کشور اسلامی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
کشور اسلامی سرزمینی با اکثریت مسلمان و
حاکمیت مبتنی بر اسلام است.
دار الاسلام بر آن منطبق است،
جهان اسلام شامل سرزمینهای مسلمان بومی و
امت اسلامی تمامی مسلمانان جهان را دربرمیگیرد.
گستره جغرافیایی آن
آسیا،
آفریقا، بخشی از
اروپا و
جزایر اقیانوس هند است و موقعیت راهبردی آن ناشی از کنترل مسیرهای زمینی و دریایی است.
کشور اسلامی عبارت از سرزمینی است که مردم آن عقیده و
قانون اسلام را پذیرفته، حاکمیت و
احکام آن را گردن نهادهاند.
به عبارت بهتر به کشوری اسلامی گفته میشود که علاوه بر اینکه اکثریت ساکنان آن را مسلمانان تشکیل میدهد، احکام و دستورات اسلامی نیز در آنجا
حاکمیت دارد.
کشورهای اسلامی، امروزه، به سرزمینهایی اطلاق میشود که
مذهب رسمی آنها اسلام و اکثریت سکنۀ آن مسلمان هستند و به همین لحاظ میتوان آن را با مفهوم «دار الاسلام: متقارب شمرد.
گرچه فقها در تفسیر دار الاسلام، نظریات متعدد و متفاوتی را ذکر کردهاند، ولی جامعترین تعبیر با تفسیر فوق تشابه بسیار دارد.
دار الاسلام در اصطلاح مذکور به سرزمینی اطلاق میشود که احکام اسلام در آن جاری و عمل میشود و حاکمیت
قضایی اسلام محترم است.
مفهوم دیگری که با مفهوم «کشورهای اسلامی» نزدیک است، جهان اسلام است. اما نکتۀ قابل ذکر این است که امروزه مفهوم کشورهای اسلامی دارای مفهومی خاصتر از
جهان اسلام است .
جهان اسلام به تمامی سرزمینهایی گفته میشود که تعداد قابل توجهی از مسلمانان به صورت بومی در آن جا زندگی میکنند؛ برای مثال، «
آلمان» که در آن بیش از چند میلیون مسلمان زندگی میکنند جزیی از جهان اسلام به شمار نمیرود، ولی تعدادی از کشورهای
آفریقایی مانند «مالاوی» (با بیش از ۳۰ درصد مسلمان)، «بنین» (با بیش از ۱۳ درصد مسلمان)، «
ساحل عاج» (با بیش از ۲۳ درصد مسلمان) و «
کامرون» (با بیش از ۱۷ درصد مسلمان) جزیی از جهان اسلام به شمار میآیند.
همچنین بخش عظیمی از کشور اتحاد
جماهیر شوروی سابق را، که اهالی بومی ان سرزمینها (جمهوریهای) مسلمان هستند، باید در زمره جهان اسلام به شمار آورد.
کشورهایی که در سراسر جهان، محل سکونت
اقلیتهای غیر بومی مسلمان هستند و همچنین سرزمینهایی که محل سکونت اقلیتهای کوچک مسلمان بومی هستند، جزیی از جهان اسلام به شمار نمیآیند، ولی جزیی از امت اسلامی محسوب میشوند.
مفهوم سیاسی «امت اسلامی»، به دلیل وابستگی
ایدئولوژیکی همۀ مسلمانان جهان، شامل تمامی مسلمانانی میشود که در سراسر جهان بهطور بومی یا غیربومی و اقلیت یا اکثریت زندگی میکنند.
«کشورهای اسلامی» را میتوان به لحاظ نقشی که مسلمانان در حاکمیت دولتها دارند، نامی مناسب دانست، چنانکه «جهان اسلام» را نیز میتوان مجموعه سرزمینهایی که محل سکونت مسلمانان است، ملحوظ کرد و «امت اسلامی» را هم به لحاظ وحدت ایدئولوژیکی، معیار شمول این نام نسبت به همۀ مسلمانان جهان دانست.
کشورهای اسلامی در حقیقت نام متناسب با جغرافیای سیاسی است.
جهان اسلام مفهوم جغرافیای عقیدتی را در بر میگیرد.
بر این اساس، در چارچوب رویکرد حقوقی، کشورهای اسلامی را میتوان در آسیا شامل کشورهای
ایران،
اردن،
سوریه،
عراق،
عربستان سعودی،
فلسطین،
عمان،
قطر،
کویت،
لبنان،
مالزی، جمهوری عربی
یمن و در آفریقا شامل کشورهای
الجزایر،
بنین،
تانزانیا،
تونس،
چاد،
ساحل عاج،
سنگال،
سودان،
سومالی،
کامرون،
لیبی،
گینۀ بیسائو،
مالاوی،
مالی،
مراکش،
مصر،
موریتانی و
نیجریه دانست.
اما جهان اسلام از نظر جغرافیایی شامل سرزمینهای وسیعتری میشود که بدنۀ اصلی آن به شکل مستطیلی از کرانههای
اقیانوس اطلس شروع شده و تا
جنوب غربی و
شمال شرقی آسیای مرکزی امتداد مییابد و واحدهای کوچکتری جون آلبانی را هم شامل میشود و در اقیانوس هند،
بنگلادش و بخش بزرگی از هند و سراسر
پاکستان و
شبه جزیرۀ مالاکا و
جزایر مالدیو،
سوماترا،
جاوه،
برونئی، گینه نو و
میندانائو را در بر میگیرد و شامل قسمت عمدۀ آسیا و آفریقا و بخشی از اروپا میشود.
جهان اسلام با بیش از ۳۱ میلیون کیلومتر مربع، بالغ بر یکپنجم مساحت خشکیهای زمین را در بر میگیرد که از این لحاظ ارتباط بین
دریای سیاه و
دریای مدیترانه را برقرار میکند و وجود آلبانی در مدخل راه دریایی آدریاتیک و نیز وجود
خلیج فارس و
دریای عمان و
بنگلادش در راس
خلیج بنگال و نیز موقعیت
جزایر مالدیو و
لاکدیو در اقیانوس هند، که آنها را به صورت یک دیدبانی طبیعی بر قسمت عمده اقیانوس درآورده است، میتواند دلایلی بر اهمیت راهبردی کشورهای اسلامی باشد.
•
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۲، ص۴۳۱-۴۳۲.
