مقالات دارابی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
بَراءِ بْن‌ِ مَعْرور بن صَخر (متوفی
صفر ۱ق/اوت ۶۲۲م)، از
انصار و
صحابی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از تیره
بنی‌سلمه خزرج بود که در
یثرب سرور قوم خویش به شمار می‌رفت و در
بیعت عقبه دوم به نمایندگی از مردم یثرب با
پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) عهد کرد که همچون
جان و
مال و خاندان خود از او و
اسلام دفاع کنند.
او نخستین کسی بود که در سفر به
مکه به سوی
کعبه (نه
بیت‌المقدس)
نماز گزارد، اما پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با این کار مخالفت فرمود.
وی پیش از ورود پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به مدینه درگذشت، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بر مدفن او نماز گزارد و او نخستین کسی بود که
وصیت کرد ثلث مالش در راه اسلام
انفاق شود.
بَراءِ بْن‌ِ مَعْرور بن صَخر (د
صفر ۱ق/اوت ۶۲۲م)، از
انصار و
صحابی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بود. وی از تیره
بنی سلمه خزرج بود.
و در
یثرب سرور قوم خویش به شمار می‌رفت.
اگرچه مطابق پاره‌ای
روایات براء در «
عقبه اولی» که جمعی از دو قبیله مهم یثرب -
اوس و
خزرج - با
پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بیعت کردند، حضور داشت،
اما به روایاتی دیگر او نخستین‌بار، هنگامی که همراه گروهی از
مسلمانان یثرب برای گزاردن
حج به
مکه آمد، موفق به دیدار حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شد.
از این‌رو، می‌توان احتمال داد که براء بر اثر تبلیغات نخستین گروه از بیعت کنندگان با حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در «عقبه اولی»، به
اسلام گرایش یافت و
مسلمان شد.
گفته شده است که از میان گروه بیعت کنندگان‌ِ «عقبه ثانیه»، ۱۲ نفر «نقیب» شدند که یکی از آنان براء بود.
چون عنوان نخستین بیعت کننده با حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در عقبه، میان
انصار، همواره افتخارآمیز به شمار می‌آمد، در اینکه آیا براء نخستین بیعت کننده بوده است یا نه، میان روایات منقول از بازماندگان قبایل
مدینه، اختلاف است.
براء در این بیعت، به نمایندگی از سوی مردم یثرب با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) عهد کرد که همگی از او و دیانت اسلام همچون
جان و
مال و خاندان خویش
دفاع کنند.
بر مبنای همین روایات، وی نخستین کسی بود که در راه سفر به مکه، به جانب
کعبه - و نه
بیت‌المقدس که دیگر
مسلمانان به هنگام
نماز روی بدان سو می‌کردند - نماز گزارد، اما چون در نخستین دیدار، آن را با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در میان نهاد، رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با این کار مخالفت فرمود.
براء پیش از آنکه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به مدینه وارد شود، وفات یافت. آن حضرت بر مدفن وی نماز گزارد و در حق او دعای خیر کرد.
گفته‌اند که براء نخستین کسی بود که
وصیت کرد تا ثلث مالش را در راه اسلام
انفاق کنند.
فرزند او
بشر خود از صحابیان حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بود و در بیعت عقبه همراه
پدر خویش حضور داشت،
سپس در
جنگ بدر و جز آن شرکت جست.
ام مبشر،
دختر براء،
همسر زید بن حارثه - از بزرگان
صحابه - بود و
جابر بن عبدالله از او احادیثی نقل کرده است.
خُلیده همسر براء نیز از بیعت کنندگان با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بود و هم از آن حضرت
حدیث روایت کرده است.
(۱) ابن اثیر، علی، اسد الغابه، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
(۲) ابن حبیب، محمد، المحبر، به‌کوشش ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن، ۱۳۶۱ق/۱۹۴۲م.
(۳) ابن حجر عسقلانی، احمد، الاصابه، قاهره، ۱۳۲۸ق.
(۴) ابن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دارصادر.
(۵) ابن عبدالبر، یوسف، الاستیعاب، به‌کوشش علی‌محمد بجاوی، قاهره، ۱۳۸۰ق/ ۱۹۶۰م.
(۶) ابن قدامه مقدسی، عبدالله، الاستبصار فی نسب الصحابه من الانصار، به‌کوشش علی نویهض، بیروت، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱م.
(۷) ابن هشام، عبدالملک، السیره النبویه، به‌کوشش مصطفی سقا و دیگران، قاهره، ۱۳۵۵ق/۱۹۳۶م.
(۸) احمد بن حنبل، مسند، قاهره، ۱۳۱۳ق.
(۹) بلاذری، احمد، انساب الاشراف، به‌کوشش محمد حمیدالله، قاهره، ۱۹۵۹م.
(۱۰) دارقطنی، علی، المؤتلف و المختلف، به‌کوشش موفق بن عبدالله، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶م.
(۱۱) ذهبی، محمد، سیر اعلام النبلاء، به‌کوشش شعیب ارنؤوط، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
(۱۲) طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری.
(۱۳) عروه بن زبیر، مغازی رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، به‌کوشش محمد مصطفی اعظمی، ریاض، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
(۱۴) کلبی، هشام، نسب معد و الیمن الکبیر، به‌کوشش محمود فردوس العظم، دمشق، دارالیقظه العربیه.
(۱۵) کلینی، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، به‌کوشش علی‌اکبر غفاری، بیروت، ۱۴۰۱ق.
(۱۶) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، چاپ ترنبرگ، لیدن ۱۸۵۱ـ۱۸۷۶، ج ۲، ص ۷۶ـ۷۸.
(۱۷) ابن بایویه، کتاب الخصال، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۲ ش.
•
دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «براء بن معرور»، شماره ۴۶۷۶.
