وثاقت

از ادله احکام شرعی؛ بلکه عمده‌ترین آنها احادیث معصومان ‌ (علیهم‌السّلام) است. احادیث نقل شده از معصومان ‌ (علیهم‌السّلام) با وجود قراین و شواهد موجب قطع و یقین به صدور آنها از معصوم (علیه‌السّلام)، پذیرفته و حجت‌اند. در غیر این صورت، چنانچه راوی حدیث، ثقه و مورد اطمینان باشد، حدیث او پذیرفته است. برخی افزون بر وثاقت راوی، عدالت او را شرط پذیرش روایت وی دانسته‌اند؛ چنان که برخی، شرط عمل به روایت ثقه عادل را عدم تعارض آن با روایت عادل دانسته‌اند؛ لیکن بر اساس قاعده تسامح در ادله سنن، در احکام استحبابی و یا حتی در احکام کراهتی، اخبار مشروط به وثاقت راوی نیست، بلکه عدم احراز کذب او در عمل به مفاد روایت کفایت می‌کند؛ هرچند راوی، غیر ثقه یا ناشناخته باشد. البته جمعی این قاعده را نپذیرفته و در پذیرش احادیث نیز وثاقت را شرط دانسته‌اند . آیا احادیثی که با بعض راویان آنها به لحاظ اعتقادی، منحرف و فاسداند؛ لیکن از سوی عالمان شیعه، وثاقت آنان مورد تایید قرار گرفته است و در اصطلاح حدیث موثق نامیده می‌شوند؟ حجت و پذیرفته‌اند یا نه؟ مسئله محل اختلاف است.

جایگاه وثاقت در احراز موضوعات احکام: آیا خبر ثقه در موضوعات، همچون نجاست، طهارت، قبله، کُر بودن آب و مانند آن از امور حسّی، حجت و پذیرفته است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است.

چنانچه کالای خریداری شده معیوب باشد، برای خریدار خیار عیب ثابت می‌شود و می‌تواند معامله را فسخ کند و یا از فروشنده مطالبه ارش (مابه التفاوت قیمت سالم و معیوب کالا) نماید. برای تعیین ارش، ابتدا باید قیمت سالم و معیوب کالا تعیین گردد. برای این کار به اهل خبره رجوع می‌شود. از شرایط اهل خبره، وثاقت و امانت است.

بنابر قولی، در نایب؛ یعنی کسی که برای به جا آوردن عبادت‌های واجب، همچون نماز، روزه و حج اجیر می‌شود، وثاقت شرط است تا اطمینان به انجام گرفتن عمل برای اجیر کننده حاصل شود. برخی، افزون بر وثاقت، عدالت را نیز شرط دانسته‌اند.

بنابر قول برخی، در کسی که به عنوان وصی تعیین می‌شود، وثاقت کفایت می‌کند و عدالت در وی شرط نیست. شرط بودن عدالت در وصی، مشهور است.

کسی که کنیزی را خریده است، در صورت معلوم نبودن وضعیت وی به لحاظ آمیزش و عدم آمیزش مالک با او، باید قبل از آمیزش با کنیز او را استبراء کند؛ مگر آنکه مالک وی ثقه باشد و خبر دهد که با آمیزش نکرده و یا او را استبرا کرده است، که بنابر مشهور در این صورت، نیازی به استبرای کنیز نیست.