آتش در قرآن

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



آتَش ، پدیده‌ای شیمیایی که با گرمی و روشنایی و گاهی زبانه همراه است و عبارت است از ترکیب اکسیژن با جسم سوزنده.


کاربرد آتش در قرآن

[ویرایش]

واژه معادل این کلمه در عربی « نار » است که ده‌ها بار در قرآن به کار رفته است.

← نعمت


در چند مورد از قرآن، آتش یکی از نعمت‌های بزرگ خداوند شمرده شده است که در دوام یافتن زندگی انسان بر روی کره زمین و ایجاد تمدن اهمیت تمام دارد.

← وسیله تجلی خداوند


در توصیف بعثت حضرت موسی علیه‌السلام در قرآن، آتش وسیله تجلی خداوند بر موسی است. رویداد بدین‌گونه بود که نخست از دور آتشی بر موسی نمایان شد و او که با خانواده‌اش در بیابان راه گم کرده و درمانده بود، ‌به سوی آن آتش رفت. چون به آن نزدیک شد، آتشی را دید که از درختی برخاسته و آن را در میان گرفته است. در این هنگام از آن درخت آواز برآمد که ای موسی، همانا من خداوند هر دو جهانم و جز من خدایی نیست. تو در وادی مقدس گام نهاده‌ای و اینک به پیامبری برگزیده می‌شوی. معجزات خداوند به تو داده می‌شود تا برای هشدار به سوی فرعونیان بروی.

← آفرینش ابلیس و جنّ از آتش


در قرآن آمده است که آفرینش ابلیس و جنّ از آتش بوده است. ابلیس علت خودداری از سجده بر آدم را چنین در برابر خدا باز می‌گوید که مرا از آتش آفریده‌ای و آدم را از گل. و چون آتش از خاک برتر است، من از آدم برترم و سزاوار نیست که برای وی سجده کنم. برخی از مفسران این استدلال را بررسی کرده‌اند و دلایل چندی آورده‌اند که برخلاف ادعای ابلیس، خاک برتر از آتش است. گفته‌اند در خاک استعدادهایی است که در آتش نیست.
[۹] فخر رازی، محمد بن عمر، ج۲۶، ص۲۳۲، التفسیر الکبیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
[۱۰] میبدی، ابوالفضل، ج۸، ص۳۷۴، کشف الاسرار، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۷ش.


← معجزه پیامبران


در یک جا از قرآن مجید آمده است که معجزه برخی از پیامبران این بود که آتشی به گونه خارق عادت پدیدار می‌شد و قربانی را که برای تقدیم به پیشگاه خدا فراهم آورده بودند، می‌سوزاند. یهودیان از پیامبر اسلام نیز چنین معجزه‌ای خواستار شدند و قرآن به آنان پاسخ داد که شما این معجزه را از برخی پیامبران پیشین خواستید و آن‌ها آن را آوردند، ولی به آن باور نیاوردید.

← عذاب آخرت


در قرآن و حدیث واژه آتش (نار)، بیش از هر مورد دیگر در مورد عذاب آخرت به کار رفته است. در این کتاب‌ها آتش وسیله عذاب جسمانی اصلی کافران ، مشرکان و گنهکاران در سرای دیگر است. برخی از اینان در آتش جاودان خواهند بود و برخی دیگر تنها مدت معینی عذاب آن را خواهند چشید. تعبیرات قرآن در این باره متفاوت است. در پاره‌ای از موارد تعبیر «عذاب النار» به کار رفته، در موارد دیگری تعبیر «نار جهنم» آمده و در موارد بسیار از این آتش اخروی با دو اصطلاح معروف « جهنم » و «جحیم» تعبیر شده است.

اوصاف آتش آخرت

[ویرایش]

در قرآن اوصاف ویژه‌ای برای آتش آخرت بیان شده است: آتش‌گیره و هیزم این آتش، مردم و سنگ‌ها هستند. سوزاندن این آتش چنان است که پس از هر بار سوختن، پوست تازه‌ای بر پیکر می‌روید و این روند پیوسته انجام می‌یابد و پایانی در کار نیست. این آتش چون جامه‌ای دوزخیان را در بر می‌گیرد.
در چندین جا از قرآن مجید، ‚ گونه‌ای دیگری از عذاب‌های جسمانی اخروی یاد شده است که جز عذاب آتش است چون بارِ درختِ «زَقّوم» و یا «شراب حمیم» که دوزخیان از آن می‌خورند. ولی این عذاب‌ها همگی در داخل عذاب اصلی که آتش است به آدمیان خواهد رسید و همه آن‌ها نسبت به این عذاب اصلی جنبه فرعی دارند.

عذاب آتش در احادیث

[ویرایش]

در احادیث اسلامی عذاب آتش به بیابان‌ها و تشبیهات گوناگون توصیف شده است. در پاره‌ای از آن‌ها چنین آمده است: «آتش دنیا یک جزء از هفتاد جزء آتش دوزخ است».
[۱۸] مسلم بن حجاج، ابوحسین، ج۵۱، ص۳۰، صحیح، بیروت، دارالفکر، ۱۳۹۴ق.

