موارد استثناء قاعده نفی سبیل
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
موارد استثناء قاعده نفی سبیل، در
فقه سیاسی دفع ضرر اهم،
دفع افسد، اختیار
اهون الشرّین و مراعات
الاهم فالاهم است.
این قواعد بر قاعده نفی سبیل
حاکم و مقدم هستند، مانند مثال
فقها در
جهاد که در صورت عدم وجود راه دیگر، برای دفع تهاجم، جان اسرای
مسلمان به عنوان سپر، فدای اولویت
دفاع میشود.
امام صادق (علیهالسّلام) فرمود:
«و لا تمسک عنهم لهؤلاء»؛ به خاطر جان تعداد کمی،
کفار مهاجم رها نمیشوند که فاجعه بزرگتر و
مفسده بیشتری را به بار آورند.
بیشک تفوق، استیلا و سلطه کافران بر مسلمانان (
جان -
مال -
شرف) از زیانهای بزرگ و مفسدههای غیر قابل تحمل و از جمله منکرات مهمی است که باید همه مسلمین در
ادله و ریشهکن نمودن آن بکوشند. ولی در مواردی که
ضرر بیشتر و مفسده مهمتر و
منکر اهمی در پیش باشد، از بابت دفع ضرر باشد به ضرر اخف، دفع افسد و فاسد، اختیار اهون الشرّین، دفع ضرر و مفسده به مقدار ممکن و مراعات الاهم فالاهم ناگزیر برای دفع آن ضرر، مفسده و منکر اهم ارتکاب چنین زیان، مفسده و منکری جائز خواهد بود. زیرا قواعد مذکور اگر مورد قبول باشد بر قاعده نفی سبیل حاکم و مقدم هستند.
نظیر این مسئله را فقها در کتاب جهاد ذکر کردهاند که هرگاه کفار برای حمله به مسلمین و تجاوز به
کشور اسلامی و استیلا بر آن و یا صرفاً به خاطر کشتار بیشتر مسلمین عدهای از اسرای مسلمین را سپر قرار داده و عملیات نظامی را زیر پوشش آنها انجام دهند، اگر راه دیگری برای مقابله و دفع تهاجم آنها نباشد جائز است مسلمانان برای دفع ضرر و مفسده اقوی و منکر اهم که در شرف وقوع است، ناگزیر از کشتهشدن آن عده از اسرای مسلمین (که در دفع تهاجم کشته میشوند) صرفنظر کنند و به
واجب اهم بپردازند. حال آنکه اصل دفاع به منظور حفظ جان و مال و شرف مسلمین بوده است.
امام صادق (علیهالسّلام) فرمود:
«و لا تمسک عنهم لهؤلاء.» «به خاطر جان تعداد کمی از کسانی که قتلشان جایز نیست، کفار مهاجم به حال خود رها نمیشوند که فاجعه بزرگتر و مفسده بیشتری را ببار آورند.»
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۷، ص۷۲۸.
