همبستگی صلیبیان و مشرکان در قرن پنجم (عقاید و مذاهب)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
همبستگی صلیبیان و مشرکان در قرن پنجم به هم‌زمانی حملات صلیبیان به سرزمین‌های اسلامی، حمله مغولان از
شرق و حملات
مسیحیان به
اندلس اشاره دارد.
جعفر سبحانی در کتاب «
فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی» با بررسی این حملات، از پیامدهای آن‌ها برای مسلمانان و سرزمین‌های اسلامی سخن گفته و بر گستردگی مصائب و ویرانی‌های ناشی از این حوادث تأکید کرده است.
در این مقاله، سه جبهه اصلی حمله به سرزمین‌های اسلامی بررسی می‌شود: حملات صلیبیان به
بیت‌المقدس، حمله مغولان به سرزمین‌های اسلامی و حملات مسیحیان به اندلس. همچنین، گزارش
ابن اثیر جزری از شدت مصائب حمله مغول و سقوط
بغداد، به‌عنوان شاهدی بر گستردگی این حوادث نقل شده است.
زمامداران
عباسی، بسان حکام
اموی غالباً افراد ناشایست و بی‌هنری بودند، و در اداره کشور «طوطی‌صفتانی» بودند که هرچه اطرافیانشان می‌گفتند، بازگو می‌کردند، دربار
خلافت بغداد در دوره عباسیان مجسّمه بی‌روحی بود که حکام و سلاطین بلاد، از نام و نشان و قداست ظاهری آنان بهره می‌گرفتند، و سبب پیشرفت
اسلام در قرون نخست و استوار ماندن آن در برابر حوادث، در اتقان آیین و فداکاری مسلمانان، خلاصه می‌شد، ناگفته پیداست که این دو عامل به صورت محدود می‌توانستند مؤثر و کارساز باشند، از این جهت از آغاز قرن ششم (پانصد به بعد) فروپاشیدگی خاصی در نظام آشکار گشت، و صلیبیان با برنامه‌ریزی دقیق، درصدد تسخیر بیت‌المقدس برآمدند، تا نخستین قبله اسلامی و زادگاه
مسیح را از چنگ مسلمانان به درآورند. از این جهت، حملات وحشیانه خود را از سال ۴۸۹ شروع کرده و تا سال ۶۶۰، ادامه دادند و درباره حجم جنایات آنان کافی است که بدانیم تنها در «بیت‌المقدس» هفتاد هزار نفر را کشتند، و
مسجد و اطراف آن را به صورت دریاچه‌ای از خون درآوردند.
هنوز سرزمین‌های اسلامی زیر چکمه‌های صلیبیان ضجه و ناله می‌کرد، و مسلمانان با مسیحیان، در حال نبرد و
جنگ بودند، و حملات اروپائیان از طریق دریا و خشکی ادامه داشت، که ناگهان جبهه دومی از جانب شرق بر ضد مسلمانان گشوده شد و وحشی‌ترین ملل جهان، حمله خود را بر میهن اسلامی آغاز کردند، و مشوق و یا محرک آنان نیز صلیبیان مقیم دربار «
مغول» بودند که آنان را به تسخیر کشور دعوت نموده، و سرانجام در سایه اتحاد «
صلیب» و «
صنم» ملت مسلمان، با دشمنی به مراتب بدتر از صلیبیان روبه‌رو شدند، دشمنی که بر کوچک و بزرگ رحم نکرده و با تبدیل بلاد اسلامی به تلی از خاک، گام‌به‌گام پیش می‌رفت، این حملات ددمنشانه از سال ۶۰۳، آغاز شد، و عاصمه
خلافت (بغداد) در سال ۶۵۶ سقوط کرد. آنان پس از تسلط کامل بر
عراق، آهنگ
شام و بیت‌المقدس نمودند و پس از یک موفقیت نسبی در قلمرو اسلامی، تا سال ۸۰۷ حکومت کردند.