در برخی از احادیث فقهی درباره حقوق متساوی مردم در بهره‌برداری از‌ آتش به عنوان یک وسیله ضروری برای زندگی، تعبیراتی وارد شده است: «مسلمانان در سه چیز شریکند: آب ، آتش ، سبزه».
[۱۹] ابن ماجه، محمد بن یزید، ج۲، ص۸۲۶، سنن، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۹۷۵م، ۲/۸۲۶.
از این حدیث که در برخی از مجموعه‌ها آن را از پیامبر اسلام نقل کرده‌اند و در پاره‌ای دیگر، از سایر پیشوایان دینی، تفسیرهای متفاوت به عمل آمده است. فقهای گذشته گفته‌اند مقصود این است که اگر کسی آتشی روشن کرده باشد، دیگران هم حق دارند از روشنی یا گرمای آن بهره ببرند و روشن کننده آن مجاز نیست مانع این بهره‌برداری شود، چنانکه آب‌های عمومی و سبزه‌زارها از آنِ همه مردم است و همگان می‌توانند از آن بهره برند.
برخی اندیشوران متأخر مسلمان گفته‌اند که موارد یاد شده در حدیث فوق، افاده تخصیص نمی‌کند، بلکه معنی آن حدیث این است که در هر عصری وسایل و منابع ضروری زندگی مسلمانان باید بیرون از مالکیت خصوصی افراد باشد تا همگان بدان دسترسی داشته باشند و آب و آتش و سبزه بدین جهت در آن حدیث ذکر شده است که این مواد وسایل ضروری زندگی بیابانی عرب در زمان ورود این حدیث بوده است..
[۲۲] سباعی، مصطفی، ج۱، ص۱۱۰، جامعه توحیدی اسلام، ترجمه علی محمد حیدری، تهران، حکمت، ۱۳۵۷ش.


فهرست منابع

[ویرایش]

(۱) ابن ماجه، محمد بن یزید، سنن، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۹۷۵م، ۲/۸۲۶.
(۲) حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، بیروت، ‌داراحیاء التراث العربی، ۱۳۹۱ق.
(۳) سباعی، مصطفی، جامعه توحیدی اسلام، ترجمه علی محمد حیدری، تهران، حکمت، ۱۳۵۷ش.
(۴) شهید اول، محمد بن جمال‌الدین، اللمعه الدمشقیه، نجف، منشورات جامعه النجف الدینیه، ۱۳۸۶ق.
(۵) فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
(۶) مسلم بن حجاج، ابوحسین، صحیح، بیروت، دارالفکر، ۱۳۹۴ق.
(۷) میبدی، ابوالفضل، کشف الاسرار، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۷ش.

پانویس

[ویرایش]
 
۱. یس/سوره۳۶، آیه۸۰.    
۲. واقعه/سوره۵۶، آیه۷۱۷۲.    
۳. نمل/سوره۲۷، آیه۸.    
۴. قصص/سوره۲۸، آیه۲۹.    
۵. اعراف/سوره۷، آیه۱۲.    
۶. حجر/سوره۱۵، آیه۲۷.    
۷. ص/سوره۳۸، آیه۷۶.    
۸. رحمن/سوره۵۵، آیه۱۵.    
۹. فخر رازی، محمد بن عمر، ج۲۶، ص۲۳۲، التفسیر الکبیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
۱۰. میبدی، ابوالفضل، ج۸، ص۳۷۴، کشف الاسرار، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۷ش.
۱۱. آل عمران/سوره۳، آیه۱۸۳.    
۱۲. بقره/سوره۲، آیه۲۴.    
۱۳. نساء/سوره۴، آیه۵۶.    
۱۴. فاطر/سوره۳۵، آیه۳۶.    
۱۵. حج/سوره۲۲، آیه۱۹.    
۱۶. دخان/سوره۴۴، آیه۴۳۴۴.    
۱۷. انعام/سوره۶، آیه۷۰.    
۱۸. مسلم بن حجاج، ابوحسین، ج۵۱، ص۳۰، صحیح، بیروت، دارالفکر، ۱۳۹۴ق.
۱۹. ابن ماجه، محمد بن یزید، ج۲، ص۸۲۶، سنن، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۹۷۵م، ۲/۸۲۶.
۲۰. حرعاملی، محمد بن حسن، ج۱۷، ص۳۳۱، وسائل الشیعه، بیروت، ‌داراحیاء التراث العربی، ۱۳۹۱ق.    
۲۱. شهید اول، محمد بن جمال‌الدین، ج۷، ص۱۸۵، اللمعه الدمشقیه، نجف، منشورات جامعه النجف الدینیه، ۱۳۸۶ق.    
۲۲. سباعی، مصطفی، ج۱، ص۱۱۰، جامعه توحیدی اسلام، ترجمه علی محمد حیدری، تهران، حکمت، ۱۳۵۷ش.


منبع

[ویرایش]

دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «آتش»، شماره۵۱.    



جعبه ابزار