ناسیونالیزم و جنبش آن (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ناسیونالیسم و جنبش آن در
کشورهای اسلامی اوایل سده (بیستم م) تحت تأثیر نفوذ فرهنگ سیاسی غرب، بیداری
مسلمانان و جنبشهای ملی شکل گرفت.
این اندیشه جنبشهای استقلالطلبانه و میهنپرستانه را در
سرزمینهای اسلامی به دنبال داشت.
دو انگیزه اصلی آن عبارت بود از گریز از استعمار و گریز از وابستگی به امپراتوری عثمانی.
ناسیونالیسم در کشورهای اسلامی در قالبهای عربی، ترکی، ایرانی و سایر شکلها متجلی شد.
این اندیشه با دو چالش ایدئولوژیک مواجه بود: تعارض با روح
اسلام و تعارض با
وحدت جهان اسلام.
عواملى چون نفوذ فرهنگ سياسى غرب، بيدارى مسلمانان، جنبشهاى ملى و رواج روشنفكرى به سبک غرب در سرزمينهاى اسلامى در اوايل سده (بيستم م)، موجب شد كه انديشه ناسيوناليزم در كشورهاى اسلامى نيز رو به رشد نهاده و جنبشهاى سياسى و انديشههاى استقلالطلبانه را به دنبال داشته باشد.
ترويج و تشويق ناسيوناليزم توسط دولتهاى غربى هدف ديگرى را هم دنبال مىكرد كه فروپاشى امپراطورى عثمانى را نشانه مىگرفت.
به اين ترتيب نخست جرقههاى انديشه ناسيوناليزم و جنبشهاى ميهن پرستانه در سرزمينهاى اسلامى به ويژه
مصر، با دو انگيزه متمايز بوجود آمد:
الف - گريز از استعمار به منظور رسيدن به
استقلال.
ب - گريز از مركز و وابستگى به امپراطورى عثمانى.
انديشه سياسى ناسيوناليزم كه نشانه وجدان بيدار و آگاه ملت تلقى مىشد، به تدريج در ديگر سرزمينهاى اسلامى نقش استقلالطلبانه ايفا كرد و در قالبهاى ناسيوناليزم عربى، تركى، ايرانى و... متجلى شد.
ناسيوناليزم ضمن انشعاب به شاخههاى متعدد در كشورهاى اسلامى با دو مشكل ايدئولوژيک مواجه شد و هركدام از شاخههاى ناسيوناليزم در برابر اين دو شكل بزرگ، راهحلهاى متفاوتى را اتخاذ كرد.
اين دو شكل ايدئولوژيک عبارت بود از:
۱. تعارض ناسيوناليزم با روح اسلام كه نژادپرستى و تمايز طلبى را محكوم مىكرد؛
۲. تعارض ناسيوناليزم با وحدت جهان
اسلام كه انديشه
امت واحد را تثبيت مىكرد.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۶۷۴-۶۷۵.
