرگ او عبدالجلیل (متوفی ح
۱۰۲۰)، که از فقهای
حنفی بود، به
هند مهاجرت کرد.
پدرش، به
علم اصول،
کلام،
ریاضی و
شعر و ادب احاطه داشت و کتابهایی از زبان پرتغالی به
فارسی و
عربی ترجمه کرد که از آن جمله از المقائیس میتوان نام برد.
بدخشی در خانوادهای اهل علم و وابسته به دربار اورنگ زیب (حک:
۱۰۶۸-
۱۱۱۸) پرورش یافت.
علم حدیث را نزد شیخ مقرب الله دهلوی آموخت.
در ۲۵
جمادی الاخره ۱۱۱۵، به توصیه روحالله خان،
به دربار اورنگ زیب راه یافت.
مقام او در دربار به تدریج از منصب سه صدی (فرماندهی واحد سیصد نفری) تا شش صدی (فرماندهی واحد ششصد نفری) ترقی کرد و به مأموریتهایی در اوتارپرادش (
۱۱۳۰) و راهون (از توابع داروک در غرب دهلی) فرستاده شد.
آثار بدخشی، که نسخههای خطی آنها در کتابخانههای هند و
پاکستان موجود است، عبارتاند از:
تاریخ محمدی (تألیف:
۱۱۲۴-
۱۱۶۱)، مهمترین کتاب او در دو جلد است که تاریخ
اسلام را از زمان
پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) تا زمان حیات بدخشی دربر میگیرد.
او در این کتاب از شصت منبع فارسی و عربی استفاده و خطاهای مورخان گذشته را اصلاح کرده است. (چاپِ بخشِ ششم از جلد دوم این کتاب به کوشش امتیاز علی عرشی
برای نسخههای خطی ایناثر رجوع کنید به
)
۲) تحفة المحبین بمناقب الخلفاء الراشدین، (۷
رمضان ۱۱۲۵)، به عربی.
۳) تراجم الحفاظ (۷
ربیع الاول ۱۱۴۶ در
دهلی)، به عربی که گزیده
الانساب سمعانی است و بدخشی در مواردی اطلاعات سودمند بدان افزوده است.
۴) رد البدعة فی معتقد اهل السنة (۱۱۱۸)، به فارسی که آن را به اورنگ زیب تقدیم کرده است.
۵) عبرتنامه، به فارسی روان و ساده، که در آن ضمن شرح وقایع روزانه زندگی خویش از زمان ملازمت با اورنگ زیب تا آخر حکومت فرخ سیر پادشاه ، به ذکر سلاطین و امرای معاصر خود پرداخته است.
محمد بخشآشوب در تاریخ محمدشاهی از این کتاب بهره فراوان برده و جاناتان اسکات آن را به انگلیسی ترجمه کرده است. (برای نسخههای خطی این اثر رجوع کنید به
)
۶) مفتاح النجاء فی مناقب آل العباء (۱۱۲۴ در لاهور) به عربی و شامل احادیث موثّق و غیرموثّق.
(آقا بزرگ تهرانی نام کتاب را مفتاح النجاة... آورده است)
۷) نزل الابرار بماصح من مناقب اهل البیت الاطهار، به عربی که آن را برای امیرالامرا سید حسینعلی خان حسینی بارهوی نوشته و در آن فقط از احادیث موثق استفاده کرده است. (چاپ محمد هادی امینی، اصفهان ۱۳۶۲) (برای نسخههای خطی این اثر رجوع کنید بهQ
)
کتابی به نام جنات الفردوس به
زبان فارسی نیز به بدخشی منسوب است.
۱. میرعبدالرزاق اورنگ آبادی، مآثرالامراء، کلکته ۱۸۸۸؛
۲. محمد محسن آقا بزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیفالشیعة، چاپ علینقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳؛
۳. امتیاز علی عرشی، مقالات عرشی، لاهور ۱۹۷۰، ص ۴۳۰-۴۴۷؛
۴. فهرست کتب عربی موجوده کتب خانه ریاست رامپور، رامپور ۱۹۰۲؛
۵. احمد منزوی، فهرست مشترک نسخههای خطی فارسی پاکستان، اسلامآباد ۱۳۶۲ ش؛
۶. محمد هارون، بهرام یمنی، فهرست نسخههای خطی عربی کتابخانة ندوة العلماء لکهنو، دهلینو ۱۳۶۵ ش؛
۷. Charles Ambrose Storey, Persian literature: a bio-bibliographical survey, vol. â, London ۱۹۷۲.;
۸. Charles Rieu, Catalogue of the Persian manuscripts in the British Museum, Oxford ۱۹۶۶;
۹. H. Elliot, M. Dawson, The history of India as told by its own historians: the Muhammaden period, Calcutta ۱۹۵۳;
۱۰. Hermann Ethإ, Catalogue of Persian manuscripts in the Library of the India Office, Oxford ۱۹۰۳-۱۹۳۷;
۱۱. Hidayat Hussain, Catalogue of the Arabic Mss. in the Buhar Library, Calcutta ۱۹۲۳;
۱۲. M. Ashraf, Persian manuscripts in the National Museum of Pakistan at Karachi, vol. I, Karachi ۱۹۷۱;
۱۳. Qazi Abdul Nabi Kaukab, Handlist of Arabic manuscripts in the Panjab University Library, revised by Syed Jamil Ahmad Rizvi, Lahore ۱۹۸۲;
۱۴. Vladimir Ivanov, Concise descriptive catalogue of the Persian manuscripts in the Curzon Collection, Asiatic Society of Bengal, Calcutta ۱۹۲۴-۱۹۲۷;
۱۵. چارلز آمبروز استوری، ادبیات فارسی برمبنای تألیف استوری، ترجمة یو. ا. برگل
[به روسی
]، مترجمان یحیی آرین پور، سیروس ایزدی، و کریم کشاورز، چاپ احمد منزوی، تهران ۱۳۶۲ ش.
•
دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «محمد بن رستم بدخشی». ۱:۰۴.
