انشاء

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



ایجاد یا ابراز معنا، مقابل اخبار را اِنشاء می‌گویندواز آن در باب تجارت بحث شده است.


تعریف انشاء

[ویرایش]

مشهور فقها انشاء را به ایجاد معنا با لفظ تعریف کرده‏اند، مانند ایجاد معنای فروختن با لفظ «بِعتُ» و خریدن با لفظ «اِشْتَریتُ»؛ لیکن برخی، آن را ابراز امر نفسانی (معنا) دانسته‏اند.

تفاوت انشاء و اخبار

[ویرایش]

تفاوت انشاء با اِخبار این است که جمله انشایی، در خارج مابازاء ندارد که با آن تطبیق داده شود. از این رو، به صدق و کذب متّصف نمی‏گردد؛ امّا جمله خبری که در مقام خبر دادن از ثبوت یا نفی چیزی است گاه مطابق با واقع و گاه مخالف با آن است. از این رو، به صدق و کذب متّصف می‏شود.

تقسیمات

[ویرایش]


← انشاء فعلی و قولی


انشاء به لحاظ ابراز آن به انشاء فعلی و قولی تقسیم می‏شود. انشاء فعلی عبارت است از انشاء با دادن و گرفتن و یا هرفعل دیگری که جایگزین قول باشد مثل اشاره لال و یا نوشتن. و انشاء قولی (انشاء لفظی، انشاء به صیغه) عبارت است از انشاء با لفظ و صیغه مخصوص. برای مثال، انشاء تملیک و تملّک در بیع، گاه با تحویل دادن کالا و دریافت بهای آن تحقّق می‏یابد و گاه با صیغه «بِعْتُ» و اِشْتَریتُ».

← انشاء تنجیزی و تعلیقی


انشاء به لحاظ ایجاد یا ابراز متعلّق آن (مُنشأ) به نحو مطلق یا مشروط، به انشاء تنجیزی و تعلیقی تقسیم می‏شود. اول، مانند انشاء ملکیّت کتاب برای شخصی بدون هیچ شرطی، و دوم، مانند انشاء ملکیّت کتاب برای شخصی به شرط آمدن شخصی‏دیگر.
انشاء تنجیزی تأثیر فعلی دارد، بر خلاف انشاء تعلیقی که اثر بالفعل ندارد و تأثیر آن مشروط به تحقّق شرط است.

← انشاء خارجی و قلبی


انشاء به لحاظ مُنشَأ آن، به انشاء خارجی و قلبی (نیّت) (انشاء نفسی، انشاء ضمیری) تقسیم می‏شود. شرط صحّت همه عقود و ایقاعات انشاء خارجی است و انشاء قلبی کفایت نمی‏کند، مگر در نذر و عهد که از برخی، کفایت نیّت قلبی در تحقّق آن دو، نقل شده است.
[۸] حاشیة المکاسب (یزدی) ج۲، ص۱۵۳.


حکم

[ویرایش]

در تمامی عقود و ایقاعات، قصد انشاء معتبر است. در اینکه در قرائت نماز، افزون بر قصد قرائت قرآن، می‏توان در مثل آیه{ الحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العَالَمین}قصد انشاء حمد، در آیه{ الرَّحْمـن الرَّحِیم }
قصد انشاء مدح، در آیه{ إیّاکَ نَعْبُد وَ ایّاکَ نَسْتَعین}قصد انشاء خطاب و در آیه{ اِهْدِنا الصِّراطَ المُسْتَقیم}قصد انشاء طلب هدایت کرد، اختلاف است. بسیاری از فقها آن را جایز دانسته‏اند.
[۹] العروة الوثقی ج۱، ص۶۶۳.


پانویس

[ویرایش]
 
۱. مصباح الفقاهة ج۲، ص۵۲.    
۲. جامع المدارک ج۳، ص۷۱.    
۳. تحریر الوسیلة ج۲، ص۴۳۳.    
۴. حاشیة الکتاب المکاسب(اصفهانی)ج۱، ص۲۹۶.    
۵. مصباح الفقاهة ج۳، ص۸۱.    
۶. کتاب البیع(سید مصطفی خمینی)ج۱، ص۱۶۹-۱۷۰.    
۷. حاشیة المکاسب ج۱، ص۶۶.    
۸. حاشیة المکاسب (یزدی) ج۲، ص۱۵۳.
۹. العروة الوثقی ج۱، ص۶۶۳.
۱۰. مستمسک العروة ج۶، ص۲۸۸.    


منبع

[ویرایش]

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیه السلام ج۱، ص۷۲۷-۷۲۹.    



جعبه ابزار