کامن لا (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
کامن لا
حقوق عرفی نظام آنگلوساکسون است که بر
رویه قضایی و آرای
دادگاهها استوار است و عمدتاً برای حل دعاوی خاص به کار میرود.
در این نظام
قضات آزاد هستند اما مقید به آرای دادگاههای بالاتر هستند.
و این قواعد کامن لا در محیطهای تمدنی مختلف با سنن محلی تطبیق داده میشود و در
انگلستان،
ایرلند،
آمریکا و
کانادا پذیرفته شده است.
یکی از منابع عمده در حقوق نظام آنگلوساکسون، کامن لا یا همان حقوق عرفی است.
کامن لا عبارت از اصول اساسی و
منابع حقوق است که در دعاوی گذشته (رویۀ قضایی) که
مجلس قواعد یا
قوانین خاصی مقرر نکرده به کار رفته است.
وجود کامن لا به این معنا است که به هنگام پیش آمدن یک پرونده متفاوت با پرونده قبلی، قاضی مجبور نیست به مصوبات مجلس رجوع کند بلکه به جای آن در سابقۀ قضایی پروندههای قبلی از نوع مشابه و
اصول کلی حقوق، کنکاش به عمل میآورد.
این نظام حقوقی
قدرت زیادی به قضات اعطا میکند.
با این حال دست آنها کاملاً باز نیست و آنها همواره مقید به آرای دادگاههای مهمتر از خود و قدرتمندترین دادگاه کشور (که مجلس است) هستند.
قضات لازم نیست همان حکمی را که دادگاه بالاتر داده است صادر کند.
این امر قاعده بسیار مبهمی بوده و منجر به آرای نامطلوبی خواهد شد.
اما به هر حال قضات باید قانون را به همان طریق اعمال نموده و استدلال دادگاه بالاتر را در بررسی خود نسبت به پرونده اتخاذ نماید.
خانواده حقوقی کامن لا، دومین خانواده حقوقی است که شامل حقوق انگلستان و نظامهایی است که از حقوق انگلستان سرمشق گرفتهاند، ویژگیهای سنتی کامن لا متفاوت با ویژگیهای خانوادۀ
رومی-
ژرمنی است.
حقوق انگلیس که از آیینهای دادرسی دادگاههای کامنلا برآمده است، اساسا یک حقوق مبتنی بر آرای قضایی است.
قواعد آن را باید در مبنا و مستند اصلی تصمیماتی که دادگاههای عالی انگلستان صادر کردهاند، جست و جو کرد.
کامن لا ساختۀ قضات است که وظیفه داشتند دعاوی خاصی را حل و فصل کنند.
قاعده حقوقی کامن لا از تجرد کمتری نسبت به قاعدۀ حقوقی رومی - ژرمنی برخوردار است؛ قاعدههایی که منظور آن ارائۀ راهحل دعوی است، نه بیان قاعده کلی رفتار برای آینده.
کامن لا همانند خانواده حقوقی رومی - ژرمنی به همان دلایل استعماری و پذیرش در سراسر
جهان توسعهای قابل ملاحظه یافته است.البته بجاست که کامن لا در
اروپا (انگلستان - ایرلند) از کامن لا در خارج اروپا تفکیک شود.
در خارج اروپا گاهی در برخی از کشورهای اسلامی یا در
هند، پذیرش کامن لا به صورت جزیی بوده است.
در جایی که کامن لا پذیرفتهشده است، باید اثر پذیرش را بر اجرای کامن لا در کنار سنن تمدنهای پیشین در نظر گرفت.
سرانجام و صرفنظر از نکتۀ فوق محیط متفاوت توانسته است اختلاف عمیقی بین کامن لا در کشور زادگاه خود و در کشوری که به آن صادر شده، به وجود آورد.
در میان کشورهای کامن لا کشورهایی مانند ایالات متحدۀ آمریکا و کانادا هستند که در آنها از جهات متعدد، تمدنی بسیار متفاوت با
تمدن انگلیسی به وجود آمده است، از این رو حقوق این کشورها میتواند خواهان
استقلال وسیعی در داخل خانواده کامن لا باشد.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۴۲۴.
