وجوب طریقی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
وجوب طریقی، وجوبی است که به جهت
طریقیت آن برای
حکم واقعی در جایی که واقع
مجهول است،
جعل شده باشد. و در مقابل
وجوب نفسی است
جعل آن برای تحفظ ملاک واقعی و دستیابی به مصلحت واقع است، مانند وجوب عمل به امارات.
بر پایه گفته اصولیان، بر مخالفت وجوب طریقی، کیفری مترتّب نمیشود؛ بلکه وجوب طریقی تابع واقع است و در حقیقت مؤاخذه و استحقاق
عقاب بر مخالفت واقع خواهد بود.
از وجوب طریقی در
اصول فقه سخن گفتهاند.
وجوب طریقی در مقابل
وجوب نفسی و وجوبی است که به جهت طریقیت آن برای حکم واقعی، در جایی که واقع مجهول است، جعل شده باشد.
جعل این نوع وجوب در حقیقت برای تحفّظ ملاک واقعی و دستیابی به مصلحت واقع است، مانند وجوب عمل به
امارات. از این جهت که امارات، طریق به واقعاند و یا وجوب
احتیاط در راستای تحفظ بر واقع.
طریقیت چنین وجوبی،
تعبّدی و به جهت
جعل و اعتبار
شارع است که در صورت مطابقت با واقع، باعث
تنجّز تکلیف و در صورت عدم مطابقت،
معذِّر خواهد بود.
بر پایه گفته اصولیان، بر مخالفت وجوب طریقی (برخلاف
وجوب نفسی) کیفری مترتّب نمیشود؛ بلکه وجوب طریقی تابع واقع است و در حقیقت مؤاخذه و استحقاق عقاب بر مخالفت واقع خواهد بود.
بنابر این، چنانچه مؤدّای
اَماره،
واجب طریقی عملی و آن عمل در واقع نیز واجب باشد، بر مخالفت آنها، تنها عقاب مخالفت واقع مترتب میشود؛ لیکن چنانچه مؤدای اماره بر خلاف واقع، و واقع نیز حکمی الزامی باشد و مکلف با استناد به اماره (که بر عدم الزام دلالت داشته) عمل و با واقع مخالفت کند،
اماره برای او عذر خواهد بود و به سبب آن مستحق مؤاخذه نیست.
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهمالسّلام)، ج۹، ص۳۱۷_۳۱۸.
