|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
احمدشاهی، کاخ kāx-e ahmad-šāhī، قدیمیترین بنای مجموعه کاخ سعدآباد در تهران است. ساخت آن به سال (۱۲۹۷ هـ.ش) و اواخر سلطنت احمدشاه قاجار بازمیگردد. این کاخ تلفیقی از معماری قاجاری و پهلوی است و در منطقه دربند، روی تپه علیخان واقع شده است. اگرچه به عنوان اقامتگاه ییلاقی احمدشاه قاجار استفاده میشد، بعدها توسط رضاشاه خریداری و به مجموعه سعدآباد افزوده شد. با وجود ثبت در فهرست آثار ملی، پس از انقلاب سال (۱۳۵۷ هـ.ش) کاخ احمدشاهی بهدلیل حضور نیروهای نظامی از دسترس عمومی و کارشناسان خارج شده و علیرغم طرحهایی برای تبدیل آن به موزه، هنوز تغییر کاربری نداده است. کاخ احمدشاهی امروز در معرض آسیبهای جدی بهدلیل عدم مرمت و تصرفهای غیراصولی قرار دارد. کاخ احمدشاهی قدیمیترین بنـا و کاخِ بـاغ ـ موزهی سعدآباد بـا تلفیقـی از معماری قاجاری و پهلوی (تأسیس: ۱۲۹۷ هـ.ش) است. کاخ احمدشاهی قدیمیترین کاخ از مجموع کاخهای هجدهگانهی مجموعهی تاریخـی ـ فرهنگی سعدآباد است که اواخر سلطنت احمدشاه قاجار، در ضلع شمالی سعدآباد روی تپهعلیخان، در بخش ترشمحلهی منطقهی دربند ساخته شد. اگرچه در مورد تاریخچهی آن اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما برخی منابع شروع ساخت این کاخ را (۱۲۹۷ هـ.ش) اعلام کردهاند. [۱]
«هفتباغ به هم پیوست و سعدآباد شد»، خبرگزاری میراث فرهنگی (نک: بش).
گفته میشود فرایند ساخت این کاخ، زمانیکه رضاخان وزیر جنگ بوده، به پایان رسیده است؛ باوجوداین سلیمان بهبودی، پیشکار رضاشاه دراینباره در خاطراتش مینویسد: «پهلوی اول تپه علیخان والی را از سردار همایون والی در زمان سردار سپهی خرید. این باغ دارای دو عمارت بود؛ یکی از این دو عمارت همان کاخ احمدشاهی است. این عمارت قجریِ دو اشکوبه را سعدالدوله ساخت و به محمدعلیشاه هدیه کرد. پس از آن، این عمارت بهعنوان کاخ ییلاقی احمدشاه مورد استفاده قرارگرفت. افزون برآن، خانهای درست جای کاخ شهوند [۲]
«هفتباغ به هم پیوست و سعدآباد شد»، خبرگزاری میراث فرهنگی (نک : بش).
کاخ احمدشاهی اقامتگاه تابستانی و ییلاقی احمدشاه و نیز دیگر شاهزادگان قاجار بود. معماری این بنا از سبک بناهای دورهی انتقال (فاصلهی بین مشروطه و پهلوی) پیروی میکند و ترکیبی از معماری دوران قاجار و پهلوی در آن دیده میشود. در بسیاری از منابع از کاخ احمدشاهی بهعنوان یکی از زیباترین کاخهای سعدآباد نام برده شده، تاجاییکه طراحان کاخ سبز نیز تحتتأثیر معماری این بنا بودهاند. کاخ احمدشاهی دارای دو ایوان است که از یکسو مشرف به کوه و از سوی دیگر مشرف به شهر است و از این نظر با بناهای همدورهاش ــ کـه اغلب بـا یک ایوان طراحـی میشدند ــ متفاوت است. [۳]
«نگاهی به مجموعهی تاریخی فرهنگی سعدآبـاد»، دوران (نک : بش).
[۴]
«این کاخ احمدشاه است»، روزنامهی ایران، تهران، ۱۳۸۰ ش، س ۷، شم ۸۴۸‘۱.
