کلیساهای ارتدکسی (فقه سیاسی)
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
کلیساهای ارتدکسی و بهویژه کلیسای ارامنه، ریشه در سنت کهن
مسیحیت شرقی دارند و با حفظ میراث الهیاتی مونوفیزیتی، ساختار دینی و هویتی مستقل خود را در گستره تاریخی
ارمنستان و سرزمینهای مهاجرتی حفظ کردهاند. حضور دیرینه ارامنه در
ایران، همراه با پذیرش شوراهای نیقیه، قسطنطنیه و افسوس و نیز مخالفت با کالسدون، هویت دینی ویژهای را پدید آورده که همچنان در قالب خلیفهگریها، نیایشهای بومی و پیوندهای فرهنگی بازتولید میشود.
در بستر سیاست
حقوق اقلیتها، جامعه ارمنی ایران یکی از سازمانیافتهترین اقلیتهای دینی بهشمار میرود و با برخورداری از نمایندگان پارلمانی، شبکه گسترده کلیساها، نشریات تاریخی، انجمنهای فرهنگی و آموزشی و مراکز اجتماعی همچون باشگاه آرارات، مصداق روشن بهرهمندی از حقوق برابر طبق قانون اساسی است. پیوند عمیق میان میراث ارتدکسی، هویت قومی و نظم حقوقی ایران، نمونهای از همزیستی دینی و استمرار نقش اقلیتها در حیات فرهنگی و اجتماعی کشور را آشکار میسازد.
قوم ارمنی از هزاره دوم پیش از میلاد مسیح در کوهستانهای ارمنستان شکل گرفت. آنان از سال (۱۳۰م) به عنوان اولین کشوری که آیین مسیحیت را رسمیت بخشید شناخته میشوند. جمعیت مهاجر ارمنی که در چندین مقطع در
ایران سکنا گزیدند، بهطور پراکنده در ایران زندگی میکنند. این مهاجرتها پیشتر از قرن شانزدهم (م) یعنی طی جنگ
عثمانی با ایران آغاز شد. ارمنیها طی مهاجرت خود به مناطق جلفا و از آنجا به مرکز ایران آمدند. کلیسای ارمنی از ابتدا از اصول عقاید کلیسای «سریانی» تبعیت میکرد و یکی از فرق مونوفیزیتها به شمار میروند. ارامنه برای
حضرت عیسی جنبه بشری قائل نشده و گفتهاند که حقیقت امر صرفاً الهی است و عنصر بشری عیسی در الوهیت وی مستهلک و محو شده است.
اینان در ابتدای قرن پنجم (م) زبان ارمنی را به عنوان زبان
نیایش جایگزین زبان سریانی کردند. شعارهای کلیسای ارمنی کاملاً با شعارهای کلیسای ارتدکس مطابقت دارد.
البته در دوران میسیونری در ایران جمعی از ارامنه به دو مذهب پروتستان و کاتولیک گرویدند که هماینک کلیساهای مستقلی در ایران دارند.
کلیسای ارامنه نظرات شورای نیقیه، قسطنطنیه و افسوس را پذیرفته ولی به دلایل سیاسی و دینی نظرات شورای کالسدون را نپذیرفته و در شورایی که در وین به سال (۵۰۶ م) بر پا شد، هم افکار
نسطوریان و هم نتایج کالسدون را مردود شناخت. این کلیسا اکثریت جامعه اقلیت ایران را به خود اختصاص میدهد و تابع دو کلیسای بزرگ، یعنی کلیسای ارمنی اچمیادذین در ارمنستان و کلیسای انطلیاس در لبنان است. در ایران سه خلیفهگری تاریخی بزرگ در سه شهر تهران، اصفهان و تبریز دارند و از امکانات وسیع اجتماعی، ورزشی و فرهنگی برخوردارند که اجمالاً به آنها اشاره میشود.
لازم به ذکر است که جمعیت ایران براساس آخرین حدود شصت میلیون نفر است که از جمعیت ۹۹/۵۶ درصد را جامعه مسلمان و کمتر از نیم درصد را جامعه اقلیتهای دینی تشکیل میدهد و با این احتساب کل جامعه اقلیت بالغ بر سیصد هزار نفر خواهد بود. ارامنه ایران هماینک قریب به ۱۵۰ هزار نفر از جامعه اقلیت ایران را تشکیل میدهند همانطوری که گفته شد از امکانات وسیع اجتماعی و فرهنگی برخوردارند.
ارامنه طبق اصل نوزدهم
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که میگوید: «مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد شد»، گذشته از امکانات عبادی یعنی مکانهای خاص برای عبادت از دیگر امکانات ملی نیز بهطور مساوی با دیگر هموطنان خود برخوردارند.
در هر حال جامعه ارمنی ایران در شرایط کنونی دارای امکانات زیر است:
ارامنه دو نماینده در مجلس شورای اسلامی دارند.
از مجموع قریب به ۲۵۰ کلیسای ایران، ۲۰۰ کلیسا متعلق به جامعه ارمنیان ایران است که با جمعیت ۱۲۰ هزار نفری در تهران، آنها تنها در این شهر ۵۰ کلیسا دارند.
ارامنه ایران از قدیمالایام دارای مجله، روزنامه، نشریه هفتگی، روزانه، ماهانه و فصلنامه در کشور بودهاند که قدمت مجله «الیک» هماینک به ۶۷ سال میرسد که نه تنها در ایران بلکه در ۴۰ کشور جهان خواننده دارد. تاکنون تعداد ۱۰۲ نشریه توسط این جامعه در کشور به ثبت رسیده که توسط مجامع مختلف ارمنی انتشار مییابد.
۵۰ انجمن فرهنگی، ورزشی، خیریه در کشور به طور مثال باشگاه آرارات در
تهران از جمله بزرگترین مراکز ورزشی کشور ماست که در اختیار انحصاری جامعه ارامنه کشور است و ۵۰ مدرسه خاص که در استفاده انحصاری جامعه ارامنه است و مسلمانان حق شرکت در آنها را ندارند، ولی بالعکس امکان ثبتنام دانشآموزان اقلیت در مدارس مسلمان وجود دارد.
جامعه ارامنه دارای تعداد زیادی خانه سالمندان، قبرستانهای خاص، چاپخانه و چندین آثار فرهنگی و ملی است. از جمله میتوان به کلیسای قرهکلیسا، کلیسای وانک و موزههای آنان اشاره کرد. کلیسای وانک که در سال (۱۶۰۶) تاسیس شده است، معماری سنتی ایرانی دارد و از زمان تاسیس تاکنون ۳۲ خلیفه ارمنی یکی پس از دیگری و بدون وقفه به خود دیده است.
عمید زنجانی، عباسعلی، فقه سیاسی، ج۱۰، ص۴۲۵-۴۲۳.
