• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

وِجاده

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف


منبع: وِجاده


وجاده، مصدر ساختگی در رجال و درایه است که به معنی پیدا کردن کتاب یا حدیث به‌خطّ نویسنده یا راوی بدون دریافت از اوست؛ نقل با «وَجَدتُ» یا «قرات بخط فلان» صورت می‌گیرد. عالمان درایه وِجاده را ضعیف‌ترین طریق تحمّل حدیث دانسته‌اند؛ اگر انتساب نسخه به مؤلف یا راوی ثابت شود، نقل آن جایز است اما تعبیراتی چون «حَدَثَنا» معمولاً جایز نیست مگر در موارد ویژه.


وِجادَه از راههای تحمّل حدیث است.
وجاده مصدر جعلی «وَجَدَ یَجِدُ» و ساخته عالمان علم رجال و درایه است و در لغت چنین مصدری نیامده است.
[۱] زبیدی، مرتضی، تاج العروس، واژۀ «وجد».    
[۲] صدر، سید حسن، نهایة الدرایة، ص۴۶۸.    

عالمان درایه، وجاده را یکی از هشت طریق تحمّل حدیث شمرده
[۳] صفت، علی اکبر، تلخیص مقباس الهدایة، ج۱، ص۱۶۹.    
و در تعریف آن گفته‌اند: وجاده عبارت است از اینکه انسان کتاب یا حدیثی را به خط نویسنده یا راوی آن پیدا کند؛ خواه یابنده معاصر او باشد یا نباشد، بدون آنکه آن کتاب یا حدیث را از نویسنده یا راوی از راههای دیگر، همچون شنیدن یا اجازه داشتن دریافت کرده باشد.
کسی که از طریق وجاده کتاب یا حدیثی را دریافت کرده است، هنگام نقل می‌گوید: «وَجَدْتُ» یا «قَرَاْتُ بِخَطِّ فُلانٍ» یا «فی کِتابِ فُلانٍ بِخَطِّهِ» و در ادامه، سند و متن را نقل می‌کند و اگر برای یابنده معلوم نشود که کتاب یا روایت به خط مؤلف یا راوی آن است، هنگام نقل می‌گوید: «بَلَغَنی عَن فُلانٍ» یا «وَجَدْتُ فِی کِتابِ اَخْبَرَنی فُلانٌ اَنَّهُ بِخَطِّ فُلانٍ».
در صورتی که کسی به او خبر داده باشد که کتاب یا روایت به خط راوی حدیث است، و چنانچه از نسخه‌ای مطمئن نقل کند، هنگام نقل از آن می‌گوید: «قالَ فُلانٌ» و در صورت عدم اطمینان به درستی آن نسخه می‌گوید: «بَلَغَنی عَن فُلانٍ اَنَّهُ قالَ کَذا».
[۴] صدر، سید حسن، نهایة الدرایة، ص۴۴۵.    
[۵] صدر، سید حسن، نهایة الدرایة، ص۴۶۸ – ۴۷۲.    


عالمان درایه از میان هشت طریق تحمّل حدیث، وِجاده را ضعیف‌ترین و سست‌ترین آنها شمرده‌اند؛
[۶] علامه عسکری، سید مرتضی، معالم المدرستین، ج۳، ص۲۴۳.    
از این رو، در جواز عمل به وجاده، در صورت اطمینان به درستی آن، مانند صورت احراز خط مؤلف یا راوی حدیث یا شهادت جمعی به انطباق آن با اصلی صحیح اختلاف شده است.
[۷] رشهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ص۳۰۱.    
[۸] کنی، ملا علی، توضیح المقال، ص۲۶۲.    

نقل کتاب و حدیث به دست آمده از طریق وجاده، در صورت علم به انتساب آن به مؤلف یا راوی جایز است؛ لیکن بازگو کردن آن با لفظ «حَدَّثَنا» یا «اَخْبَرَنا» مانند آن جایز نیست. بر این ادعای اجماع شده است؛
[۹] شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ص۳۰۲-۳۰۳.    
[۱۰] غفاری صفت، علی اکبر، تلخیص مقباس الهدایة، ص۱۸۱.    
مگر آنکه مؤلف نویسنده یا راوی حدیث، عام؛ یعنی هر کسی باشد که آن را می‌بیند، مانند: «اعلم یا اَخی اَرشَدَکَ اللهُ اَنِّی سَمِعْتُ الاِمامَ اَو مِن الشیخِ هَذَا المَطلَبَ» که در این صورت، به تصریح برخی، تعبیر به حدثنا و مانند آن جایز خواهد بود.
[۱۱] شیخ بهائی، وجیزة فی علم الدرایة، ص۶.    


۱. ↑ زبیدی، مرتضی، تاج العروس، واژۀ «وجد».    
۲. ↑ صدر، سید حسن، نهایة الدرایة، ص۴۶۸.    
۳. ↑ صفت، علی اکبر، تلخیص مقباس الهدایة، ج۱، ص۱۶۹.    
۴. ↑ صدر، سید حسن، نهایة الدرایة، ص۴۴۵.    
۵. ↑ صدر، سید حسن، نهایة الدرایة، ص۴۶۸ – ۴۷۲.    
۶. ↑ علامه عسکری، سید مرتضی، معالم المدرستین، ج۳، ص۲۴۳.    
۷. ↑ رشهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ص۳۰۱.    
۸. ↑ کنی، ملا علی، توضیح المقال، ص۲۶۲.    
۹. ↑ شهید ثانی، الرعایة فی علم الدرایة، ص۳۰۲-۳۰۳.    
۱۰. ↑ غفاری صفت، علی اکبر، تلخیص مقباس الهدایة، ص۱۸۱.    
۱۱. ↑ شیخ بهائی، وجیزة فی علم الدرایة، ص۶.    


• فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (علیهم‌السّلام)، ج۹، ص۳۰۹ و۳۱۰.


رده‌های این صفحه : حدیث | درایه | سنت معصوم
جعبه ابزار