با وجود اینکه دو سال پس از انقلاب (۱۳۵۷ هـ.ش) به موجب مصوبهی شورای انقلاب، مجموعهی ۱۱۰ هکتاری سعدآباد همراه با کلیهی کاخها، ساختمانها، تأسیسات و امکانات برای تغییر کاربری فرهنگی در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرارگرفت و بسیاری از بناهای آن به موزه تبدیل شدند، محوطهی کاخ احمدشاهی و استخر مجاور آن به دلیل حضور نیروهای نظامی و سپاهی تاکنون جدا از این مجموعه اداره میشود. [۵]
شهرابی، فرناز، مجموعهی سعـدآباد، روابط عمومی کاخ ـ موزههای سعدآباد، تهران، ۱۳۸۷ ش.
[۶]
تحقیقات میدانی مـؤلف.
براساس اطلاعات و مدارک موجود، از (۱۳۵۹ هـ.ش) پادگان امام علی (علیهالسلام) در قسمت شمالی مجموعه که پیش از انقلاب محل استقرار گارد جاویدان بود و از نظر فضا و نوع ساختمانسازی، نظامی بهشمار میرفت، مستقر شد و بهتدریج به دلایل نامعلومی بر تصرفات خود افزود تا جایی که در (۱۳۶۳ هـ.ش) بخشی از نیروهای بسیج خواهران را در محدودۀ کاخ و استخر احمدشاهی مستقر و از (۱۳۷۷ هـ.ش) به بعد با احداث دیواری آجری به قطر ۳۰ سانتیمتر اقدام به جداسازی کامل این بنا و استخر آن از محوطهی سعدآباد کرد. [۷]
گزارش وضعیت کاخ احمدشاهی در مجموعهی سعدآباد تهران، دفتر سیاسی و فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (معاونت پژوهشی)، تهران،۱۳۸۰ ش، ص۱.
در (۱۳۸۰ هـ.ش) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیشنهاد کرد تا کاخ احمدشاهی به موزهی امام علی (علیهالسلام) تبدیل شود که این ایده هم محقق نشد. [۸]
گزارش وضعیت کاخ احمدشاهی در مجموعهی سعدآباد تهران، دفتر سیاسی و فرهنگی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (معاونت پژوهشی)، تهران،۱۳۸۰ ش، ص۱.
در (۱۳۸۳ هـ.ش)، کارشناسان میراث فرهنگی برای نخستینبار اجازهی بازدید از کاخ احمدشاهی را دریافت کردند و پس از بازدید، اعلام نمودند که ضلع شمالغربی این بنا بیش از سایر قسمتها آسیب دیده و ساختمان نیازمند مرمت است. اگرچه همان زمان براساس رأی دادسرای نظامی مقرر شد تا نیروهای بسیج خواهران برای مرمت این کاخ را تخلیه کنند، تاکنون این امر میسر نشده است. [۹]
«بسیج خواهران از کاخ احمدشاهی میرود»، خبرگزاری میراث فرهنگی (نک : بش).
کاخ احمدشاهی همراه با دیگر کاخهای مجموعهی سعدآباد در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده، اما به سبب عدم دسترسی کارشناسان میراث فرهنگی به این بنا امکان مستندسازی و تهیهی پروندهی ثبتی کامل برای آن تاکنون ممکن نشده است. [۱۰]
تحقیقات میدانی مـؤلف.
این کاخ که به سبب تصرفهای غیراصولی و خارج از چهارچوبِ ضوابط نگهداری بناهای تاریخی پس از (۱۳۵۷ هـ.ش) تاکنون در معرض دگرگونی و تخریب قرار داشته، بخشی از هویت خود را از دست داده است. [۱۱]
«بسیج خواهران از کاخ احمدشاهی میرود»، خبرگزاری میراث فرهنگی (نک : بش).
[۱۲]
Chn (۱), www.chn.ir/ news/ Print/ ?Section=۲&id=۸۳۴۶ (acc.Dec.۲,۲۰۰۸).
[۱۳]
Chn(۲)ibid,۲۸۵۵۶(acc.Feb.۱۸, ۲۰۰۹).
[۱۴]
Dowran, www. dowran.ir/ show.php?id=۵۳۴۳۶۴۹۹.
• لالمی، شیده، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «کاخ احمدشاهی»، ص۴۹. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | کاخهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