درحالی که دل‌ها از رعب سپاه مغول پر بود و سنگرها یکی پس از دیگری فرو می‌ریخت، و شهرها یکی پس از دیگری ویران می‌گشت، صلیبیان از نقطه سومی، حمله جدیدی را آغاز کردند و تصمیم گرفتند که مسلمانان را از سرزمین اندلس (اسپانیای کنونی) برانند. حمله سوم، در گرماگرم حملات اروپائیان از یک طرف، و سپاه مغول از طرف دوم، آغاز شد، و
جهان اسلام را در غم و اندوه، و ماتم بزرگی فرو برد، و سرانجام تقدیر، بر تدبیر، پیروز گردید، و نبرد در جبهه سوم که از سال ۶۰۹، آغاز گردیده بود و تا سال ۸۹۷، ادامه داشت، سبب شد، که سرزمین خاطره‌ها، از پیکر میهن اسلامی، جدا گردد، و تاکنون نیز جدا مانده، هرچند آثار اسلامی کم‌وبیش محفوظ مانده است.
اکنون با یک محاسبه کوچک می‌توان از وضع و موقعیت کشورهای اسلامی در این چهار قرن به‌طور اجمال آگاه شد.
• از سال ۴۸۹ تا سال ۶۶۰: حمله صلیبیان.
• از سال ۶۰۳ تا سال ۸۰۷:
حمله مغول.
• از سال ۶۰۹ تا سال ۸۹۷: حمله مسیحیان به اندلس.
در اینجا می‌توان اجمالاً به عظمت مصیبت و حجم فاجعه پی برد و حال ملتی که چهار قرن با سنگدل‌ترین انسان‌نماها، و وحشی‌ترین ملت‌ها در جنگ و نبرد باشد، کاملاً واضح و روشن است، و هرگز هیچ نویسنده‌ای نمی‌تواند حتی نیمرخی روشن از این فاجعه، ترسیم کند، بلکه ارقام ریاضی و نجومی، قادر به بیان آن نیست.
«
ابن اثیر جزری» که خود شاهد واقعه بوده و با خامه توانای خود، حوادث را پیگیری می‌کرده، می‌گوید: من سال‌ها از تنظیم حوادث مربوط به حمله مغول، خودداری کردم، زیرا حجم جنایات و مصائب به‌اندازه‌ای بود که توانایی نوشتن را از من سلب کرد، چه کسی می‌تواند خبر مرگ اسلام و مسلمانان را بنویسد؟ ای کاش مادر مرا نمی‌زاد و یا قبل از این وقایع می‌مردم. آنگاه حمله مغول را با حمله «
بخت‌نصر» به
بابل مقایسه می‌کند و به این نتیجه می‌رسد، مجموع جنایات بخت‌نصر با جنایات یک روز سپاه مغول برابر است.
ابن اثیر، نویسنده این جمله و کلمات، در سال ۶۳۰ درگذشت و هنوز اسکلت
خلافت عباسی برقرار بود؛ زیرا طومار خلافت عباسی بیست‌وشش سال بعد از فوت او، درهم پیچیده شد، و بغداد در سال ۶۵۶ سقوط نمود. و در تسخیر عاصمه، قریب به یک میلیون انسان بی‌گناه کشته شدند، و در میدان‌ها و کوچه‌های شهر، اجساد کشته‌شدگان به صورت تپه‌هایی درآمده و بوی تعفن در سراسر شهر پیچیده، و بیماری
وبا، کشتار می‌کرد.
جعفر سبحانی در کتاب «
فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی»، هم‌زمانی حملات صلیبیان، مغولان و مسیحیان به اندلس را از حوادث سخت تاریخ مسلمانان معرفی می‌کند. بر اساس گزارش این کتاب، حملات صلیبیان از سال ۴۸۹ تا ۶۶۰، حملات مغول از سال ۶۰۳ تا ۸۰۷ و حملات مسیحیان به اندلس از سال ۶۰۹ تا ۸۹۷ ادامه داشته است. نویسنده برای نشان دادن گستردگی فاجعه، گزارش ابن اثیر جزری درباره جنایات مغول و نیز کشتار و ویرانی هنگام سقوط بغداد در سال ۶۵۶ را نقل می‌کند.
•
سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج۳، ص۱۶.
