|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ارج، کارخانهی لوازم خانگی kār-xāne-ye lavāzem-e xānegī-ye arj، یکی از قدیمیترین کارخانههای خصوصی تولید لوازم خانگی در ایران است. در سال (۱۳۱۶ هـ.ش) توسط مهندس خلیل ارجمند و ۸ کارگر در خیابان ۳۰متری نظامی جی تأسیس شد. این کارخانه در سالهای بعد به محل بزرگتری در خیابان شوش و سپس جادهی مخصوص کرج منتقل شد. با تولید یخچال ساید بای ساید و اجاقگاز فردار، سرآمد صنعت لوازم خانگی ایران گردید. پس از انقلاب سال (۱۳۵۷ هـ.ش)، کارخانه مصادره و به صنایع ملی ایران واگذار شد و بعدها به بانک ملی و کارکنان آن منتقل شد. با بحرانهای مالی و کاهش نیرو، این کارخانه در خرداد (۱۳۹۵ هـ.ش) پس از ۷۹ سال فعالیت تعطیل شد. کارخانه لوازم خانگی ارج از قدیمیترین کارخانههای خصوصی تولید لوازم خانگی در ایران بود. این کارخانه در سال (۱۳۱۶ هـ.ش) در کارگاهی کوچک واقع در خیابان ۳۰متری نظامی جی با هدایت مهندس خلیل ارجمند، استاد دانشکدهی فنی دانشگاه تهران و به همراه ۸ کارگر ساده تأسیس شد. گویا دلیل نامگذاری «ارج» بر این کارخانه این بوده که در گذشته در آن کارگاه، کارهای آهنگری، ریختهگری و جوشکاری انجام میشد و نام «ارج» برگرفته از حرف اول این ۳ صنعت است. [۱]
«دربارهی ما»، ارج (بش).
در سال (۱۳۲۱ هـ.ش) با پیشرفت کار، کارخانهی ارج به محل جدیدی با وسعت حدود ۰۰۰‘۲۱ مـ۲ واقع در خیابان شوش تهران انتقال یافت. در اواخر پاییز سال (۱۳۲۳ هـ.ش) مهندس خلیل ارجمند در اثر حادثهای در جریان آزمایش یک ماشین فنی که در کارخانه طراحی و ساخته شده بود، جان خود را از دست داد. [۲]
«دربارهی ما»، ارج (بش).
کسانی که از نزدیک بـا او آشنایی داشتند، وی را در تجارت و صنعت، فردی برجسته و نابغه توصیف کردهاند. [۳]
یوسفـی، مجید، «گفتنـد کلاه بیـاورید، بـا سرش آوردنـد»، مهرنامه، تهران، ۱۳۹۱ ش، شم ۲۱.
در سال (۱۳۴۸ هـ.ش) کارخانهی ارج توسعه یافت و با کارگاههای متعدد و ماشینهای جدید، در قطعه زمینی به مساحت ۰۰۰‘۱۰۵ مـ۲ واقع در جادهی مخصوص کرج با بهرهگیری از نیروهای متخصص و فناوریهای روز، به کار خود ادامه داد. [۴]
«دربارهی ما»، ارج (بش).
این کارخانه در آن زمـان در عرصهی تولید لوازم خانگی در خاورمیانه سرآمد بوده است. [۵]
«نفسهای برند ارج، قدیمیترین تولیدکنندهی لوازم خانگی کشور به شمارش افتاد»، ویوان نیوز (بش).
با آغاز سال (۱۳۵۲ هـ.ش)، کارخانهی ارج به شرکت سهامی عام بدل شد و بخشی از سهام آن، نخست به کارکنان ارج و سپس به مردم فروخته شد. [۶]
«دربارهی ما»، ارج (بش).
در (۱۳۵۳ هـ.ش)، این کارخانه نخستین یخچال ساید بای ساید در ایران را تولید و اقدام به صادرات آن کرد. در همین سال، کارخانهی ارج اجاقگاز فردار نیز تولید و صادر کرد؛ محصولاتی که در آن زمان، جایگاه ویژهای را در میان شرکتهای تولیدکنندهی لوازم خانگی در ایران، از آن خود کرده بود. [۷]
«نفسهای برند ارج، قدیمیترین تولیدکنندهی لوازم خانگی کشور به شمارش افتاد»، ویوان نیوز (بش).
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال (۱۳۵۷ هـ.ش)، کارخانهی ارج مصادره گردید و عمدهی سهام آن، به صنایع ملی ایران واگذار شد. پس از آن، این کارخانه کموبیش روند مطلوب تولیداتش را همچون گذشته حفظ کرد. در سال (۱۳۷۴ هـ.ش) از پوشش سازمان صنایع ملی خارج شد و بخش عمدهای از سهام آن به بانک ملی ایران و مابقی به کارکنان کارخانه و مردم فروخته و واگذار گردید. [۸]
«نفسهای برند ارج، قدیمیترین تولیدکنندهی لوازم خانگی کشور به شمارش افتاد»، ویوان نیوز (بش).
[۹]
«دربارهی ما»، ارج (بش).
از سالهای پایانی دههی (۱۳۷۰ هـ.ش) به بعد، این کارخانه دچار بحران مالی شد و در مقطعی، تولیدات خود را متوقف کرد. از اینرو با بدهیهای سنگینی روبهرو شد، تا جایی که مالکیت آن نخست به وزارت صنایع و معادن، بانک صنعت و معدن و سرانجام به بانک ملی ایران واگذار شد. [۱۰]
«نفسهای برند ارج، قدیمیترین تولیدکنندهی لوازم خانگی کشور به شمارش افتاد»، ویوان نیوز (بش).
کارخانهی ارج در دوران اوج فعالیتش حدود ۸۰۰‘۲ نیروی انسانی در اختیار داشت. در سال (۱۳۸۹ هـ.ش) این تعداد به حدود ۰۰۰‘۱ و در سال (۱۳۹۲ هـ.ش) به ۴۵۰ تن کاهش یافت. در اوایل سال (۱۳۹۵ هـ.ش) شایعهی تعطیلی این کارخانه بر سر زبانها افتاد؛ تا آنکه در خرداد سال (۱۳۹۵ هـ.ش) پس از ۷۹ سال فعالیت، این کارخانه تعطیل شد. [۱۱]
«دربارهی ما»، ارج (بش).
[۱۲]
Arj, www.arjco.com.
[۱۳]
Vivannews, www.vivannews.com.
• مرادی، محسن، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «کارخانه لوازم خانگی ارج»، ص۸۳. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | کاخ های تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
